Επί τρεις μήνες, πάνω από 20.000 ναυτικοί και πάνω από 1.500 πλοία έχουν εγκλωβιστεί στα Στενά του Ορμούζ, εκεί που χτυπάει η καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας. Από αυτό το μικρό μέρος του πλανήτη, πριν από την επίθεση των ΗΠΑ περνούσε το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, περισσότερα από 130 πλοία ημερησίως. Και ενώ οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία με το Ιράν συνεχίζονταν, υπό τους φόβους ενός νέου «μακροοικονομικού δυστυχήματος», με νέα εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου, είναι δεδομένο πως η πιθανή επαναλειτουργία του περάσματος, όταν αυτό γίνει εφικτό, θα απαιτήσει πολλές εβδομάδες.
Ενα ερώτημα παραμένει: Ποιοι θα πάρουν προτεραιότητα για να φύγουν πρώτοι από την περιοχή; Ενα άλλο είναι πώς θα αντιμετωπιστεί ο πραγματικός κίνδυνος των πολλών ιρανικών ναρκών. Σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ναυτικές δυνάμεις από ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία θα χρειαστούν αρκετές εβδομάδες για να αναπτύξουν ναρκαλιευτικά πλοία. Την ίδια ώρα, κορυφώνεται η αγωνία των οικογενειών τών -κάπως ξεχασμένων από τα περισσότερα διεθνή ΜΜΕ- ναυτικών. Οι πληροφορίες για την κατάστασή τους επί ένα τρίμηνο βγαίνουν με το σταγονόμετρο στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
Ο Απόστολος Κυπραίος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού (ΠΕΜΕΝ), εξηγεί στην «Εφ.Συν.» ότι οι παγιδευμένοι ναυτικοί «υφίστανται μια μορφή εκφοβισμού από τις πλοιοκτήτριες εταιρείες και φοβούνται να μιλήσουν, κρατούν χαμηλό προφίλ. Πριν επιβιβαστούν, οι εταιρείες τούς λένε: “Κοιτάξτε, το πλοίο πηγαίνει σε αυτή την περιοχή, θα πάτε και δεν θα μπορείτε να αποβιβαστείτε”. Οταν ένας ναυτικός αποβιβάζεται από ένα πλοίο, μετά μένει άνεργος, ψάχνει ξανά για δουλειά. Ετσι, βρίσκεται αυτόματα σε κατάσταση φόβου, τόσο πριν επιβιβαστεί στο πλοίο όσο και μετά την αναχώρησή του, γι’ αυτό και αποφεύγουν τα ΜΜΕ».
Γεγονός είναι πως μια σειρά από αιτήματα που θέτουν τα ευρωπαϊκά σωματεία του κλάδου, όπως η κατοχύρωση του δικαιώματος άρνησης ναυτολόγησης ή διέλευσης από την περιοχή, χωρίς καμία επίπτωση για τον ναυτικό, η άμεση αναγνώριση της περιοχής ως εμπόλεμης, με πλήρη ενεργοποίηση των αντίστοιχων δικαιωμάτων των ναυτεργατών, πόσο μάλλον ο επαναπατρισμός των εγκλωβισμένων πληρωμάτων με ευθύνη κρατών και εταιρειών, δεν τηρήθηκαν.
Στις 16 Μαρτίου, ο βουλευτής του ΚΚΕ Νίκος Αμπατιέλος κατήγγειλε ότι ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάζουν τους ναυτικούς να υπογράφουν πάνω στα πλοία ένα έγγραφο «στο οποίο αναφέρουν ότι, λίγο πριν από την άφιξή τους στην εμπόλεμη ζώνη, αναλαμβάνουν οικειοθελώς κάθε ατομική ευθύνη»!
Στις 25 Απριλίου, η ΠΕΜΕΝ δημοσίευσε επιστολή πλοιάρχου: «Είμαι ο Ν.Π. και ήμουν ασκούμενος πλοίαρχος σε δεξαμενόπλοιο υπό ελληνική σημαία που βρισκόταν στην περιοχή του Ομάν τη στιγμή που ο πόλεμος είχε ήδη ξεκινήσει. Η ελληνική κυβέρνηση περιορίστηκε στην έκδοση οδηγιών προς τα πλοία και δεν έλαβε κανένα ουσιαστικό μέτρο για να αποτρέψει την είσοδό τους σε εμπόλεμες ζώνες.
»Στο πλοίο μας ζητήθηκε να υπογράψουμε δήλωση με την οποία συναινούσαμε στην πρόσδεση του πλοίου στο λιμάνι, γνωρίζω ότι αυτό γίνεται και σε άλλα πλοία. Βιώνουμε ανασφάλεια και εξαντλητική αγωνία, με πυραύλους να πετούν πάνω από τα κεφάλια μας και χωρίς να γνωρίζουμε αν τα πλοία μας θα είναι ο επόμενος στόχος. Εμείς βγαίνουμε στη θάλασσα για να συντηρήσουμε τις οικογένειές μας, όχι για να προσφερθούμε εθελοντικά σε έναν πόλεμο για τα κέρδη των εφοπλιστών».
«Η κατάσταση μύριζε μπαρούτι, αλλά ήταν αδύνατον να φύγουμε»
«Εμείς βγαίνουμε στη θάλασσα για να συντηρήσουμε τις οικογένειές μας, όχι για να προσφερθούμε εθελοντικά σε έναν πόλεμο»
Πριν από λίγες μέρες η «Εφ.Συν.» συνάντησε τον 50χρονο μηχανικό Δημήτρη (σ.σ. το όνομά του έχει αλλαχθεί για την προστασία του), ο οποίος ήταν εγκλωβισμένος στον Περσικό Κόλπο από την έναρξη των εχθροπραξιών στις 28 Φεβρουαρίου έως τις 18 Απριλίου, ημέρα κατά την οποία το Ιράν ανακοίνωσε το άνοιγμα των Στενών για τα εμπορικά πλοία, στο πλαίσιο της ανακωχής.
Ο Δημήτρης εργάζεται για μεγάλη ναυτιλιακή εταιρεία αλλοδαπών συμφερόντων, με έδρα σε χώρα του εξωτερικού. Το πλοίο του είχε ως τελικό προορισμό το Αμπου Ντάμπι.
«Οι ναυτικοί ξέραμε ότι η κατάσταση μύριζε μπαρούτι. Οταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις, πάγωσαν όλα τα συστήματα πλοήγησης. Και να μπορούσε να φύγει κάποιος θεωρητικά τις πρώτες μέρες, χωρίς GPS και σύγχρονα συστήματα πλοήγησης ήταν αδύνατο. Μείναμε κλεισμένοι με μέτρα ασφαλείας στο πλοίο. Πλέον ζούσαμε μέρα με τη μέρα, κάποιοι στο πλήρωμα φοβήθηκαν πολύ. Εγώ όχι και τόσο. Δεν πίστευα ότι θα μας χτυπήσουν οι Ιρανοί, δεν θεωρούσα ότι είμαστε στόχος. Δυο-τρεις φορές την ημέρα ερχόταν το 112 των Εμιράτων για να βρούμε καταφύγιο και να φύγουμε μακριά από παράθυρα. Μερικές φορές πήραμε θέσεις εγκατάλειψης του πλοίου. Οι προειδοποιήσεις ερχόντουσαν πολλές φορές και μέσα στη νύχτα. Μετά από ένα σημείο έκλεινα εντελώς το κινητό μου για να καταφέρω να κοιμηθώ». Ηταν από τους τυχερούς, το πλοίο είχε αρκετές προμήθειες, είχαν ίντερνετ, ενώ υπήρχε και ακόμα ένας Ελληνας στο πλοίο, με τον οποίο μοιράζονταν τις αγωνίες τους.
«Σε άλλα πλοία κάποιοι μπορεί να μην είχαν ούτε πολύ νερό ή δεν πήγαινε συχνά ούτε κάποια τοπική λάντζα για να τους φέρει προμήθειες. Εμείς δεν είχαμε ελλείψεις σε υλικά αγαθά, όμως υποφέραμε ψυχολογικά. Εάν προέκυπτε επίσης κάποιο θέμα υγείας συναδέλφου εν πλω, τα πράγματα θα ήταν πάρα πολύ δύσκολα. Στην αρχή δεν με πείραξε πολύ ο εγκλωβισμός γιατί παίρναμε έξτρα χρήματα για λιγότερη δουλειά στο πλοίο. Υπήρξαν ορισμένοι που ήθελαν να μείνουν για τα έξτρα λεφτά. Βέβαια, ζούσαμε μέσα στην απόλυτη αβεβαιότητα και σκοπός μας ήταν απλά να μη “σβήσει” το πλοίο, να μην υπάρξει καμία ζημιά στα συστήματα. Δεν ξέραμε πότε θα φύγουμε, κάποιοι έλεγαν ότι θα φύγουμε τον Δεκέμβριο… Σε κάποια φάση αντιμετωπίσαμε και θέμα με το πόσιμο νερό, αλλά μας εφοδίασαν κάτι πλοιάρια. Ημουνα με ίντερνετ από το κινητό κι έβλεπα γύρω γύρω να πέφτουν οι πύραυλοι…
»Πιο πολύ απ’ όλα φοβήθηκα την ημέρα που φύγαμε. Περάσαμε πέντε ώρες τεράστιας αγωνίας. Εκείνη τη μέρα χτυπήθηκαν τρία ινδικά τάνκερ. Αυτά είχαν, μάλιστα, κινηθεί από τον δρόμο που τους υπέδειξαν οι Ιρανοί. Εκεί κοντά όμως υπήρχαν και νάρκες. Κατά την αναχώρηση φοβηθήκαμε πραγματικά για τη ζωή μας. Υπήρχαν νάρκες και drones και γι’ αυτά δεν μας είχαν πει τίποτα ούτε οι Ιρανοί ούτε φυσικά οι δικές μας εταιρείες. Φεύγοντας ήμασταν στο “πάμε κι όπου βγει”. Κάναμε τους… ναρκαλιευτές. Πολλά πλοία πέρασαν στα μουλωχτά εκείνη τη μέρα. Ακούγεται και ότι κάποιες εταιρείες είχαν δωροδοκήσει τους Ιρανούς ώστε να περάσουν τα πλοία τους.
»Πολλά πέρασαν με σκοτεινή διέλευση (κλειστά συστήματα πλοήγησης και εντοπισμού), με πλοία των Ιρανών να τα καταδιώκουν και μέσα στα χωρικά ύδατα του Ομάν. Εμείς βάλαμε τις μηχανές στο φουλ για να περάσουμε γρήγορα. Οταν μετά από περισσότερες από δύο ώρες περάσαμε, κάναμε ένα μεγάλο ουφ! Και τον σταυρό μας. Ο πλοίαρχος μάς είπε ότι άκουσε πολλές φορές από τον ασύρματο απειλές των Ιρανών του τύπου “γυρίστε πίσω, θα σας χτυπήσουμε”. Κάποια στιγμή πολύ κοντά μας έπεσε ένα drone. Εκεί φοβήθηκα περισσότερο απ’ όλα. Μετά, κάθε δευτερόλεπτο που απομακρυνόμασταν ένιωθα καλύτερα. Κοίταζα πίσω μου με ανακούφιση και έλεγα “επιτέλους, τελείωσε”. Δεν ξέραμε τόσο καιρό τι μας ξημερώνει. Αλλά πιο πολύ από εμάς αγχώνονταν πίσω οι οικογένειές μας».
Τέσσερις μέρες αφότου ο Δημήτρης ξέφυγε από τον κίνδυνο, ένα ελληνόκτητο πλοίο φορτηγό, το «Επαμεινώνδας» (IMO 9153862), σημαίας Λιβερίας, δέχτηκε επίθεση. Ο πλοίαρχός του ανέφερε ότι πολεμική λέμβος των «Φρουρών της Επανάστασης» προσέγγισε το πλοίο χωρίς προηγούμενη επικοινωνία μέσω VHF και στη συνέχεια άνοιξε πυρ. Από την επίθεση προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές στη γέφυρα του πλοίου, χωρίς να καταγραφούν τραυματισμοί.
«Ολο αυτό το διάστημα, οι ελληνικές αρχές δεν είχαν καμία επικοινωνία μαζί μας. Θεωρώ ότι ενδιαφέρθηκαν μόνο για τα ελληνόκτητα πλοία στην περιοχή. Για τα ελληνικά πληρώματα όχι τόσο» νιώθει ο Δημήτρης. Ρωτάμε τον 50χρονο μηχανικό για τη στάση των ναυτιλιακών εταιρειών. «Οσο παρέμεναν τα πλοία καθηλωμένα, οι εταιρείες έχαναν εκατομμύρια κάθε μέρα. Υπήρχαν πολλές ρήτρες. Εμάς όταν επιστρέψαμε το πλοίο σε ασφαλές λιμάνι μας έδωσαν ένα μικρό οικονομικό μπόνους κι ένα… αναμνηστικό δώρο. Τελικά, αυτό που αποκομίσαμε οικονομικά εμείς οι ναυτικοί που ρισκάραμε τις ζωές μας ήταν ψίχουλα. Αυτοί γλίτωσαν πραγματικά πολλά εκατομμύρια».
Ανησυχία
Ανάμεσα στους εγκλωβισμένους ναυτικούς στα Στενά του Ορμούζ, πολύ λίγοι είναι Ευρωπαίοι, oι περισσότεροι προέρχονται από σχετικά φτωχές χώρες της Ασίας, όπως οι Φιλιππίνες, η Ινδονησία και η Ινδία.
Στη Ρουμανία πάντως υπάρχει σχετική ανησυχία για τους 4 Ρουμάνους, οι οποίοι φέρεται να κρατούνται από το Ιράν μετά την κατάσχεση στις 22 Απριλίου του πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων MSC Francesca, στο οποίο επέβαιναν. Το πλοίο είχε αναχωρήσει από το Νταμάμ της Σαουδικής Αραβίας και ο αναφερόμενος προορισμός ήταν το λιμάνι Χαμπαντότα στη Σρι Λάνκα. Οι τέσσερις Ρουμάνοι δεν ανήκουν στο πλήρωμα, αλλά είχαν προσληφθεί ως υπεργολάβοι για επισκευές. Η ρουμανική πρεσβεία επικοινώνησε με τις ιρανικές αρχές, οι οποίες δήλωσαν ότι οι συγκεκριμένοι Ρουμάνοι πολίτες «είναι ασφαλείς και καλά στην υγεία τους».
Περισσότερες από 2.000 αιτήσεις για βοήθεια
Σύμφωνα με ενημέρωση του ελληνικού υπουργείου Ναυτιλίας στην «Εφ.Συν.» (26/5), 53 ελληνόκτητα πλοία (35 εκ των οποίων με ελληνική σημαία) με 90 Ελληνες ναυτικούς βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου, της Αραβικής Θάλασσας, της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Ομάν. Εντός του Περσικού Κόλπου 11, εντός του Κόλπου του Ομάν 3.
Μέχρι τις 22 Μαΐου, οι ομάδες υποστήριξης της Διεθνούς Ομοσπονδίας Εργαζομένων στις Μεταφορές (ITF) είχαν λάβει περισσότερες από 2.000 αιτήσεις για βοήθεια από ναυτικούς στον Περσικό Κόλπο. Οι μισές από τις αιτήσεις αφορούσαν μισθούς και συμβατικά δικαιώματα, το 20% τον επαναπατρισμό και περίπου το 10% την έλλειψη τροφίμων, νερού ή καυσίμων. Η ITF έχει βοηθήσει στον επαναπατρισμό 540 ναυτικών από την περιοχή (βλ. «Ζητείται, επιτέλους, επαναπατρισμός για τους εγκλωβισμένους ναυτικούς», Χριστίνα Παπασταθοπούλου, «Εφ.Συν.», 21/5/2026).
֟ Την περασμένη Τρίτη, το ελληνικών συμφερόντων, υπό σημαία Νήσων Μάρσαλ, υπερδεξαμενόπλοιο Olympic Life δέχτηκε πλήγμα 60 ν.μ. ανοιχτά του Ομάν από άγνωστο αντικείμενο, με αποτέλεσμα να υπάρξει εξωτερική έκρηξη στην αριστερή πλευρά της πρύμνης του σκάφους, κοντά στην ίσαλο γραμμή. Ευτυχώς δεν καταγράφηκαν τραυματισμοί. To πλοίο ανήκει στην Olympic Shipping & Management, διάδοχο της Olympic Management, της εταιρείας που ίδρυσε ο Αριστοτέλης Ωνάσης.
Ψυχραιμία
Την 1η Μαρτίου, το ισπανικό πετρελαιοφόρο Monte Urbasa, της ισπανικής εταιρείας Ibaizabal Tankers, με έδρα το Μπιλμπάο, αναχώρησε από το λιμάνι του Ρας Τανούρα, στη Σαουδική Αραβία, με προορισμό την Ινδία, αλλά δεν έφτασε ποτέ. Το πλοίο παραμένει εγκλωβισμένο, αλλά το πλήρωμα αντικαταστάθηκε μερικώς πριν από μερικές εβδομάδες με νέο προσωπικό που πήγε μέσω Ντουμπάι, καθώς οι συμβάσεις των πρώτων ναυτικών είχαν λήξει. Οι τρεις Ισπανοί που ήταν αρχικά στο πλοίο έφυγαν.
«Διαθέτουν προμήθειες τροφίμων και φαρμάκων για μήνες και διαθέτουν νοσοκομείο στο πλοίο και εξειδικευμένο προσωπικό με προηγμένη ιατρική εκπαίδευση. Το πλήρωμα διατηρεί την ψυχραιμία του», υποστηρίζει εκπρόσωπος της πλοιοκτήτριας εταιρείας, η οποία ωστόσο ζήτησε το προσωπικό πάνω στο πλοίο να μείνει ανώνυμο…
●Tο άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE 2, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Lola García-Ajofrín (El Confidential – Ισπανία) και Sebastian Pricop (Hotnews-Ρουμανία).