Αποχαιρετισμοί, ανακεφαλαιώσεις, προσδοκίες…
Αποχαιρετούμε το 2015 με ένα αμφίθυμο διήγημα του Αλέξη Πανσέληνου, που έγραψε ειδικά για τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου. Μια χαμηλόφωνη, συγκινητική ιστορία, που μας μεταφέρει στην Αθήνα των αρχών της δεκαετίας του ’60, όπου μέσα στη γιορτινή φαντασμαγορία συντελείται η απότομη ενηλικίωση ενός παιδιού.
Παράλληλα, ξαναπιάνουμε το νήμα των σημαντικότερων τίτλων της απερχόμενης χρονιάς. Σ’ αυτό το τελευταίο «Ανοιχτό Βιβλίο» της χρονιάς θα περάσουμε τον σελιδοδείκτη μας στις κατηγορίες Ιδέες (από τον κριτικό λογοτεχνίας και αρθρογράφο Κώστα Καρακώτια), Ιστορία (από τους ιστορικούς Ιάκωβο Ανυφαντάκη και Αννα Μαρία Δρουμπούκη) και Παιδικό Βιβλίο (από τη συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και δασκάλα δημιουργικής γραφής για εφήβους Ελένη Σβορώνου).
Σας ευχόμαστε Καλή Χρονιά, μέσα από 175 συνολικά τίτλους που διακρίναμε από το μεγαλύτερο εκδοτικό φάσμα της φετινής βιβλιοπαραγωγής. Ευχόμαστε η νέα χρονιά να μας φέρει περισσότερα σημαντικά βιβλία, περισσότερους απαιτητικούς αναγνώστες, αλλά και γεμάτα βιβλιοπωλεία και εύρωστους εκδοτικούς οίκους.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Ιδέες
Η παρατεταμένη τρέχουσα κρίση και η συνακόλουθη κατάρρευση πολλών και ποικίλων δεδομένων αναζωπύρωσαν τις πολιτικές, ιστορικές και θεωρητικές αναζητήσεις. Οι καλύτεροι πλοηγοί αλλά και πεδία τέτοιων αναζητήσεων είναι βέβαια τα βιβλία που πραγματεύονται τις πολιτικές ιδεολογίες και θεωρίες και τους μετασχηματισμούς των κοινωνιών.
Τα τελευταία χρόνια το ποσοστό των βιβλίων αυτών αυξήθηκε σημαντικά στη συνολική εκδοτική παραγωγή. Η τάση αυτή συνεχίστηκε και τη φετινή χρονιά και από το πλήθος των σχετικών βιβλίων αναφέρονται ενδεικτικά κάποια με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Περίπου τριάντα χρόνια μετά την έκδοσή του μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε στα ελληνικά το εμβληματικό έργο του σπουδαίου Γερμανού κοινωνιολόγου Ulrich Beck, «Κοινωνία της διακινδύνευσης» (μτφρ. Ηρακλής Οικονόμου, Πεδίο). Ο Beck διερευνά τη γεμάτη αντιφάσεις και αβεβαιότητες μετάβαση από τη σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία στην κοινωνία μιας «νέας νεωτερικότητας».
Η πρόσληψη της επιστήμης, οι τρόποι εργασίας, ο ελεύθερος χρόνος, η οικογένεια, η σεξουαλικότητα κ.λπ. αλλάζουν και μετασχηματίζονται. Οπως ο εκσυγχρονισμός αποσυνέθεσε τη δομή των κοινωνιών του 19ου αιώνα έτσι και σήμερα ο εκσυγχρονισμός αποσυνθέτει τη βιομηχανική κοινωνία και αναδύεται μια άλλη νεωτερικότητα. Σημαντικό και, όπως αποδείχθηκε, «προφητικό» βιβλίο.
Παρά την πλήρη κυριαρχία και ιδεολογικά της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης και της σχεδόν αγγελικής γοητείας των ανοιχτών συνόρων ο Ρεζίς Ντεμπρέ εκφωνεί προκλητικά ένα «Εγκώμιο των συνόρων» στο ομότιτλο βιβλίο του (μτφρ. – σημειώσεις Αντώνης Καραβασίλης, Εστία). Ενας πολιτικός και φιλοσοφικός, με πολλές λογοτεχνικές αναφορές, στοχασμός τής πολλαπλά ευεργετικής σημασίας των συνόρων.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο γνωστός ΟΗΕ, αν και είναι διαρκώς στην επικαιρότητα και στο επίκεντρο της κριτικής για την αδυναμία του να διευθετεί τις κρατικές και εθνοτικές συγκρούσεις ανά τον κόσμο, έχει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον καταγωγικό και ιδρυτικό παρελθόν.
Ο γνωστός Βρετανός ιστορικός και ελληνιστής Mark Mazower στο βιβλίο του «Το μαγεμένο παλάτι των εθνών» (μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, Αλεξάνδρεια) με τον πιο κατατοπιστικό υπότιτλο «Το τέλος της αυτοκρατορίας και οι ιδεολογικές αφετηρίες του ΟΗΕ» περιγράφει και αναλύει τους ιδρυτικούς ιδεολογικούς λόγους που περιέβαλαν τη δημιουργία του ΟΗΕ. Ταυτόχρονα διαβάζει και πίσω από τις γραμμές της ιδεολογικής ηθικής, αναδεικνύει τους σκοπούς και τις διαφορές των θεωρητικών του εγχειρήματος.
Η τραγική όξυνση του προσφυγικού-μεταναστευτικού ζητήματος θέτει στον ευρωπαϊκό κυρίως κόσμο πολλαπλά ηθικά, ιδεολογικά και πολιτικά ερωτήματα. Εξαιρετικά χρήσιμος, για τη διερεύνηση αυτών των ερωτημάτων και κυρίως για την κατάσταση του ανθρώπου ως πρόσφυγα, είναι ο μικρός τόμος με τον τίτλο «Εμείς οι πρόσφυγες» με κείμενα της Hannah Arendt, του Giorgio Agamben και του Enzo Traverso, (μτφρ. Κώστας Δεσποινιάδης, Ακης Γαβριηλίδης, Νίκος Κούρκουλος, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).
Σ’ ένα άλλο μικρό βιβλίο, αλλά εξαιρετικά πυκνό, υπό τον τίτλο «Η δημοκρατία σε 30 μαθήματα» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, Μελάνι), ο Ιταλός πολιτικός στοχαστής Giovanni Sartori, αναλύει γλαφυρά, σε ολιγοσέλιδα κείμενα, ζητήματα και προβλήματα της σημερινής δημοκρατίας, από την ελευθερία και την ισότητα μέχρι το Ισλάμ και τη σύγκρουση ή μη των πολιτισμών.
Οι εκδόσεις Αρτος Ζωής διοργανώνουν κάθε χρόνο ένα συνέδριο η θεματική του οποίου εκκινεί συνήθως από μια θεολογική αφετηρία, αλλά επεκτείνεται σε όλη σχεδόν τη φιλοσοφική και πολιτική παράδοση.
Η θεματική του περσινού πέμπτου συνεδρίου αφορούσε τη Δικαιοσύνη και το Δίκαιο. Οι εισηγητές διερεύνησαν την έννοια της Δικαιοσύνης στη βιβλική και στην αρχαιοελληνική γραμματεία και βέβαια στη μετέπειτα φιλοσοφική παραγωγή. Διερεύνησαν επίσης τη σχέση της Δικαιοσύνης με το Δίκαιο ως κανονιστική πλέον θεσμική έκφραση Οι εισηγήσεις και οι συζητήσεις που ακολούθησαν συγκροτούν τον τόμο «Δικαιοσύνη και Δίκαιο» (επιμ. Σταύρος Ζουμπουλάκης).
Ο Κώστας Φιλίνης υπήρξε μια διακριτή περίπτωση στον χώρο της Αριστεράς. Διανοούμενος αλλά και άνθρωπος της πράξης, συμμετείχε έντονα στην εγχώρια πολιτική ζωή. Αντίσταση, παράνομη δουλειά, φυλακή, αποστασιοποίηση και άρνηση του σοβιετικού μοντέλου, προσπάθεια συγκρότησης ενός ανανεωτικού κομμουνιστικού κόμματος είναι οι ορίζουσες της δράσης του. Ταυτόχρονα η μελέτη, η συγγραφή και η μετάφραση σημαντικών έργων της μαρξιστικής θεωρίας, όπως η «Γερμανική ιδεολογία» των Μαρξ-Ενγκελς.
Ο τόμος «Κώστας Φιλίνης. Ενας διανοούμενος της δράσης. Κείμενα θεωρίας και πολιτικής» που εξεδόθη από τα ΑΣΚΙ, το Ινστιτούτο Ν. Πουλαντζάς και το Θεμέλιο, με επιμέλεια και κείμενα του Β. Καραμανωλάκη, της Κ. Λαμπρινού, του Γ. Μπαλαμπανίδη, του Τ. Τρίκκα και του ίδιου του Κώστα Φιλίνη, δίνει μια σφαιρική εικόνα της πολιτικής και θεωρητικής παρουσίας του.
«Πραγματιστές, δημαγωγοί και ονειροπόλοι. Πολιτικοί, διανοούμενοι και η πρόκληση της εξουσίας» (Πόλις) ονομάζει το νέο του βιβλίο ο Νίκος Αλιβιζάτος. Ο συγγραφέας ξεκινά από τις απαρχές του νεότερου ελληνικού κράτους και, με άξονα το τρίγωνο πολιτικοί, διανοούμενοι και εξουσία, διερευνά την πολιτική και διανοητική εγχώρια ιστορική διαχρονία.
Προσωπογραφεί πολιτικούς και διανοουμένους, καταγράφει και αναλύει απόψεις και πρακτικές και τελικά περιγράφει τη διαδρομή του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού.
