Το Παγκόσμιο Κύπελλο ξεπουλιέται

Θα μπορούσα να παρακολουθώ βίντεο με τους Σκοτσέζους στο διαδίκτυο επί ώρες. Φορώντας κιλτ παρέλασαν στη Βοστόνη, παίζοντας γκάιντες. Στο στάδιο, η Tartan Army οδήγησε την ομάδα στη νίκη εναντίον της Αϊτής – η πρώτη τους νίκη σε Παγκόσμιο Κύπελλο ύστερα από 36 χρόνια. Στη συνέχεια, πήγαν σε αγώνα μπέιζμπολ και, με τα τραγούδια τους και κόκκινες κάλτσες μέχρι το γόνατο, μετέτρεψαν έναν εντός έδρας αγώνα των Μπόστον Ρεντ Σοκς σε ένα από τα highlights του Μουντιάλ. Στο γήπεδο τους εξήγησαν τους κανόνες αυτού του αθλήματος, τους οποίους εμείς οι Ευρωπαίοι δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε.

Παρακολούθησα το βίντεο ενός ντόπιου που, συγκινημένος μέχρι δακρύων, ευχαριστούσε τους Σκοτσέζους «για την καλύτερη στιγμή» της ζωής του. Τώρα το Μαϊάμι μπορεί να προσβλέπει στη σκοτσέζικη εισβολή. Οι Νορβηγοί και οι Ολλανδοί αφήνουν ανάλογες εντυπώσεις όπου κι αν πάνε. «Ενωμένοι από το ποδόσφαιρο» – οι οπαδοί το ζουν και το απολαμβάνουν.

Ως διευθυντής του Euro 2024, είχα τις δικές μου εμπειρίες με τους Σκοτσέζους. Κέρδισαν τις καρδιές εμάς των Γερμανών σε χρόνο μηδέν. Σφυρηλατήθηκαν φιλίες πολύτιμες και για τις δύο πλευρές. Το ξέρω αυτό από την ομάδα καταγωγής μου, την FT Gern. Η κόρη μου κρατάει μια καρφίτσα ως ενθύμιο, δώρο από έναν Σκοτσέζο οπαδό.

Οποτε με ρωτούσαν για τον στόχο των μεγάλων αθλητικών γεγονότων, σκεφτόμουν πάντα πρώτα το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2006. Για πολύ καιρό, η απάντησή μου ήταν: «Επρόκειτο για το πιο καθοριστικό γεγονός της καριέρας μου, επειδή βίωσα τι σημαίνει να παίζεις για τη χώρα σου, και επειδή η χώρα μας παρουσιάστηκε στον κόσμο πιο ανοιχτή από ποτέ. Μόνο εκ των υστέρων, μέσα από τη συνάντησή μου με τους Σκοτσέζους, συνειδητοποίησα ότι οι φιλοξενούμενοι παίζουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Τι τύχη που συμμετέχουν οι Σκοτσέζοι! Με την παλιά μορφή των 32 ομάδων, πιθανότατα δεν θα είχαν προκριθεί. Σίγουρα αυτό είναι αρκετό επιχείρημα για να αυξηθεί ο αριθμός σε 48, έτσι δεν είναι; Ο νέος αριθμός συμμετεχόντων έχει προκαλέσει σημαντική κριτική. Πρόσφατα, ο πρόεδρος της UEFA, Αλεξάντερ Τσέφεριν, επέκρινε τη μειωμένη ποιότητα του τουρνουά. Ως απάντηση, υπέβαλαν ανοιχτή επιστολή διαμαρτυρίας 13 μη ευρωπαϊκά έθνη, συμπεριλαμβανομένου του Μαρόκου, που έφτασε στον μουντιαλικό ημιτελικό του 2022.

Η δήλωση του προέδρου της UEFA αποκαλύπτει ότι τα συμφέροντα της ομοσπονδίας του διαφέρουν από αυτά του υπόλοιπου κόσμου. Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι οι άλλοι πλησιάζουν και φοβάται για την κυριαρχία της. Ωστόσο, η αποστολή της FIFA είναι να αναπτύξει περαιτέρω το ποδόσφαιρο παντού. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της συμμετοχής. Η διαφορά στην ποιότητα πρέπει να γίνει αποδεκτή.

Στους πρώτους οκτώ τελικούς του Παγκοσμίου Κυπέλλου συμμετείχε μόνο μία αφρικανική χώρα: η Αίγυπτος, το 1934. Μόλις το 1966, εν μέσω της γενικευμένης απο-αποικιοποίησης, όλα τα αφρικανικά έθνη έκαναν μποϊκοτάζ στο Μουντιάλ της Αγγλίας, επειδή η FIFA δεν τους εγγυόταν άμεση πρόκριση. Αντίθετα, απαιτούσε να δώσουν πλέι οφ εναντίον εθνικών ομάδων από την Ευρώπη και την Ωκεανία.

Το ποδόσφαιρο είναι από καιρό το δημοφιλέστερο άθλημα σε περισσότερες από τις μισές χώρες της υφηλίου – και η δημοφιλία του αυξάνεται διαρκώς. Το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο είναι γεμάτο ηρωικές ιστορίες από όλο τον κόσμο. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό εξασφάλισε ισοπαλία εναντίον της Πορτογαλίας του Κριστιάνο Ρονάλντο, ενώ το νεοφερμένο Πράσινο Ακρωτήρι πέτυχε ανάλογο κατόρθωμα εναντίον της πρωταθλήτριας Ευρώπης Ισπανίας. Για πρώτη φορά βλέπουμε μια ομάδα από την Κεντρική Ασία. Ηταν πολύ όμορφη η εικόνα του προπονητή του Ουζμπεκιστάν, Φάμπιο Καναβάρο, θριαμβευτή του Παγκοσμίου Κυπέλλου και Παίκτη της Χρονιάς για τη FIFA το 2006, να πανηγυρίζει με τον σκόρερ της ομάδας του, Αμποσμπέκ Φαϊζουλάεφ, μετά την ισοφάριση εναντίον της Κολομβίας.

Τις πρώτες εβδομάδες της διοργάνωσης, οι Μέσι, Μπαπέ, Κέιν και Χόλαντ μοιράζονται τα φώτα της δημοσιότητας με τα αουτσάιντερ. Σύντομα η σκηνή θα είναι πάλι μόνο δική τους. Χάρη στο νέο φορμάτ, με τον επιπλέον γύρο των «32», η φάση των ομίλων μοιάζει ολοένα και περισσότερο με τον 1ο γύρο ενός εγχώριου κυπέλλου. Κανένας λάτρης της παράδοσης δεν θα ήθελε να καταργήσει τον αρχικό γύρο του Κυπέλλου, όμως πολλοί τον θεωρούν απαράδεκτο για ένα Μουντιάλ.

Πιστεύω ότι η FIFA κάνει πολλά πράγματα σωστά. Η προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης, για την οποία κατηγορείται από πολλούς, είναι απλώς απαραίτητη. Ακόμα και οι σύλλογοι των χωριών γνωρίζουν την αρχή της δημιουργίας εσόδων με μια αθλητική εκδήλωση.

Η κριτική πρέπει να εστιάζει εκεί που δικαιολογείται. Για παράδειγμα, οι τιμές των εισιτηρίων. Η FIFA τις μεγιστοποιεί μη παρέχοντας ειλικρινή στοιχεία για την πραγματική ζήτηση. Επιπλέον, με εκνευρίζει η επαναλαμβανόμενη εισήγηση να διεξάγεται το Παγκόσμιο Κύπελλο κάθε δύο χρόνια. Μια διοργάνωση χρειάζεται προετοιμασία και συνέχεια για να αφήσει το στίγμα της.

Το «παραφουσκωμένο» Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων, που διεξήχθη πέρσι, συμπίεσε περαιτέρω το ήδη ασφυκτικά γεμάτο αγωνιστικό καλαντάρι. Με ένα επιπλέον τουρνουά αρκετών εβδομάδων και –ενίοτε– υπό ακραίες θερμοκρασίες, η πίεση στους παίκτες έχει αυξηθεί ακόμα περισσότερο. Πόσες ακόμα διοργανώσεις και αναμετρήσεις πρέπει να απαιτούμε να μπορούν να χειριστούν οι επαγγελματίες ποδοσφαιριστές;

Ακόμα πιο ανησυχητικοί είναι οι στενοί δεσμοί του Τζάνι Ινφαντίνο με ισχυρά πρόσωπα, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ. Υπάρχει η υποψία ότι αποκομίζει προσωπικό όφελος από τη θέση του. Το Παγκόσμιο Κύπελλο ξεπουλιέται. Και αυτό κλέβει από το ποδόσφαιρο την αξιοπιστία του. Ως αποτέλεσμα, οι φίλαθλοι είναι ανήσυχοι. Και καθίσταται ολοένα δυσκολότερο να ξεχωρίσουν τη FIFA από την ίδια τη διοργάνωση.

Το ποδόσφαιρο είναι παγκόσμιο και βασίζεται σε κανόνες. Καμία άλλη διοργάνωση δεν προσελκύει τόσο μεγάλη παγκόσμια προσοχή για έναν μήνα όσο ένα Παγκόσμιο Κύπελλο. Επομένως, αυτό το παιχνίδι είναι ένα τέλειο εργαλείο για την ανθρωπότητα να διαπραγματευτεί πώς θέλουμε να ζήσουμε μαζί. Ομως το ποδόσφαιρο τραβιέται επίσης προς όλες τις κατευθύνσεις, από άτομα με άλλες, πιο σκοτεινές ατζέντες.

Για να πολεμήσουμε το φαινόμενο αυτό, χρειαζόμαστε μια ισχυρή Ευρώπη και μια ισχυρή UEFA. Είναι απόλυτα σωστή η ανακοίνωση του Αλεξάντερ Τσέφεριν για χαμηλές τιμές εισιτηρίων στο Euro 2028. Θέλει επίσης να διασφαλίσει ότι η διαμονή και οι μεταφορές θα παραμείνουν προσιτές. Το ποδόσφαιρο δεν πρέπει να προορίζεται για την ελίτ.

Και, τέλος, υπάρχει το πιο σημαντικό: «Die Welt zu Gast bei Freunden» («Ο κόσμος ως φιλοξενούμενος από φίλους») ήταν το σύνθημα του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006. Ετσι το βίωσα στη Νότια Αφρική και τη Βραζιλία, στα άλλα δύο Μουντιάλ που μετείχα ως παίκτης. Ετσι θα πρέπει να είναι και στο μέλλον.

* Ο Φίλιπ Λαμ ήταν ο αρχηγός της πρωταθλήτριας κόσμου Γερμανίας το 2014 και ο διευθυντής της Οργανωτικής Επιτροπής του EURO 2024 που φιλοξένησε η χώρα του. Πλέον, μαζί με το επιτελείο του, είναι οι αθλητικοί σύμβουλοι της ποδοσφαιρικής ομάδας της Στουτγάρδης.

Τα κείμενα του Φίλιπ Λαμ εμφανίζονται τακτικά στην «Εφημερίδα των Συντακτών». Είναι μια παραγωγή σε συνεργασία με τον Oliver Fritsch του γερμανικού περιοδικού «Die Zeit» και δημοσιεύεται σε εφημερίδες και περιοδικά της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων: The Guardian (Αγγλία), L’Équipe (Γαλλία), La Repubblica (Ιταλία), El País (Ισπανία), Expresso (Πορτογαλία), Telesport (Κροατία), Politiken (Δανία), Voetbalmagazine (Βέλγιο), Delo (Σλοβενία), Tribuna (Ουκρανία & Λευκορωσία), Haaretz (Ισραήλ), Sports Daily (Ρωσία), Aftonbladet (Σουηδία), Postimees (Εσθονία), Sport (Τσεχία), Verdens Gang (Νορβηγία), 444 (Ουγγαρία), Irish Times (Ιρλανδία), Lead (Ρουμανία), Morgunblaðið (Ισλανδία), Sankt-Petersburgskie vedomosti (Ρωσία), Times of Malta (Μάλτα), Ilta-Sanomat (Φινλανδία).