Καλλιτέχνης πολλαπλών μηνυμάτων

Αγαπούσε ιδιαίτερα το σκοτάδι, δεν το φοβόταν ο Νίκος Χουλιαράς, ο οποίος «έφυγε» για το αιώνιο σκοτάδι σε ηλικία 75 ετών. Προτιμούσε το πρωί να απομονώνεται στην ησυχία του σπιτιού του και τις νύχτες να τριγυρνάει στην Αθήνα, αντλώντας από τον μικρόκοσμό της χαρακτήρες και ιστορίες. Και ζωγράφιζε ακούραστα, με υποβλητικά σκούρα χρώματα, τοπία της ψυχής και του νου.

Ζωγράφος, συγγραφέας, ποιητής, τραγουδοποιός, ήταν ένας πολύπλευρος και πολυτάλαντος δημιουργός που άφησε το αποτύπωμά του στον χώρο του πολιτισμού από τη Μεταπολίτευση ώς τις μέρες μας. Ενας καλλιτέχνης με λιτό αλλά στιβαρό λόγο, με ευφυές χιούμορ και καυστικές αιχμές.

Ενας άνθρωπος αρκετά μοναχικός, σε διαρκή υπαρξιακή αναζήτηση, με την αίσθηση του ανικανοποίητου. Οπως έγραφε: «Υπάρχει μέσα μου κάτι απείρως πιο πολύτιμο απ’ όλα εκείνα που ήθελα, αλλά ποτέ μου δεν κατάφερα να κάνω, μα δεν με θέλει όσο ζω, παρ’ όλο ότι ζω μόνο γι’ αυτόν τον λόγο».

Γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1940 και σπούδασε γλυπτική και σκηνογραφία στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Από νωρίς ασχολήθηκε με τη μουσική γράφοντας στίχους και μελωδίες, αγαπημένα τραγούδια του νέου κύματος, ενώ υπήρξε ο πρώτος που διασκεύασε ηπειρώτικους δημοτικούς σκοπούς. Δικές του επιτυχίες είναι «Το τσιμεντένιο δάσος», «Θα σου το πω με Α», «Ο νοτιάς της ξενιτιάς» και η διασκευή του «Γιάννη μου το μαντίλι σου». Τραγούδια του έχουν πει η Αρλέτα («Η μέρα τέλειωσε», «Τα πελαγίσια όνειρα»), η Πόπη Αστεριάδη («Η μικρή Νανώ» και η «Χαλασιά μου» σε ντουέτο με τον Χουλιαρά), η Μαρίζα Κωχ, η Δήμητρα Γαλάνη και η Αφροδίτη Μάνου. Η Αλίκη Καγιαλόγλου ερμήνευσε την τελευταία του δουλειά «Τα νησιά τ’ ουρανού».

«Πατρίδα μου είναι το λευκό χαρτί», έλεγε ο ίδιος. Και συχνά γέμιζε αυτό το λευκό χαρτί με ιστορίες μοναχικών, περιθωριακών ανθρώπων. Οπως ο Λούσιας -στο ομότιτλο βιβλίο που τον έκανε ευρύτερα γνωστό και τον καθιέρωσε-, ένα παιδί με μειωμένες νοητικές ικανότητες, που βλέπει τον κόσμο των «έξυπνων» να εισβάλλει στον δικό του «μακάριο» κόσμο και προσπαθεί να βρει απαντήσεις. Ο «Λούσιας» (Κέδρος, 1970), που έγινε και τηλεοπτική σειρά στην ΕΤ1 το 1989 σε σκηνοθεσία του Σταύρου Καπλανίδη, ξεχωρίζει για την ιδιαίτερη γλώσσα και το αφηγηματικό ύφος.

Στοιχεία που χαρακτηρίζουν και τα υπόλοιπα, 13 βιβλία του -μυθιστορήματα, διηγήματα, ποιήματα-, τα περισσότερα εκ των οποίων κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Νεφέλη: «Το Μπακακόκ», «Ζωή την άλλη φορά», «Το άλλο μισό», «Ο χρόνος είναι πάντα με το μέρος του», «Η μέσα βροχή», «Στο σπίτι του εχθρού μου» (υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας το 1996), «Εικόνες στο ύψος της ζωής», «Το εργαστήριο του ύπνου», «Νερό στο πρόσωπο» κ.ά.

Ο Νίκος Χουλιαράς φιλοτέχνησε πολλά εξώφυλλα βιβλίων και δίσκων, ασφαλώς και των δικών του. Απολύτως φυσικά αντιμετώπιζε τις τέχνες που υπηρέτησε σαν συγκοινωνούντα δοχεία, σε χρόνο ασαφή. «Για μένα δεν υπάρχει χρόνος. Οταν δημιουργώ, όταν γράφω ή ζωγραφίζω, ούτως ή άλλως δουλεύω εν υπνώσει», έχει πει. Αλληλένδετοι είναι οι ήρωές του στους πίνακες και στα βιβλία του που περιγράφουν ιστορίες βγαλμένες από τη ζωή, μοιράζονται αναμνήσεις, παραμύθια και όνειρα, εκφράζουν υπαρξιακές αγωνίες, με δραματικό τόνο και ποιητική διάθεση.

Συχνά οι εικόνες συνοδεύονται από χειρόγραφα κείμενά του, που συμπληρώνουν το νόημα του έργου ή λειτουργούν ως δομικά στοιχεία της εικαστικής σύνθεσης. Αυτοβιογραφικός, αλλά πάντα αινιγματικός στο τελάρο, επαναλαμβάνει με αφαιρετικό τρόπο τη φιγούρα του σε λιτά τοπία, που δίνουν την αίσθηση της ερημιάς.

«Κάθε φορά όταν αρχίζω να ζωγραφίζω για μένα είναι όλα διαφορετικά και τίποτα δεν είναι το ίδιο», μου έλεγε πριν από λίγα χρόνια με αφορμή την έκθεσή του «Οι εξοχές του νου» στις «Νέες Μορφές». «Αυτές οι εικόνες που κάθε τόσο έρχονται απ’ τα βαθιά για να συναντήσουν στην επιφάνεια του χαρτιού την άκρη του χεριού μου, είναι εικόνες που έχουν γεννηθεί πολύ πριν εντός μου. Προσπαθώ να βρω τα κομμάτια που με έχουν φτιάξει και να στείλω μήνυμα σε ανθρώπους που κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος με μένα. Ανθρώπους που έζησαν, αγάπησαν, μίσησαν. Πρέπει πρώτα να τα βρω, να τα πάω καλά με τον εαυτό μου για να μπορέσω μετά να τα πάω καλά με τους άλλους».

Το 2007 η Ακαδημία Αθηνών βράβευσε τον Νίκο Χουλιαρά για το σύνολο του έργου του. Εχει διακριθεί με το Βραβείο Παρθένη για τη ζωγραφική (1969), δύο φορές στη Διεθνή Εκθεση Λειψίας για τον σχεδιασμό βιβλίου (1979, 1983), ενώ το 2011 το Μουσείο Μπενάκη τού αφιέρωσε τη μεγάλη αναδρομική έκθεση «Τα πίσω δωμάτια του νου». Σε αυτήν επικεντρώνεται η εκπομπή «Η εποχή των εικόνων», που προβάλλεται σε επανάληψη σήμερα (20.00) από την ΕΡΤ2.

Η κηδεία του Νίκου Χουλιαρά θα γίνει σήμερα στις 16.00 από το Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.