Οσα χρόνια κι αν περάσουν ο Ανδρέας Παπανδρέου θα είναι στη συνείδηση μιας πολύ σημαντικής μερίδας της ελληνικής κοινωνίας ένας ηγέτης κορυφαίου διαμετρήματος. Ενας πολιτικός που βρισκόταν μπροστά από την εποχή του και άφησε ισχυρό αποτύπωμα με το έργο, τη δράση και την προσωπικότητά του. Χαρισματικός, ιδεαλιστής, ριζοσπάστης, λαϊκός, με το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα άνοιξε δρόμους (για τους πολιτικούς αντιπάλους του άνοιξε «πληγές») για τη δημοκρατική παράταξη και για τη χώρα.
Αγαπήθηκε και αγάπησε με πάθος. Μισήθηκε, στοχοποιήθηκε, συκοφαντήθηκε. Πολέμησε με όπλο τις πολιτικές, σοσιαλιστικές του ιδέες και τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, της λαϊκής συμμετοχής και της εθνικής αξιοπρέπειας που έγιναν σύμβολο της διαδρομής του από το ΠΑΚ μέχρι τις τρεις πρωθυπουργικές θητείες του. Εχανε, έπεφτε, αλλά ξανασηκωνόταν και επέστρεφε νικητής και δικαιωμένος. Νικήθηκε μόνο βιολογικά από την καρδιά του σε ηλικία 77 ετών.
Παραμένει όμως μέχρι σήμερα, που συμπληρώνονται 30 χρόνια από τον θάνατό του, ένα πρόσωπο οικείο και ζωντανό όχι μόνο για εκείνους που συνυπήρξαν χρονικά και πολιτικά, αλλά και για τις γενιές που δεν πρόλαβαν να τον γνωρίσουν. Φαινομενικά πρόκειται για πολιτικά παράδοξο γεγονός, έχει όμως την εξήγησή του αφού καταφέρνει μέχρι τις μέρες μας και εν τη απουσία του να εμπνέει και να προκαλεί αντιπαραθέσεις.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι αποδεδειγμένα, σύμφωνα με όλες τις έρευνες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, το κεντρικό πρόσωπο, ο πιο δημοφιλής πολιτικός της Μεταπολίτευσης. Τα δεδομένα αυτά ίσως αποτελούν τους επιπλέον λόγους για την επιδραστικότητα και το βεληνεκές ενός προσώπου που συνεχίζει να αποτελεί έναν μύθο τρεις δεκαετίες μετά και πιθανότατα για ακόμη τόσες ή και περισσότερες.
Στο πλαίσιο του αφιερώματος για τον αείμνηστο ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ και πρώην πρωθυπουργό η «Εφ.Συν.» θυμάται τριάντα στιγμές και σταθμούς από τη ζωή και τη διαδρομή του.
1. Γεννιέται στη Χίο στις 5 Φεβρουαρίου 1919. Πατέρας του ο Γεώργιος Παπανδρέου, μετέπειτα πρωθυπουργός της Ελλάδας, και μητέρα του η Σοφία Μινέικο.
2. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών, το 1934, κυκλοφορεί μαζί με άλλους τρεις συμμαθητές του το μαρξιστικό περιοδικό «Ξεκίνημα», που δημοσίευε άρθρα για τον σοσιαλισμό.
3. Tο 1939, μετά τη σύλληψή του από το καθεστώς Μεταξά, αναχώρησε για τις ΗΠΑ για σπουδές στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα ως καθηγητής Οικονομικών σε σημαντικά Πανεπιστήμια όπως το Μπέρκλεϊ και το Πανεπιστήμιο στη Μινεσότα.
4. Το 1961 γύρισε στην Ελλάδα και έπειτα από πρόταση του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή ανέλαβε πρόεδρος του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ).
5. Στην πολιτική μπήκε το 1964 όταν εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής με την Ενωση Κέντρου.
6. Το 1965 πρωταγωνίστησε στην πολιτική σύγκρουση των Ιουλιανών στο πλευρό του πατέρα του Γεωργίου Παπανδρέου απέναντι στο Παλάτι.
7. Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 συνελήφθη από τη χούντα και φυλακίστηκε, καθώς θεωρήθηκε κεντρικό πρόσωπο της υπόθεσης «Ασπίδα».
8. Το 1968 ίδρυσε στη Σουηδία το Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (ΠΑΚ) αναπτύσσοντας αντιδικτατορική δράση από το εξωτερικό.
9. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974 ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ, παρουσιάζοντας τη διακήρυξη που έμελλε να αλλάξει τον πολιτικό χάρτη της Μεταπολίτευσης.
10. Το σύνθημα «Η Ελλάδα ανήκει στους Ελληνες» έγινε το πολιτικό σήμα κατατεθέν της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου.
11. Οι φράσεις «Οχι στην ΕΟΚ», «Εξω από το ΝΑΤΟ» εξέφρασαν τη ριζοσπαστική αντιιμπεριαλιστική ρητορική της εποχής. Το «mea culpa» είναι ακόμα μία περίφημη φράση του (1988).
12. Το 1977 το ΠΑΣΟΚ αναδείχτηκε αξιωματική αντιπολίτευση με 25,34% εδραιώνοντας τον Ανδρέα ως βασικό αντίπαλο της Ν.Δ.
13. Βρέθηκε στο στόχαστρο δημοσιευμάτων και ισχυρισμών που τον συνέδεαν με τη «17 Νοέμβρη», κατηγορίες που ο ίδιος απέρριπτε κατηγορηματικά.
14. Στις εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981 πέτυχε ιστορική νίκη με 48,07% και έγινε για πρώτη φορά πρωθυπουργός με το σύνθημα της «Αλλαγής».
15. Τα λόγια «από τον λαό, με τον λαό, για τον λαό» συμπύκνωσαν τη φιλοσοφία της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.
16. Το 1982 προχώρησε στην αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης κλείνοντας το βαθύ τραύμα του Εμφυλίου.
17. Τον Ιανουάριο της ίδιας χρονιάς απέπεμψε εν πτήσει (!) τον υφυπουργό Εξωτερικών, Ασημάκη Φωτήλα, μια ενέργεια που χαρακτηρίστηκε ως πράξη αρχηγικής πυγμής.
18. Εξασφάλισε από την ΕΟΚ τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ), που παρείχαν σημαντικούς πόρους για την ελληνική οικονομία. Μάλιστα η Μάργκαρετ Θάτσερ είχε δηλώσει ότι «ποτέ δεν έφευγε από σύνοδο της ΕΟΚ χωρίς να έχει κερδίσει κάτι για τη χώρα του».
19. Το 1985 κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη φορά τις εκλογές, πετυχαίνοντας κάτι που μέχρι τότε φάνταζε εξαιρετικά δύσκολο.
20. Η απόφασή του να μη στηρίξει τον Κωνσταντίνο Καραμανλή για δεύτερη θητεία στην Προεδρία της Δημοκρατίας προκάλεσε πολιτικό σεισμό.
21. Από τις κορυφαίες στιγμές του η «Πρωτοβουλία των 6» για τον αφοπλισμό και την ειρήνη, που συγκρότησαν οι Ανδρέας Παπανδρέου, Ιντιρα Γκάντι Μιγκέλ ντε λα Μαδρίδ, Ραούλ Αλφονσίν, Τζούλιους Νιερέρε και Ούλοφ Πάλμε. Επίσης μία από τις μεγάλες δοκιμασίες της πρωθυπουργίας του ήταν η κρίση με την Τουρκία τον Μάρτιο του 1987 με την έξοδο στο Αιγαίο του τουρκικού ερευνητικού σκάφους «Σισμίκ».
22. Το 1988 έδωσε μάχη για τη ζωή του στο νοσοκομείο Χέρφιλντ του Λονδίνου πραγματοποιώντας εγχείρηση καρδιάς.
23. Το λεγόμενο και «βρόμικο» 1989 βρέθηκε στο επίκεντρο του σκανδάλου Κοσκωτά, της μεγαλύτερης πολιτικής κρίσης της Μεταπολίτευσης. Παραπέμφθηκε στο Ειδικό Δικαστήριο, από το οποίο αργότερα αθωώθηκε επιστρέφοντας πολιτικά πιο ισχυρός.
24. Το 1993 επανεκλέχθηκε πρωθυπουργός για τρίτη φορά, διαψεύδοντας όσους πίστευαν ότι ήταν πολιτικά τελειωμένος.
25. Τον Απρίλιο του 1994 ο Ανδρέας είχε πει την ιστορική φράση «το ΠΑΣΟΚ είναι Κίνημα εξουσίας. Το ΠΑΣΟΚ ούτε χαρίζεται, ούτε κληρονομείται, ούτε τεμαχίζεται σε τιμάρια». Μερικούς μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο, οι Κώστας Σημίτης, Βάσω Παπανδρέου, Θόδωρος Πάγκαλος και Παρασκευάς Αυγερινός στο περίφημο «δείπνο των 4» είχαν επιχειρήσει ανεπιτυχώς να τον αμφισβητήσουν.
26. Παραιτείται από την πρωθυπουργία τον Ιανουάριο του 1996 μετά από πολύμηνη νοσηλεία στο Ωνάσειο, όπου «κατασκήνωναν» τα ΜΜΕ μετατρέποντας το καρδιοχειρουργικό κέντρο σε άτυπο press room. Πέθανε στις 23 Ιουνίου του ίδιου έτους στο σπίτι του στην Εκάλη λίγες μέρες πριν από το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ.
27. Ο θάνατός του έκανε όλη την Ελλάδα να δακρύσει και η κηδεία του μετατράπηκε σε τεράστια λαϊκή συγκέντρωση για τον αποχαιρετισμό του.
28. Δύο από τα τελευταία πρόσωπα που συνάντησε πριν φύγει ήταν οι Τηλέμαχος Χυτήρης και ο Νίκος Αθανασάκης, στους οποίους είχε αναθέσει να γράψουν ένα σημείωμα που θα διαβαζόταν στο συνέδριο, αλλά τους πρόλαβε το φευγιό του και έτσι το κείμενο παραμένει άγνωστο. Πρόσωπα εμπιστοσύνης του Ανδρέα ήταν επίσης ο Αντώνης Λιβάνης αλλά και ο Κώστας Λαλιώτης.
29. Η λαϊκή μουσική και ειδικά το ρεμπέτικο ήταν από τις μεγάλες του αγάπες. Το «Περιβόλι του Ουρανού» στην Πλάκα ένα από τα στέκια του, Ρίτα Σακελλαρίου και Σωτηρία Μπέλλου από τις καλλιτέχνιδες που θαύμαζε.
30. Ξεχωριστό κεφάλαιο της ζωής του Ανδρέα ήταν οι γυναίκες. Εκανε τρεις γάμους, με τη Δήμητρα Λιάνη-Παπανδρέου, τη Μαργαρίτα Παπανδρέου (με την οποία απέκτησε τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τον Νίκο, τον Αντρίκο και τη Σοφία) και τη Χριστίνα Ρασσιά.
Εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ στο Καλέντζι
Σύσσωμο το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί αύριο Τετάρτη στο Καλέντζι, γενέτειρα των Παπανδρέου, ανταποκρινόμενο στην πρωτοβουλία της Χαριλάου Τρικούπη για μια εκδήλωση φόρο τιμής στον Ανδρέα με αφορμή τα 30 χρόνια από τον θάνατο του σπουδαίου πολιτικού, που έδωσε περιεχόμενο στην «κοινωνική δικαιοσύνη», τη «λαϊκή συμμετοχή», την «εθνική αξιοπρέπεια» όπως αναφέρει το σχετικό κάλεσμα.
Το πρόγραμμα αναλυτικά:
19.00 έναρξη
● Χαιρετισμοί
-Θεόδωρος Μπαρής, δήμαρχος Ερυμάνθου
-Γιώργος Πετρόπουλος, πρώην πρόεδρος Κοινότητας Καλεντζίου
● Αφιερωματικό βίντεο
● Ο Ανδρέας μέσα από τα λόγια του, που σημάδεψαν μια εποχή και αποτέλεσαν την παρακαταθήκη του για τις επόμενες γενιές
● Μιλούν για τον Ανδρέα:
-Γιώργος Α. Παπανδρέου, πρώην πρωθυπουργός,
-Κώστας Σκανδαλίδης, πρώην υπουργός
Συντονίζει ο δημοσιογράφος Δημήτρης Χατζηδημητρίου
● Ομιλία Νίκου Ανδρουλάκη, προέδρου του ΠΑΣΟΚ
