Λικνίζεται στα κύματα της ανατολικής Μεσογείου η Λυκία. Τόπος ευλογημένος. Με λαμπρή Ιστορία, σπουδαία αρχαία μνημεία και μια δαντελωτή ακτογραμμή που ξελογιάζει τους επισκέπτες. Πριν από κάμποσους Αύγουστους ηρεμούσαμε με τον Τάκη, πίνοντας το ποτό μας στην προκυμαία της Μάκρης, στη νοτιοδυτική Μικρασία. Κάποιος Τούρκος φίλος μάς σύστησε την Κάγια (Βράχος), εγκαταλελειμμένο ελληνικό χωριό σ’ ένα οροπέδιο λίγο πιο πάνω. «Αξίζει τον κόπο να πάτε» μας είπε. Δεν έφτανε λεωφορείο ώς εκεί τότε.
Ισαμε τη διασταύρωση πριν από το Ολουντενίζ πήραμε το μικρό μίνι μπας. Επειτα συνεχίσαμε με τα πόδια, σ’ έναν φιδωτό χωματόδρομο, που η πυκνή σκιά αιωνόβιων δέντρων εκατέρωθεν έκανε υποφερτή την καλοκαιρινή κάψα. Σε καμιά ωρίτσα διαβάσαμε το υποτυπώδες οδόσημο: Καγιάκοϊ. Στην είσοδο του χωριού δέσποζαν δυο ορθόδοξες εκκλησιές. Παναγιά και Ταξιάρχη τις ονομάτιζαν επιγραφές πάνω απ’ τις κεντρικές πύλες. Οι αγιογραφίες στους τοίχους ήταν σβησμένες με αιχμηρά αντικείμενα. Κυριαρχούσε η ερημιά.
Βεβαιωθήκαμε πως είμαστε ολομόναχοι. Απέπνεαν μια αλλόκοτη μεγαλοπρέπεια οι αραχνιασμένοι ναοί. Η Μητρόπολη των Αθηνών ωχριούσε μπροστά τους τη δεκαετία του 1920. Σε δυο αντικριστούς λόφους από συμπαγή πέτρα, μέχρι ψηλά το βουνό, απλώνονταν επτακόσια σπίτια. Πέτρινα κι αυτά. Κάτι μεταξύ μανιάτικων πύργων και δίπατων αιγαιοπελαγίτικων αρχοντικών. Λεηλατημένα και γυμνά έστεκαν μάρτυρες και συνάμα φρουροί ένδοξων, αλλοτινών εποχών. Το άνοιγμα πορτών και παραθύρων τα έκανε να μοιάζουν με βιγλάτορες που αιχμαλωτίζουν τον χρόνο.
Ιδιάζουσα μαγεία και δύναμη ανάδινε ο αλλόκοτος οικισμός. Η θέα του συγκλόνιζε τους περαστικούς, καλώντας τους να ανακαλύψουν τα μυστικά και τα μυστήριά του. Αργότερα στην Ελλάδα εντρύφησα σε τόμους του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, ώσπου να λύσω τον γρίφο του. Πρόκειται για το Λιβίσι. Το 1924 είχε 6.500 αμιγή ελληνικό πληθυσμό, που εκδιώχθηκε βίαια με την ανταλλαγή. Οι απόγονοί του κατοικούν σήμερα πέριξ της Νέας Μάκρης. Τη θέση των χριστιανών κατοίκων πήραν Τούρκοι ανταλλάξιμοι από καμποχώρια της Σαλονίκης.
Συνηθισμένοι στα ισώματα αδυνατούσαν να εγκλιματιστούν στην αμφιθεατρική κακοτοπιά. Σκιάχτηκαν απ’ τον σεισμό του 1957. Ξεκόλλησαν ακόμα και τα κουφώματα κι έμειναν σε ισόγεια ενδιαιτήματα στην πεδιάδα. Εβδομήντα χρόνια αργότερα το Λιβίσι μεταβλήθηκε σε δημοφιλή τουριστικό προορισμό. Ενέπνευσε το μυθιστόρημα «Πουλιά χωρίς φτερά» του Λουί ντε Μπερνιέρ και απετέλεσε το σκηνικό της ταινίας «The Water Diviner» του Ράσελ Κρόου. Φιλοξένησε συναυλίες του Ζουλφί Λιβανελί και λειτούργησε τις εκκλησιές του ο Βαρθολομαίος.
Ισως έπρεπε να έχει ανακηρυχθεί μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς από την UNESCO. Εμπόδισαν τα συμφέροντα. Σήμερα δημοπρατείται προς ενοικίαση για 49 χρόνια με στόχο να γίνει πολυτελές ξενοδοχείο. Παράλληλες ιστορίες με τις εγχώριες αποκρατικοποιήσεις που ασελγούν επί του αυτονόητου και της Ιστορίας. Το θέμα αποκτά διεθνείς διαστάσεις, καθώς αντιδρούν δυναμικές μειοψηφίες. Ας ελπίσουμε ότι θα επικρατήσουν.
