Αποχαιρετισμοί, ανακεφαλαιώσεις, προσδοκίες…
Αποχαιρετούμε το 2015 με ένα αμφίθυμο διήγημα του Αλέξη Πανσέληνου, που έγραψε ειδικά για τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου. Μια χαμηλόφωνη, συγκινητική ιστορία, που μας μεταφέρει στην Αθήνα των αρχών της δεκαετίας του ’60, όπου μέσα στη γιορτινή φαντασμαγορία συντελείται η απότομη ενηλικίωση ενός παιδιού.
Παράλληλα, ξαναπιάνουμε το νήμα των σημαντικότερων τίτλων της απερχόμενης χρονιάς. Σ’ αυτό το τελευταίο «Ανοιχτό Βιβλίο» της χρονιάς θα περάσουμε τον σελιδοδείκτη μας στις κατηγορίες Ιδέες (από τον κριτικό λογοτεχνίας και αρθρογράφο Κώστα Καρακώτια), Ιστορία (από τους ιστορικούς Ιάκωβο Ανυφαντάκη και Αννα Μαρία Δρουμπούκη) και Παιδικό Βιβλίο (από τη συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και δασκάλα δημιουργικής γραφής για εφήβους Ελένη Σβορώνου).
Σας ευχόμαστε Καλή Χρονιά, μέσα από 175 συνολικά τίτλους που διακρίναμε από το μεγαλύτερο εκδοτικό φάσμα της φετινής βιβλιοπαραγωγής. Ευχόμαστε η νέα χρονιά να μας φέρει περισσότερα σημαντικά βιβλία, περισσότερους απαιτητικούς αναγνώστες, αλλά και γεμάτα βιβλιοπωλεία και εύρωστους εκδοτικούς οίκους.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Ιστορία
Του Ιάκωβου Ανυφαντάκη
Μία από τις κυρίαρχες τάσεις στην ιστοριογραφία το 2015 ήταν η φυγή από τα αυστηρά ελληνικά πλαίσια και η εξέταση του παρελθόντος μέσα στο διεθνές περιβάλλον. Τα «Παιδιά του εμφυλίου» των Ρίκι Βαν Μπουσχότεν και Λόρινγκ Ντάνφορθ, που είχε κυκλοφορήσει πρώτα στα αγγλικά το 2012, μεταφράστηκε από τον Μιχάλη Λαλιώτη για τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια και προσφέρει φρέσκες, προκλητικές προσεγγίσεις σε ένα θέμα που είχε μείνει ώς τώρα στο σκοτάδι.
Οι συγγραφείς κατορθώνουν να μιλήσουν με εκείνους που έφυγαν όταν ήταν παιδιά από την Ελλάδα στο πλαίσιο της πολιτικής του Δημοκρατικού Στρατού. Εξετάζουν τις συνθήκες που οδήγησαν σ’ αυτήν την απόφαση και αποκρυπτογραφούν τον τρόπο με τον οποίο το βίωμά τους έγινε μνήμη.
Από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια κυκλοφόρησε και «Η μακρά σκιά της δεκαετίας του ’40» (επιμ. Κατερίνα Γαρδίκα, Αννα Μαρία Δρουμπούκη, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Κώστας Ράπτης), ο συλλογικός τόμος με τα πρακτικά του συνεδρίου του 2013 που ήταν αφιερωμένο στον Χάγκεν Φλάισερ.
Ο Φλάισερ έχει δώσει σημαντικό έργο μελετώντας τόσο την ιστορία της δεκαετίας του ’40 όσο και τον τρόπο με τον οποίο αυτή χρησιμοποιήθηκε στα μεταπολεμικά συμφραζόμενα, οπότε και ο τόμος δεν θα μπορούσε να έχει διαφορετικό χαρακτήρα.
Καλύπτει όλες τις διαφορετικές προσεγγίσεις που καταγράφονται σήμερα στη δεκαετία του ’40, τις ξεχωριστές μεθόδους που ακολουθεί η κάθε πειθαρχία, χωρίς να αποκλείει τις συγκρούσεις μεταξύ διαφορετικών απόψεων.
Ακόμα μια συλλογή μελετών, «Το ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων» (Πατάκης) της Ρένας Μόλχο στρέφεται τόσο στην προσπάθεια ανάλυσης της καταστροφής του εβραϊκού πληθυσμού στην Ελλάδα όσο και στην εκ των υστέρων αποσιώπησή της στη μεταπολεμική περίοδο.
Οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης παρέμειναν πιστές στην παράδοσή τους να προσφέρουν κάθε χρόνο σημαντικές ιστορικές μελέτες. Στο «Ελέγχοντας τον τόπο του παρελθόντος» ο Αθανάσιος Μποχιώτης εξετάζει τις ελληνογερμανικές σχέσεις με επίκεντρο τις ανασκαφές στην Αρχαία Ολυμπία ανάμεσα στο 1869 και το 1882.
Στην «Ακυβέρνητη Παροικία» ο Αγγελος Νταλαχάνης θέτει στο μικροσκόπιο την ελληνική παροικία της Αιγύπτου μεταξύ 1937 και 1962.
Τέλος, οι «Νοικοκυραίοι» του Νίκου Ποταμιάνου εστιάζουν στην πορεία των καταστηματαρχών και των βιοτεχνών στην Αθήνα από το 1880 έως το 1925 αναλύοντας τις αλλαγές που έλαβαν χώρα σ’ αυτήν την κρίσιμη περίοδο.
Της Αννας Μαρίας Δρουμπούκη
1. Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Μαρία Κουρούκλη, Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης (επιμ.) «Συναντήσεις της ελληνικής με τη γαλλική ιστοριογραφία από τη Μεταπολίτευση ώς σήμερα», École Française d’ Athènes/ Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών/ Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 2015
Πρόκειται για έναν τόμο που κυκλοφόρησε με αφορμή τα σαράντα χρόνια από την ίδρυση της Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού και έχει αφετηρία το ομώνυμο συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 2012. Εξετάζονται οι εξελίξεις στην Ελλάδα τα τελευταία σαράντα χρόνια με αφορμή τις ελληνογαλλικές συναντήσεις, καθώς η νεοελληνική εθνική ιστοριογραφία έχει δεχτεί πολλές και καθοριστικές επιδράσεις απ’ τη γαλλική, γεγονός που οφείλεται και στο απόδημο ανθρώπινο δυναμικό. Ανάμεσα στα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα ξεχωρίζουν οι συζητήσεις στρογγυλής τράπεζας για τον κοινωνικό ρόλο του ιστορικού και τις σχέσεις Πολιτικής και Ιστορίας (Χ. Κουλούρη Α.-Μ. Thiesse, S. Jollivet), καθώς και η συζήτηση για την ιστοριογραφία, τη μνήμη και τη διδασκαλία της γενοκτονίας των Εβραίων της Ελλάδας και της Γαλλίας (Α. Βιβιορκά, Ο. Βαρών- Βασάρ, Ρ. Μπενβενίστε).
2. Χάρης Αθανασιάδης «Τα αποσυρθέντα βιβλία. Εθνος και σχολική ιστορία στην Ελλάδα, 1858- 2008», Αλεξάνδρεια
Το εξαιρετικό βιβλίο του Αθανασιάδη εστιάζει σε ένα, εν πολλοίς, άγνωστο πεδίο της ιστοριογραφίας, τη Δημόσια Ιστορία, και μας (υπεν)θυμίζει ότι ο εθνοκεντρισμός παραμένει κεντρικός πυρήνας της ελληνικής εκπαίδευσης, καθηλώνοντας τη σχολική Ιστορία στο επίπεδο ενός οπλοστασίου εθνικιστικών επιχειρημάτων που καλλιεργούν τα κράτη. Οι πολιτικές χρήσεις της επίσημης Ιστορίας ξεδιπλώνονται μέσα απ’ την προσεκτική ανάλυση τεσσάρων συμβολικών πολέμων για σχολικά εγχειρίδια και ο συγγραφέας αποδεικνύει ότι η σχολική Ιστορία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μάθημα και παραμένει δέσμια των αυτοεπιβεβαιωτικών εθνικών μύθων, που συντηρούνται σε κάθε συγκυρία και σε όλα τα αναλυτικά προγράμματα.
3. Γιώργος Κόκκινος «Το Ολοκαύτωμα. Η διαχείριση της τραυματικής μνήμης: Θύτες και θύματα», Gutenberg
Ο Γιώργος Κόκκινος έχει ασχοληθεί εκτενώς, και μέσα από πολυάριθμες μελέτες, με το θέμα της Σοά, της γενοκτονίας δηλαδή των Εβραίων. Στο πολύ σημαντικό αυτό βιβλίο εστιάζει στο Ολοκαύτωμα και τις μνημονικές του αναπαραστάσεις, τη μνήμη, το τραύμα και τη Δημόσια Ιστορία. Στη μελέτη του υπάρχει η αναγκαία συγκριτική διάσταση και αναλύονται οι πρακτικές και οι πολιτικές της μνήμης στις ευρωπαϊκές χώρες που έρχονται αντιμέτωπες με το τραυματικό παρελθόν. Είναι πολλαπλή η συνεισφορά του βιβλίου στο πεδίο των Σπουδών Μνήμης και αποδεικνύει ότι στην Ελλάδα έχουμε να διανύσουμε μεγάλη απόσταση για να καλύψουμε τα ιστοριογραφικά κενά της βιβλιογραφίας γύρω από το Ολοκαύτωμα.
4. Κωστής Κορνέτης «Τα παιδιά της δικτατορίας. Φοιτητική αντίσταση, πολιτισμικές πολιτικές και η μακρά δεκαετία του εξήντα στην Ελλάδα», Πόλις
Ενα πολυαναμενόμενο -και ήδη βραβευμένο- βιβλίο που σκοπεύει να καλύψει τα ιστοριογραφικά κενά γύρω από τη δεκαετία του ’60.
Ο Κορνέτης τοποθετεί την ελληνική περίπτωση, μαζί με την ισπανική και την πορτογαλική, στο πλαίσιο των «κύκλων διαμαρτυρίας» που έλαβαν χώρα στη «μακρά δεκαετία του ’60» και ιχνηλατεί τις πολιτισμικές και ιδεολογικές βάσεις της διαμαρτυρίας και της εξέγερσης των φοιτητών ενάντια στη χούντα, με επίκεντρο τους ίδιους τους πρωταγωνιστές και τις αφηγήσεις τους.
-320x213.jpg)
