Έχουμε την αίσθηση, ή ορθότερα μας έχουν υποβάλει την ψευδαίσθηση, ότι ο δυτικός πολιτισμός είναι ο ανώτερος πολιτισμός στον κόσμο, ότι οι αξίες του είναι οι μόνες αξιόλογες, λόγω του ότι βασίζονται στον αστικό διαφωτισμό του 18ου αιώνα και τις αξίες του.
Αγνοούμε όμως ότι –κρίνοντας την πορεία της διανόησης από τη βερμπαλιστική θεωρία στην πράξη– ο αστικός διαφωτισμός μετατράπηκε σε μία πνευματική φυλακή όπου η ελευθερία της σκέψης, της έρευνας, της γνώσης, κατέληξε να είναι αυτό που χωρίζει και όχι αυτό που ενώνει πολιτισμούς, ιδέες και παραδόσεις. Οι λεγόμενες αστικές ελευθερίες, λόγω της συνάφειάς τους με το αστικό κοινότοπο αλλά και το αστικό «ρηχό», αντί για ανοιχτός ορίζοντας του ανθρώπινου καμβά κατέληξαν να γίνουν η χρυσή κορνίζα που όσο πλουμιστή και περίτεχνη κι αν είναι αυτή, δεν παύει να αποτελεί το αξεπέραστο όριο έξω από το οποίο κανείς δεν έχει το «δικαίωμα» να περιπλανιέται ελεύθερα. Το αποτέλεσμα ήταν ο αστικός διαφωτισμός να λάβει τα χαρακτηριστικά ενός πνευματικού ρατσισμού σε βάρος όλων των διαφορετικών όχι μόνο ατομικών αλλά και συλλογικών παραδόσεων, ιεροτελεστιών, λατρειών και συγκινησιακών κραδασμών ανθρώπων που δεν έχουν τις ίδιες με εμάς αντιλήψεις.
Το πιο τρανταχτό παράδειγμα για να καταλάβουμε πώς αυτός ο πνευματικός ρατσισμός λειτούργησε, με αποτέλεσμα να καταλήξει από πνευματικός σε στυγνό ρατσισμό, είναι το γεγονός της εξόντωσης των αυτοχθόνων πληθυσμών όπως της Βόρειας Αμερικής ή της Αυστραλίας από τους διαφωτισμένους και «δημοκρατικούς» Ευρωπαίους αποίκους. Υπήρξαν δε κορυφαίοι διαφωτιστές φιλόσοφοι, οι οποίοι άμεσα (Λοκ, Βολτέρος, Μοντεσκιέ) ή έμμεσα (Χιουμ, Καντ) χρησιμοποίησαν τον λεγόμενο επιστημονικό ρατσισμό για να υποστηρίξουν τη θεωρία της ανωτερότητας της λευκής φυλής. Μάλιστα ο Βολτέρος και ο Λοκ προχώρησαν και σε πιο επικερδείς κινήσεις, επενδύοντας σε ναυτιλιακές εταιρείες με δουλεμπορικά πλοία. Ακόμα και αυτός ο τόσο ανατρεπτικός Καρλ Μαρξ έβλεπε στην αποικιοκρατία «το εργαλείο της Ιστορίας» που θα έσπαγε τις φεουδαρχικές δομές των περιοχών όπου αυτή εφαρμόστηκε, ώστε να περάσουν στον καπιταλισμό και μετά στη σοσιαλιστική κοινωνία. Για τα αποτελέσματα στην πράξη αυτής της θεωρίας, τα συμπεράσματα δικά σας.
Ο ευρωκεντρισμός και το παράγωγό του, η αμερικανική νεοαποικιοκρατία, εδώ και τέσσερις αιώνες με το πρόσχημα του ανθρωπισμού και της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, σκορπίζουν τον τρόμο, μετατρέποντας τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης σε σιδερένια γροθιά και πολιορκητικό κριό που συντρίβει λαούς, σκοτώνει παιδιά, μετατρέπει ανθρώπους σε πειραματόζωα, από τη Λατινική Αμερική μέχρι την Παλαιστίνη και το Ιράν και από τις χώρες του Σαχέλ μέχρι τη Νέα Καληδονία.
Και εστιάζοντας στη χώρα μας, η οποία από τον ευρωκεντρισμό ως γεωπολιτικό σύστημα, μόνο δεινά υφίσταται μέχρι σήμερα, αντί να κοιτάξει προς τους λαούς με τους οποίους είχε από πολύ παλιά σχέσεις καλής γειτονίας, έχει δώσει γην και ύδωρ στο πιο ακραίο σύστημα νεοαποικιοκρατίας το οποίο ονειρεύεται αυτοκρατορίες από τον Ευφράτη ώς τον Νείλο.
Και είναι αλήθεια ότι δεν σεβαστήκαμε τις παραδόσεις μας, για παράδειγμα την ανεκτικότητα απέναντι σε όσους έχουν άλλες αντιλήψεις, άλλα ήθη και έθιμα, όμως αυτό δεν μας εμποδίζει από το να δεχτούμε ως ανθρωπότητα το δικό τους δικαίωμα να ξαναβρούν την πατρίδα τους, να έχουν μέλλον αυτοί και τα παιδιά τους. Είναι το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε ώστε να εξιλεωθούμε από την ύβρι να θεωρούμε ένα γενοκτονικό καθεστώς ως «το προκεχωρημένο φυλάκιο του δυτικού πολιτισμού στη Μέση Ανατολή», «το οποίο θα καθαρίσει για όλους μας». Και αυτή η «ύβρις» είναι ακόμα μία απόδειξη για το πώς κάποιοι δήθεν προοδευτικοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται τι σημαίνει γι’ αυτούς δυτικός πολιτισμός: αίμα, προσφυγιά και καταστροφή.
Πόσο εύκολα ξεχάσαμε για χάρη αυτού του δυτικού πολιτισμού τις γιαγιάδες της Λέσβου, τους πνιγμένους της Πύλου, τους προγόνους μας στα ορυχεία του Βελγίου, στα εργοστάσια της Γερμανίας, στις λάντζες της Αστόρια, το Δίστομο, τα Καλάβρυτα. Πόσο εύκολα ξεχάσαμε τις παραδόσεις μας, τη φιλοξενία, τη βοήθεια στον κατατρεγμένο, τη συνδρομή στο παιδί, στον άρρωστο, στον φτωχό. Πόσο εύκολα ξεχάσαμε την προειδοποίηση του Τειρεσία για όσα επρόκειτο να υποστεί ο αλαζόνας και ασεβής τύραννος Πενθέας, όπως την περιγράφει ο Ευριπίδης στις «Βάκχες».
«Αστεϊσμούς με τους θεούς δεν κάνουμε. Τις παραδόσεις που αποκτήσαμε απ’ την αρχή του χρόνου, καμιά λογική δεν μπορεί να τις εξαφανίσει».
*Nομικός, συγγραφέας
