Η συζήτηση είναι διαρκής και συνήθως συνοδεύει κάποιο προς ψήφιση νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας. Οπως διαρκές είναι και το φαινόμενο βαρύγδουπων και υπερβολικά φιλόδοξων εξαγγελιών από τους κατά καιρούς υπουργούς για αναβάθμιση του Λυκείου, αλλαγή του συστήματος πρόσβασης στα πανεπιστήμια και τροποποιήσεις ακόμα και στο παρά ένα του νέου σχολικού έτους. Ας εστιάσουμε, όμως, στο ζητούμενο. Είναι πράγματι το σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δίκαιο ή στο όνομα του αδιάβλητου θυσιάζουμε κάθε παραγωγική δυναμική που μπορεί να εκπέμψει η σχολική διαδικασία; Εχουν εξαντλήσει τον ιστορικό κύκλο τους οι πανελλαδικές εξετάσεις ως θεσμός και –κυρίως– ως νοοτροπία;
Στην Ελλάδα, αν και η μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού είναι χριστιανοί ορθόδοξοι, τείνουμε να δανειζόμαστε μια σχεδόν κεντρική έννοια του ινδουισμού, αυτή των «ιερών αγελάδων», προβαίνοντας έτσι σε έναν ιδιότυπο κοινωνικό και θρησκευτικό συγκρητισμό. Πρόσωπα, θεσμούς ή καταστάσεις, δηλαδή, που είναι υπεράνω κριτικής και αμφισβήτησης, που δεν επιδέχονται αλλαγών ή διορθώσεων. Στο ελληνικό κοπάδι των «ιερών αγελάδων» συναντάμε και τις πανελλαδικές εξετάσεις που διατηρούνται με τις κατά καιρούς αλλαγές τους εδώ και μισό και πλέον αιώνα! Ενα σύστημα άλλης εποχής, σε μια κοινωνία που είχε αναγάγει σε κορωνίδα των επιδιώξεών της την απόκτηση πτυχίου. Μια κοινωνία με διαφορετικές πεποιθήσεις, ανάγκες και προβλήματα.
Στις πανελλαδικές εξετάσεις αποδίδονται διάφορα επίθετα: αντικειμενικές, έγκυρες, αξιόπιστες, αδιάβλητες. Πόσο αντικειμενικές είναι, όμως, με τις χιλιάδες αναβαθμολογήσεις κάθε χρόνο, όταν ένα γραπτό στηρίζεται στην ίδια την υποκειμενική άποψη δύο αξιολογητών ή όταν τα θέματα εξάγονται με βάση τις εμπνεύσεις της Κεντρικής Επιτροπής των Εξετάσεων; Πόσο έγκυρες είναι, όταν υποτίθεται πως καθοδηγούν τους μαθητές στη σχολή για την οποία είναι κατάλληλοι, ενώ μόνο ως ανέκδοτο μπορεί να χαρακτηριστεί κάτι τέτοιο; Πόσο αξιόπιστο είναι ένα σύστημα που παρουσιάζει διαφορετικά στατιστικά βαθμολογιών κάθε χρόνο; Πόσο χρησιμεύει το αδιάβλητο όταν τα υπόλοιπα τρία επίθετα δεν έχουν νόημα και το ίδιο το αδιάβλητο καταντά κενό γράμμα; Αυτός ο ατελείωτος μαραθώνιος αποστήθισης και στείρων απομνημονεύσεων παρασέρνει μαζί του και το Λύκειο, που από κατώφλι της εξόδου στην κοινωνία έχει μετατραπεί σε εκπαιδευτική βαθμίδα-φάντασμα.
Η μετάβαση σε ένα διαφορετικό μοντέλο εισαγωγής που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες διδασκόντων και διδασκομένων είναι η απάντηση σε έναν γερασμένο και ξεπερασμένο τρόπο εισαγωγής. Χωρίς τη δαιμονοποίηση των εξετάσεων ως διαδικασία, αλλά με την ορθή αξιοποίησή τους. Ενα μοντέλο που θα είναι πλήρως αποσυνδεδεμένο από το σχολείο και θα επιτρέπει στο τελευταίο να εκπληρώνει τα παιδαγωγικά και ανθρωπιστικά του καθήκοντα. Ενα μοντέλο που θα αξιολογεί την πορεία του μαθητή σε όλη τη διάρκεια του Λυκείου, ενώ θα δίνει στα ΑΕΙ περισσότερη ελευθερία στον καθορισμό των κριτηρίων για την εισαγωγή σε αυτά. Και, προπαντός, ένα μοντέλο με κεντρικό του άξονα την κριτική σκέψη και την αξιολόγηση της πραγματικής αριστείας, όχι της αυτούσιας απομνημόνευσης ολόκληρων βιβλίων.
Συγκεφαλαιώνοντας, χρειάζεται να επανεξεταστεί ολόκληρη η αποστολή της 12χρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης, από το νηπιαγωγείο μέχρι το λύκειο. Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση αξίζει να βρει έναν αναβαθμισμένο ρόλο στο νέο τοπίο. Επιτακτική ανάγκη είναι να αντιληφθούν γονείς, εκπαιδευτικοί και μαθητές πως ένα πτυχίο δεν ισοδυναμεί με αυτόματη είσοδο στην ολοένα και πιο ανταγωνιστική αγορά εργασίας. Ο σχολικός επαγγελματικός προσανατολισμός μπορεί και πρέπει να αποτελεί αντικείμενο διδασκαλίας και στις έξι τάξεις του Γυμνασίου και του Λυκείου.
Οταν μια πολιτική αποτυγχάνει ως προς τους στόχους που η ίδια θέτει, χρειάζεται να αλλάξει. Δεν είναι εύκολο. Εχει διαμορφωθεί μια ολόκληρη οικονομία και μια νοοτροπία γύρω από τις Πανελλαδικές. Δικαιούμαστε, όμως, ως κοινωνία ένα σύστημα περισσότερο δίκαιο και λειτουργικό, λιγότερο ψυχοφθόρο και κοστοβόρο μα και προσαρμοσμένο στη σύγχρονη και την αυριανή πραγματικότητα. Προσαρμοσμένο στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση, τις νέες τάσεις στον χώρο της εκπαίδευσης και, προπαντός, τον άνθρωπο. Για να περάσουμε, επιτέλους, από τις απαιτήσεις των εξετάσεων, στις ανάγκες των εξεταζόμενων.
*Επί πτυχίω φοιτητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
