Εκθεση «Ζιζή Μακρή, η δημιουργός που μιλά με τα δέντρα»

Δέντρα αγέρωχα, δέντρα που λικνίζονται στο φύσημα του αέρα, δέντρα που αγάλλονται, σιγοψιθυρίζουν, προσφέρουν τον ίσκιο τους, γίνονται καταφύγια, δέντρα που υπομένουν τα γηρατειά και τη μοναξιά.

Σε αυτά είναι αφιερωμένη η Έκθεση, η οποία φιλοξενείται στον Λόφο Art Project, στην Κυψέλη (από 5 έως 31 Μαΐου 2026), με τίτλο: «Ζιζή Μακρή. Η δημιουργός που μιλά με τα δέντρα».

Τα δέντρα αποτελούν την κυρίαρχη μορφή στην Έκθεση και ιδιαίτερα η ελιά. Η Έκθεση περιλαμβάνει ψηφιδωτά, χαρακτικά (ξυλογραφίες, χαλκογραφίες), μακέτες, ταπισερί υφασμένες στον αργαλειό, καθώς και πολλά σκίτσα ζωγραφισμένα με μολύβι, πενάκι και στυλό πάνω σε χαρτί. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν 48 σκίτσα που αναπαριστούν τοπία και δέντρα από ταξίδια της καλλιτέχνιδας (1957-2007) σε χώρες και περιοχές όπως η Ουγγαρία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ρωσία, η Σιβηρία και οι Κουρίλες Νήσοι. Παρουσιάζονται επίσης πέντε σκίτσα με ελληνικά τοπία φτιαγμένα με μελάνι σε χαρτί, καθώς και τρία μικρά σημειωματάρια με σχέδια και σημειώσεις από ταξίδια της περιόδου 1975-80, τοποθετημένα μέσα σε προθήκες.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί ένα ημισκότεινο δωμάτιο της Έκθεσης με κάποια έργα όπως, «Το δέντρο της φυλακής» (1961), που είναι δύο έγχρωμες ξυλογραφίες σε χαρτί που απεικονίζουν γυναίκες κρατούμενες, καθώς και «Η φυλακή τη νύχτα» (1961) με κυρίαρχο το έντονο μωβ χρώμα. Ξεχωρίζει επίσης το ασπρόμαυρο έργο «Στη φυλακή» (1961), όπου ένα δέντρο δεσπόζει στο κέντρο της αυλής και γύρω του γυναικείες μορφές κάθονται ή περιφέρονται. Παρουσιάζονται ακόμη δύο έργα με τον ίδιο τίτλο και παρόμοια θεματική: έγχρωμες ξυλογραφίες σε χαρτί, με έντονο τον συνδυασμό του μαύρου και του κόκκινου. Στη συνέχεια εκτίθενται τρία σκίτσα σε χαρτί ζωγραφικής με τίτλο, «Φοίνικας» (1960), φιλοτεχνημένα με μελάνια και μαρκαδόρους, τα οποία, όπως γράφει στη λεζάντα, αποτελούν «Σπουδές της μορφής του φοίνικα στο προαύλιο της φυλακής Αβέρωφ».

Η Ζιζή Μακρή, σύντροφος στη ζωή και στην τέχνη τού γλύπτη Μέμου Μακρή, ο οποίος μεταξύ άλλων φιλοτέχνησε το κεφάλι που βρίσκεται στον περίβολο του Πολυτεχνείου και είναι αφιερωμένο στους εξεγερμένους ενάντια στη δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-74), είχε απελαθεί μαζί του από την Γαλλία στην Ουγγαρία το 1959, λόγω των αριστερών πολιτικών τους πεποιθήσεων.

Το 1960, η Ζιζή Μακρή είχε έλθει στην Ελλάδα με πλαστό διαβατήριο, για να φυγαδεύσει το στέλεχος του ΚΚΕ, Φώκο Βέττα, που βρισκόταν τότε στην παρανομία. Συνελήφθη και κρατήθηκε για ένα χρόνο στις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ, όπου δημιούργησε τα περίφημα «έργα της φυλακής», όπως αυτά που προείπαμε, με επίκεντρο τον φοίνικα του προαυλίου. Επέστρεψε μόνιμα στην Ελλάδα το 1975, μαζί με τον Μέμο Μακρή. Πέθανε το 2014 (είχε γεννηθεί το 1924 στο Βελιγράδι).

Όπως επισημαίνει η επιμελήτρια της Έκθεσης, Λήδα Καζαντζάκη, στο κείμενό της, «Η Ζιζή Μακρή μιλά με τα δέντρα και μιλά για τον κόσμο, έτσι όπως τον οραματίζεται, μέσα στην ολιστική του θεώρηση και στην ειρηνική συνύπαρξη των πλασμάτων που τον κατοικούν», διατυπώνοντας μια εικαστική γλώσσα περισσότερο επίκαιρη από ποτέ σήμερα, σε μια εποχή όπου μέσα στο ισοπεδωτικό «ιμπεριαλιστικό δίκαιο του ισχυρού», η πλανητική καταστροφή μοιάζει όλο και πιο κοντινή.

Τα έργα της Ζιζής Μακρή πλαισιώνουν τρεις κάκτοι του Μέμου Μακρή, οι οποίοι συνομιλούν με τα δέντρα της συντρόφου του, όπως πάλι επισημαίνει η επιμελήτρια της έκθεσης. Στα συγκεκριμένα έργα ο γλύπτης φαίνεται να αμβλύνει τα αγκάθια των κάκτων, προσδίδοντάς τους μια ανθρώπινη υπόσταση. Μορφές που «διαπνέονται από την ίδια αντίληψη για την ύπαρξη».

*Επιστημονικος Συνεργάτης ΙΝΕ-ΓΣΕΕ

View this post on Instagram