Εκτός από μινωικές αρχαιότητες και ενετικά φρούρια η Κρήτη έχει ένα ακόμα μεγάλο πολιτιστικό κεφάλαιο: τον Νίκο Καζαντζάκη, τον οποίο ξένοι γνωρίζουν κυρίως από τον «Ζορμπά». Η έκθεση, όμως, που εγκαινιάζεται σήμερα στο Ρέθυμνο, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης και στο Τζαμί Ιμπραήμ Χαν και αναμένεται να αποτελέσει πόλο έλξης για τους τουρίστες (θα παραμείνει ανοιχτή όλο το καλοκαίρι) έχει αφετηρία ένα άλλο έργο του Καζαντζάκη, την «Ασκητική». «Flying over the Abyss-Η υπέρβαση της Αβυσσος», είναι ο χαρακτηριστικός τίτλος της και συνδέει τις ιδέες του μεγάλου Κρητικού στοχαστή με τη σύγχρονη τέχνη. Συγκεκριμένα με 33 δημιουργίες 26 διεθνών καλλιτεχνών από την πλούσια και πολύ γνωστή στο εξωτερικό συλλογή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου.
Ο Οργανισμός Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ του Δ. Δασκαλόπουλου υποστηρίζει την πολιτιστική αποκέντρωση. Ο ίδιος δε, έχει πάθος με τον Καζαντζάκη. Τον θαυμάζει και η καλλιτεχνική διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, Μαρία Μαραγκού. Ετσι ήρθε κι έδεσε η έκθεση, που και ενδιαφέρουσα και επίκαιρη αποδεικνύεται.
Η διαδρομή της ανθρώπινης ζωής, από το τραύμα της γέννησης, τον αγώνα για επιβίωση και δημιουργικότητα ώς τον φόβο του θανάτου, όλα όσα απασχολούν τον Καζαντζάκη στην «Ασκητική» του, έχουν εκφραστεί με ποικίλους τρόπους και εικαστικά μέσα από τους φημισμένους καλλιτέχνες της έκθεσης: Μαρίνα Αμπράμοβιτς, Λουίζ Μπουρζουά, Ρόμπερτ Γκόμπερ, Μάθιου Μπάρνεϊ, Γουίλιαμ Κέντριτζ, Μάρτιν Κιπενμπέργκερ, Ανα Μεντιέτα, Κίκι Σμιθ, Πολ Τσαν, Μάικ Κέλι, Αλέξη Ακριθάκη, Κώστα Τσόκλη, Σοφία Κοσμάογλου, Στάθη Λογοθέτη κ.ά.
Επισημαίνει ο ιστορικός τέχνης Δημήτρης Παλαιοκρασσάς, ο οποίος σχεδίασε την έκθεση χωρίζοντάς τη σε θεματικές ενότητες, που η μια εισχωρεί στην άλλη: «Το συνδετικό στοιχείο αυτής της γεφυρωτικής διαδρομής βρίσκεται στη διαχρονική ανησυχία που αφορά την ανθρώπινη οντότητα και αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεσή της: οι άνθρωποι γεννιούνται με το βάρος της θνητής φύσης τους, που απέχει πολύ από την τελειότητα, ένα βάρος που παλεύουν να υπερκεράσουν στη διάρκεια μιας ολόκληρης ζωής. Ο τρόπος που μπορεί να προσδώσει νόημα και να εξυψώσει τον αγώνα αυτόν είναι το στοιχείο της δημιουργικότητας, τα ανθρώπινα έργα που μπορούν να λάμψουν στην αιωνιότητα. Μπορεί ακόμα να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση μιας απόδρασης από τη βέβαιη επιστροφή μας στην άβυσσο από την οποία όλοι προερχόμαστε…».
Μαζί με το κείμενο της «Ασκητικής», «ξετυλίγονται σπαράγματα άλλων ζωογόνων στιγμών της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας», τονίζει η Μ. Μαραγκού. «Μιλούν για την υπέρβαση πάνω από την άβυσσο, που σήμερα φτάνει στο όριό της και τους νέους φόβους που γεννά η σύγχρονη εποχή». Σύμφωνα με την ίδια, ακόμα και τα ορατά σημαινόμενα των εικαστικών έργων επιφορτίζονται με νέα σημαίνοντα σ’ αυτή την έκθεση, στην Κρήτη, σε μια περίοδο που στο Αιγαίο πνίγονται εκατοντάδες μετανάστες, η δράση των τζιχαντιστών αγριεύει και πλήθος άλλων γεγονότων μάς κάνουν να σκεφτούμε για την αξία της ζωής.
«Ισως οι περισσότεροι να μην υπερβαίνουμε την άβυσσο σήμερα, αλλά γίνεται προσπάθεια η δημιουργικότητα να νικήσει τον φόβο, όπως λέει ο Καζαντζάκης», συμπεραίνει η ίδια. Ενώ ο Δ. Δασκαλόπουλος δηλώνει: «Ο διάλογος ανάμεσα στη ρωμαλέα σκέψη του Καζαντζάκη με εκπροσώπους της εικαστικής συνείδησης των καιρών μας, προτρέπει τον καθένα μας ξεχωριστά να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο και την ευθύνη του έναντι του τόπου, που χρειάζεται τη συμβολή όλων μας για να ξαναβρεί το μέλλον του».
Από τον Νοέμβριο, η έκθεση θα ταξιδέψει στη Θεσσαλονίκη, όπου θα παρουσιαστεί στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης καθώς και σε οθωμανικά μνημεία της πόλης.
Info:
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης (Μεσολογγίου 32) και Τζαμί Ιμπραήμ Χαν, Φορτέτσα, Ρέθυμνο. Από 2/5 έως 27/9.
