Η καλοσύνη της αλληλεγγύης

Αλήθεια, τι είναι καλοσύνη; Συχνά, συγχέεται με την ανημπόρια. Ταυτίζεται με τον ανίκανο άνθρωπο. Τότε η καλοσύνη εμφανίζεται ως αντιστάθμισμα στην απουσία ικανοτήτων για την κατοχή μιας θέσης. Το «ναι, αλλά είναι καλός» είναι μια φράση που επιχειρεί να ισοσκελίσει τις επιλογές της διοίκησης μέσα από προσλήψεις ημετέρων. Δεν έχει ικανότητες, τα τυπικά ή ουσιαστικά προσόντα, όμως είναι καλός.

Σ’ αυτήν την περίπτωση η αρχαιοελληνική φράση «καλός καγαθός» γίνεται αγαθός. Αγαθιάρης στη νεοελληνική. Η καλοσύνη συμπίπτει με την αφέλεια, την πνευματική ραθυμία. Η θέση οφείλεται στη σχέση υποταγής του «καλού» στην εύνοια και την ανοχή των ισχυρών. Που επιθυμούν την παρουσία ανίσχυρων ανθρώπων/υπαλλήλων/συνεργατών. Την ίδια στιγμή η καλοσύνη γίνεται μια επίπλαστη, επιδερμική εκδήλωση υμνολογίας και επαίνου των ικανοτήτων των άλλων. Ο «καλός» σ’ αυτή την περίπτωση γνωρίζει την τεχνική του ελιγμού και την προσάρτηση στο άρμα του ισχυρού για όσο διάστημα διαρκέσει η εξουσία του.

Προφανώς, αυτή η συμπεριφορά δεν συνιστά καλοσύνη. Γράφει η Αμερικανοπαλαιστίνια ποιήτρια Ναόμι Σιχάμπ Νάι. «Πριν νιώσεις τι βαθειά είν’ η καλοσύνη/πρέπει να ξέρεις ότι ίδιο βάθος έχει η λύπη/πρέπει αχάραγα να την καλημερίσεις/να της μιλήσεις μέχρι η φωνή σου/γίνει ηχείο για όλους τους θλιμμένους». Με άλλα λόγια, είναι ένας αέναος αγώνας για εσωτερική πληρότητα. Η ποιήτρια μας θυμίζει τις απόψεις του Αριστοτέλη. Η καλοσύνη δεν είναι ένας τρόπος να αρέσουμε στους άλλους. Δεν είναι συστατικό στοιχείο της κολακείας. Αντίθετα, είναι μια καταβύθιση στον εαυτό. Είναι η ύψιστη συνόψιση των αρετών που δίνουν νόημα στην ανθρώπινη υπόσταση. Είναι όλα εκείνα που μετακινούν τις κοινωνίες από τον αλληλοσπαραγμό και την υποκρισία στην έγνοια για τους αδύναμους. Ο «καλοκάγαθος» σ’ αυτή την περίπτωση διαφοροποιείται από τον αγαθιάρη ή από τον γλοιώδη υποκριτή. Κι αυτό το χρωστάει στην αποδοχή «της δικαιοσύνης, της σωφροσύνης, της ανδρείας και της γενναιοδωρίας» ως βασικών ιδιοτήτων των ανθρώπινων όντων.

Ενίοτε, ακούγεται πως δεν θέλουμε καλούς αλλά ικανούς. Στελέχη κυβερνητικά, υπαλλήλους που να υπηρετούν ένα σχέδιο. Που να είναι στοχοπροσηλωμένοι, χωρίς άλλες ψυχολογικές διακυμάνσεις και έκλυση αισθημάτων κοινωνικών. Δεν ενδιαφέρουν κανέναν η ψυχοσυναισθηματική ισορροπία και η καλοσύνη των ηγετών. Το κριτήριο πρέπει να είναι η ικανότητα.

Μια τέτοια οπτική μοιάζει ελκυστική. Αρκεί όμως; Αναντίρρητα, όσοι στελεχώνουν κάποιες θέσεις ευθύνης, σε οποιονδήποτε οργανισμό, οφείλουν να έχουν γνώσεις και διοικητικές δεξιότητες. Ομως, δεν αρκούν αυτά. Αν δεν συνοδεύονται από κοινωνική ευαισθησία. Αν το μόνο κριτήριο είναι η ικανότητα. Γιατί ο ικανός που δεν έχει όσα αναφέρει ο Αριστοτέλης είναι ικανός για όλα. Γίνεται κυνικός και αριβίστας.

Εχουμε ανάγκη από καλοκάγαθους. Που να νοιάζονται για τους άλλους. Που η φωνή τους να «γίνει ηχείο» για όλους τους αδύναμους.