Γιολάντα Τερέντσιο: Η συναρπαστική ζωή της δημοσιογράφου που έφυγε πριν από 20 χρόνια

Η Γιολάντα Τερέντσιο ήταν Ελληνίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1922 και έζησε τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια στη Φιλοθέη.

«[…] Το σπίτι μας, δίπλα στο ρέμα, Κεχαγιά και Ναρκίσσων, είναι το ωραιότερο. Ολάνθιστες πικροδάφνες στολίζουν τα πεζοδρόμια ώς το γεφυράκι. Με απλόχωρες βεράντες, μεγάλα δωμάτια κι ένα σαλόνι όσο η κάτω βεράντα, με πολλά παράθυρα που φέρνουν μέσα την ομορφιά του κήπου […]».

Ετσι περιγράφει το σπίτι τους στη Φιλοθέη, τον Αύγουστο 1939, η αδελφή της Γιολάντας, η Αλμπα, στο Ημερολόγιό της 1939-1945.

Η Γιολάντα Τερέντσιο, ήταν κόρη του Τόνι Τερέντσιο και της Ιουλίας (Τζούλιας) Αμπελά. Ο πατέρας της, υπάλληλος της Εθνικής Τράπεζας, ήταν γιος του Αντόνιο Τερέντσιο, προξένου της Αυστρίας στον Πειραιά και πράκτορα του Αυστριακού «Λόυντ» και της μαρκησίας Νoemie Desssales d’Epinoix. Η μητέρα της, Τζούλια Αμπελά, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1895 και ήταν κόρη του πρώην εφέτη και θεατρικού συγγραφέα Τιμολέοντος Αμπελά και της Ασπασίας Δ. Αθανασίου και είχε άλλα τέσσερα αδέλφια.

Η Τζούλια ασχολήθηκε με το θέατρο και την απαγγελία. Ιδρυσε τον φιλολογικό σύλλογο «Ασκραίος», με πρόεδρο τον Κωστή Παλαμά. Το 1921, παρά τις αντιρρήσεις των γονιών της, κλέφτηκε και παντρεύτηκε τον Τόνι Τερέντσιο και από τον μεγάλο τους έρωτα γεννήθηκαν οι δύο κόρες τους, η Γιολάντα (Γιόλα για την οικογένειά της) και η Αλμπα, που ήταν δύο χρόνια μικρότερη. Στη στρογγυλή μικρή πλατεία απέναντι από το σπίτι της Φιλοθέης στέκουν τέσσερα κυπαρίσσια σφικταγκαλιασμένα τόσο, που θαρρείς και είναι ένα, τα οποία είχε φυτέψει ο Τόνι Τερέντσιο, ένα για κάθε μέλος της οικογένειάς του.

Η Γιολάντα τελείωσε το Γυμνάσιο της Γερμανικής Σχολής (1934-1940), που στεγαζόταν στην οδό Αραχώβης εκείνα τα χρόνια, και γράφτηκε στη Νομική, αλλά οι σπουδές της διακόπηκαν λόγω της γερμανικής κατοχής. Το σπίτι της στη Φιλοθέη επιτάχθηκε από τους Γερμανούς, από τις 27 Οκτωβρίου 1942.

Το μπλόκο της Φιλοθέης τον Ιούνιο του 1944 και η σύλληψή της

Το ξημέρωμα της 10ης Ιουνίου 1944, τρεις μήνες μετά το μπλόκο και τη σφαγή της Καλογρέζας (15/3/1944), τα Ες Ες έκαναν μπλόκο στη Φιλοθέη. Παρότι είναι άγνωστο στον πολύ κόσμο και πιθανότατα να δημιουργεί μεγάλη έκπληξη, ίσως και ειρωνικά χαμόγελα, είναι γεγονός.

Το προάστιο της Φιλοθέης ιδρύθηκε από τον Συνεταιρισμό των Υπαλλήλων της Εθνικής Τραπέζης (ΣΥΕΤΕ) τη δεκαετία του 1930 ως οικισμός για τις ανάγκες στέγασης των υπαλλήλων της. Την εποχή εκείνη, δεν ήταν πράσινο, ούτε πάμπλουτο. Η Εθνική Τράπεζα είναι γνωστό ότι είχε πολλές απώλειες αγωνιστών του πολέμου 1940-44 και της Αντίστασης. Το τραπεζοϋπαλληλικό συνδικαλιστικό κίνημα έπαιξε μεγάλο ρόλο στην αντίσταση του λαού απέναντι στον κατακτητή. Η γειτνίαση της Καλογρέζας με τη Φιλοθέη και οι στενές σχέσεις των κατοίκων τους οδήγησαν στην εξόρμηση των Ες Ες και τη σύλληψη των σαράντα τεσσάρων Φιλοθεατών, μεταξύ των οποίων και η Γιολάντα, τους οποίους κάποιοι πρόδωσαν. Οι σαράντα εξ αυτών ήταν τραπεζικοί υπάλληλοι της Εθνικής Τράπεζας.

Το κατηγορητήριο ήταν σαφές: «Επικοινωνία με Αγγλους αξιωματικούς, τροφοδοσία ανταρτών και συχνές επισκέψεις σε ύποπτους συνοικισμούς» (εννοώντας την Καλογρέζα).

«Δεν ξέρατε πως εκεί είναι η φωλιά του ΕΑΜ, η φωλιά του κομμουνισμού;» ούρλιαζε ο Γερμανός ανακριτής. Ολοι μεταφέρθηκαν στη Μέρλιν και από εκεί στο Χαϊδάρι. Αλλοι βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν και κάποιοι, αφού ανακρίθηκαν, αφέθηκαν ελεύθεροι.

Η Γιολάντα, λόγω αυστριακής καταγωγής και ως γερμανόφωνη, είχε να επιλέξει ανάμεσα στον εγκλεισμό σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και σε «εθελοντική» εργασία στο Ράιχ. Επιλέγει την «εθελοντική» εργασία και την τσουβαλιάζουν σε τρένο με προορισμό τη ναζιστική Βιέννη. Εκεί κατόρθωσε να δραπετεύσει από το στρατόπεδο επιλογής, όμως συνελήφθη και κρατήθηκε στη φυλακή Λάντσγκεριχτ της Βιέννης. Οταν επέστρεψε στην Αθήνα, τον Αύγουστο του 1945, μετά από πορεία κατά μεγάλο μέρος πεζή μέσα από την κατεστραμμένη Βιέννη, κατέγραψε την εμπειρία της αιχμαλωσίας της στο εξαιρετικό βιβλίο της με τίτλο «413 μέρες», έπειτα από παρότρυνση της μητέρας της.

Το βιβλίο, αν και γράφτηκε στα ελληνικά, δεν μπόρεσε να εκδοθεί αρχικά στην Ελλάδα, διότι η Τερέντσιο δεν αποδεχόταν τους όρους που έθεταν οι εκδότες. Κάποιος της ζητούσε να απαλειφθεί το κομμάτι μετά την εισβολή των Ρώσων στη Βιέννη και κάποιος άλλος ήθελε μόνο το μέρος μέχρι το τέλος του πολέμου. Το βιβλίο πρωτοεκδόθηκε στα γαλλικά, το 1958, σε μετάφραση δική της και η εφημερίδα «Le Nonde» αφιέρωσε τετράστηλη κριτική. Το 1961 εκδόθηκε στα ισπανικά με τον τίτλο «413 μέρες εθελόντρια στα καταναγκαστικά έργα», ενώ η ελληνική έκδοση πραγματοποιήθηκε το 1981 από τις εκδόσεις «Εστία». Στα γερμανικά εκδόθηκε το 2021.

Η Τερέντσιο σπούδασε τη γαλλική γλώσσα στο Γαλλικό Ινστιτούτο (1946-1948) και την αγγλική στο Βρετανικό Συμβούλιο (1946-1949) στην Αθήνα, ενώ παράλληλα συνεργαζόταν με την εφημερίδα «Ταχυδρόμος» της Αλεξάνδρειας. Ηταν οργανωμένη στην ΕΠΟΝ, τη νεολαία του ΕΑΜ. Μέχρι το 1948 δεν της έδιναν διαβατήριο και δεν μπορούσε να βγει από την Ελλάδα. Αργότερα συνέχισε τις σπουδές στις Μοντέρνες Γλώσσες, στο Πανεπιστήμιο της Νίκαιας, ενώ παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα στο «Κέντρο Μεσογειακών Σπουδών», όπου της δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσει σημαντικές προσωπικότητες που κατέβαιναν από το Παρίσι για να μιλήσουν στο αμφιθέατρο του πανεπιστημίου. Στη συνέχεια θα πετύχει στις εξετάσεις στη Σορβόνη και, όπως η ίδια θα πει, «ανακάλυψα την Ανωτέρα Σχολή Δημοσιογραφίας και βρήκα τον δρόμο μου». Επιστρέφοντας στην Αθήνα, ανέλαβε μεταφραστική δουλειά στην «Αθηναϊκή» και πραγματοποίησε εμβληματικές κοινωνικές έρευνες και συνεντεύξεις στον «Ταχυδρόμο», «Το Βήμα» και «Τα Νέα», την περίοδο 1955-1961.

Η φωνή αντίστασης στο BBC επί χούντας

Μεγάλη τομή στη δημοσιογραφική της καριέρα θεωρείται η συνεργασία της με το ελληνικό τμήμα του BBC στο Λονδίνο, από το 1961 και καθ’ όλη τη διάρκεια της δικτατορίας, συγκεκριμένα, από τον Νοέμβριο του 1967 ώς τον Ιούνιο του 1975, οπότε παραιτήθηκε και επέστρεψε στην Αθήνα για να φροντίσει τους γονείς της που είχαν προβλήματα υγείας. Ενημέρωνε το αγγλικό κοινό με μεταφράσεις ειδήσεων από τον αντιδικτατορικό αγώνα. Συνεργάστηκε με την Αμαλία Φλέμινγκ και το αγγλόφωνο περιοδικό «Greek Observer». Στο Λονδίνο συνεργάστηκε, επίσης, ως ανταποκρίτρια με την επανεκδομένη «Καθημερινή», στην οποία, μετά την επιστροφή της, εργάστηκε ως συντάκτρια.

Η συμβολή της στην ενημέρωση των Ελλήνων αλλά και στην αφύπνιση της διεθνούς κοινής γνώμης ήταν πολύ μεγάλη και εξαιρετικά σημαντική.

Το 1977, η Τερέντσιο ήταν η πρώτη Ελληνίδα δημοσιογράφος στην οποία ανατέθηκε μια σειρά 58 τηλεοπτικών εκπομπών με τίτλο «Η πορεία της Ευρώπης», συμβάλλοντας στην προετοιμασία της πλήρους ένταξης της Ελλάδας στην Ε.Ε, καθώς και σειρά 26 εκπομπών στο ραδιόφωνο με τίτλο «Τι θα πει Ευρώπη» (Νοέμβριος 1976-1978). Το 1981, αποφασίστηκε να κοπούν οι «ευρωπαϊκές εκπομπές» και συνέχισε με ποικίλες ραδιοφωνικές εκπομπές – «Αναζήτηση της Αγγλίας», «Ο κόσμος χθες, σήμερα, αύριο» (1987-1998) στην ΕΡΤ και «Αναδρομή στις ρίζες» (1996-1998) στο Πέμπτο Πρόγραμμα. Το 1998, θα παραιτηθεί από την ΕΡΤ, διαμαρτυρόμενη για τη μείωση από 30΄ σε 15΄ της εκπομπής της για τον Απόδημο Ελληνισμό (Πέπη Ρηγοπούλου, «Η παραίτηση της Γ. Τερέντσιο και η ηθική νόσος της ΕΡΤ», «Ελευθεροτυπία», 14.4.1998).

Ενα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ της δημοσιογράφου Πέπης Ρηγοπούλου περιγράφει τη σημαντική της προσφορά, με τίτλο «Γιολάντα Τερέντσιο, η φωνή του BBC στα χρόνια της δικτατορίας», που προβλήθηκε στην εκδήλωση διαμαρτυρίας για τη διακοπή λειτουργίας της ελληνικής εκπομπής του BBC (22 Νοεμβρίου 2005) που διοργάνωσαν η ΠΟΕΣΥ, η Ενωση Συντακτών και τα Τμήματα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του Παντείου και του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου.

Εξέδωσε, εκτός από το «413 μέρες», ακόμα δύο αυτοτελή έργα: «Ο κόσμος χθες, σήμερα, αύριο – Πνευματικοί άνθρωποι» (συνεντεύξεις με Ελληνες λογοτέχνες, που είχε πάρει από το 1949, Μίνωας, 1992) και «Κορυφαίοι Ελληνες στη σφαίρα της τέχνης», ΕΛΙΑ, 2000. Προγραμμάτιζε και ένα τέταρτο βιβλίο το οποίο θα περιλάμβανε συζητήσεις με Ευρωπαίους πνευματικούς ανθρώπους, εκ των οποίων πολλοί νομπελίστες. Συμμετείχε σε συλλογικά έργα και εξέδωσε τις μεταφράσεις: «Η χώρα που δε φτάνεις ποτέ» του André Dhôtel και «Υπολοχαγός Κάτια» της Catherine Devilliers.

Για την προσφορά της τιμήθηκε επανειλημμένα. Ανακηρύχτηκε αντεπιστέλλον μέλος της ΕΣΗΕΑ και το 2003 της απονεμήθηκε από το Ιδρυμα Μπότση το Βραβείο Εθνικής Αντίστασης «Μανώλης Λίτινας».

Εζησε στη Γλυφάδα και πέθανε στις 13 Ιουνίου 2006, έπειτα από μακρά ασθένεια.

Ευχαριστώ την τέως δήμαρχο Φιλοθέης, Ελένη Ταραντίνου-Παναγιωτοπούλου και τον Αλεκ Κράους, συγγενείς της Γιολάντας Τερέντσιο, για τη βοήθειά τους.

Ενδεικτικές πηγές: Αρχείο 23/07, 1920-2002, ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Συλλογή παρουσίασης Δημοσιογράφων και Λογοτεχνών δημοτών και κατοίκων Φιλοθέης, Δήμος Φιλοθέης 1997. Ελένη Μπενέκη-Αργυρώ Αγγελοπούλου, «Φιλοθέη Αττικής, άρωμα πικροδάφνης», Δήμος Φιλοθέης, και ΕΛΙΑ 2002. Χριστίνα Φίλιππα, Οδωνύμια Φιλοθέης – Η ιστορία καθ’ οδόν», Δήμος Φιλοθέης-Ψυχικού, 2016 και το έργο της Τερέντσιο «413 Μέρες», Εστία, 1983.

* Συγγραφέας – ερευνήτρια