Η τυραννία της «ευέλικτης» εργασίας

Στις δεκαετίες κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού, η λιτότητα στο εισόδημα συνδυάστηκε με μια άλλη, υποτιμημένη ως προς τη βαρύτητά της, διαδικασία: τη ραγδαία επέκταση της «ευέλικτης απασχόλησης», σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Είτε αυτή σημαίνει μισή δουλειά είτε υπερεργασία, απλήρωτες υπερωρίες και 13ωρο, έχει γίνει πραγματικός βραχνάς για τους εργαζομένους.

Η έρευνα του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ αποκαλύπτει κάτι σημαντικό: αυτός ο βραχνάς δεν αφορά κάποιο ασήμαντο, αλλά ένα διαρκώς αυξανόμενο ποσοστό εργαζομένων. Περιγράφει μια παγίδα εξουθένωσης για τους μισθωτούς εργαζομένους.

Αν μεν πρόκειται για «μισή δουλειά», δηλαδή μερική ή εποχική εργασία, αυτή μεταφράζεται σε μισό εισόδημα και «μισή ζωή». Και ενώ δεν πρόκειται για «κανονικό» εισόδημα και «κανονική» ζωή, ενώ συνιστά μια γκρίζα ζώνη μεταξύ εργασίας και ανεργίας, ενώ πρόκειται για «μισή ανεργία», δεν καταγράφεται στους δείκτες της ανεργίας…

Αν, πάλι, πρόκειται για ώρες εργασίας που αντιστοιχούν σε πάνω από μία δουλειά, τότε ο βραχνάς παίρνει άλλη μορφή και άλλες διαστάσεις. Τότε το μεγάλο πρόβλημα είναι η υπερεργασία. Οχι μόνο επειδή είναι κακοπληρωμένη ή και απλήρωτη (απλήρωτες υπερωρίες), αλλά κυρίως γιατί επιφέρει σωματική και ψυχική καταπόνηση που είναι άμεσα επιβαρυντική για τη σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων.

Ακόμη χειρότερες είναι οι συνέπειες της δουλειάς σε δύο εργοδότες, στο πλαίσιο ιδιαίτερα του 13ωρου και της 6ήμερης εργασίας. Σε αυτή την περίπτωση, οι συνέπειες της σωματικής και ψυχικής καταπόνησης επιτείνονται, συχνά δραματικά, καθώς διαλύεται η προσωπική και οικογενειακή ζωή του εργαζομένου, αφού ο χρόνος του γίνεται «ελβετικό τυρί».

Οσοι στο όνομα ηθικών αξιών, όπως η οικογένεια, η σωστή επιμέλεια των παιδιών, ή κοινωνικών προταγμάτων, όπως η αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης, έχουν απαιτήσεις από γονείς ή υποψήφιους γονείς, ας ρίξουν μια ματιά στο εισόδημα και στις εργασιακές σχέσεις. Εκεί θα ανακαλύψουν τους βαθύτερους λόγους που αυτά υπονομεύονται με μεγάλη ένταση και σε μεγάλη έκταση.

Οι στατιστικές της Eurostat τεκμηριώνουν, πέρα από κάθε αμφισβήτηση, ότι η Ελλάδα έχει την ευρωπαϊκή πρωτοπορία στην υπερεργασία. Οχι μόνο αυτό, αλλά εξάγουμε… εργασιακό «πολιτισμό», αφού η μοναδική στην Ευρώπη ρύθμιση για το 13ωρο φαίνεται πως γίνεται ελκυστική για άλλες χώρες, που εξετάζουν το ενδεχόμενο να ακολουθήσουν την ελληνική «καλή πρακτική».

Δυστυχώς, το μοντέλο ανάπτυξης που ευνόησαν και οικοδόμησαν με τις πολιτικές τους οι κυβερνήσεις της Ν.Δ. στηρίζεται στη φτηνή και «κακοποιημένη» ώς τα όρια της εξάντλησης εργασία. Αυτό, εκτός από απάνθρωπο, είναι και αντιπαραγωγικό.