Το λεξιλόγιο του Ελύτη και οι εφηβικοί φόβοι

Ανεξάντλητη, διαχρονική η γοητεία και η δύναμη των λέξεων της ποίησης του Οδυσσέα Ελύτη, μαγεύει μέχρι σήμερα ακόμα και τις γενιές Ζ και Α, γίνεται εργαλείο αυτοέκφρασης, ενδυνάμωσης αλλά και πρόληψης του σχολικού εκφοβισμού, μέσα από την πρωτότυπη βιωματική δράση «Ανασαίνω Λέξεις».

Μετά την επιτυχημένη παρουσίασή της στη Θεσσαλονίκη και τη θερμή ανταπόκριση μαθητών και εκπαιδευτικών σε περισσότερα από 80 Γυμνάσια και Λύκεια, η δράση επεκτείνεται πλέον στον Δήμο Πειραιά και εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, σε οκτώ σχολεία. Στόχος είναι να υποστηριχθούν τα παιδιά για τη μετάβασή τους από το Δημοτικό στο Γυμνάσιο, να εκφραστούν χωρίς φόβο, να ακούν ενεργητικά, να οριοθετούν και να ανοίγουν θέματα που μέχρι τώρα παρέμεναν σιωπηλά.

Η δράση «Ανασαίνω Λέξεις» πραγματοποιείται με τη Μέθοδο Keywords. Συντονίζει η συγγραφέας και επικοινωνιολόγος Στέλλα Τενεκετζή, η οποία υπογράφει και τον σχεδιασμό της. Την επιλογή του ποιητικού υλικού επιμελήθηκε η Γιώτα Τεμπρίδου, διδάκτωρ Φιλοσοφίας με ειδίκευση στον Ελύτη. Ειδική σύμβουλος του εκπαιδευτικού υλικού είναι η κοινωνική επιστήμονας με μεταπτυχιακή ειδίκευση στις τέχνες στην εκπαίδευση, Μυρτώ Προδρομίδου. Σύμβουλος του συνολικού εκπαιδευτικού αφηγήματος είναι ο επικοινωνιολόγος Βασίλης Κιμούλης.

«Η ιδέα για το “Ανασαίνω Λέξεις” ξεκίνησε κάπως ανήσυχα, επιστρέφοντας στο ίδιο ερώτημα: πώς δημιουργείται χώρος για να μιλήσει ένας έφηβος; Σίγουρα έπαιξε ρόλο ότι τα δικά μου παιδιά έμπαιναν στην εφηβεία και αναζητούσα νέους τρόπους επικοινωνίας. Η ανάγκη ήταν να βρούμε έναν τρόπο να “ανοίξουμε” τη γλώσσα, να τη δούμε όχι ως δεδομένη, αλλά ως κάτι που μπορούμε να φτιάχνουμε ώστε να μας χωράει», μας λέει η Στέλλα Τενεκετζή.

«Και εκεί εμφανίστηκε ο Ελύτης. Τα ποιήματά του μας έδωσαν τη δυνατότητα να τον προσεγγίσουμε ως συμπαίκτη, να λειτουργήσουν οι λέξεις του σαν αντικλείδια. Και τότε συνέβη κάτι πολύ όμορφο: τα παιδιά, μέσα από τους στίχους, αναγνώρισαν τον εαυτό τους και έφεραν στο προσκήνιο την καθημερινότητά τους. Ισως γιατί ο ποιητικός λόγος δεν έρχεται να εξηγήσει τον κόσμο, αλλά να καταστήσει δυνατή την έκφραση όσων δύσκολα βρίσκουν αλλού τον τρόπο να ειπωθούν».

● Πώς λειτουργεί η δράση και γιατί ο ρόλος της ποίησης είναι καταλύτης;

Επί της διαδικασίας δεν μας ενδιαφέρει να αναλύσουμε το ποίημα. Μας ενδιαφέρει να το χρησιμοποιήσουμε προκειμένου να απελευθερωθούμε από την εξωτερική εικόνα που φτιάχνουμε και συντηρούμε. Χρησιμοποιούμε το ποίημα ως χώρο που μπορούν άνετα και εύκολα να ακουστούν οι πολλές φωνές που έχουμε μέσα μας. Η εφηβεία είναι μια περίοδος μεγάλης ανακάλυψης του εαυτού και, ακριβώς σε αυτή τη στιγμή, έχει μια ευκαιρία και η ποίηση να ξανασυστηθεί στα παιδιά. Αν η ποίηση συστηθεί ως τρόπος και ως χώρος ορατότητας, μπορεί βαθιά να αγαπηθεί. Τα παιδιά μπορούν σε αυτόν τον ασφαλή χώρο έκφρασης να βρουν την προσωπική πυξίδα τους. Και τη βρίσκουν. Γιατί η γλώσσα, σε αυτή την ενσώματη πια διαδικασία και όχι μόνο εγκεφαλική, αρχίζει να τους ανήκει.

● Εφόσον έχετε δουλέψει πρακτικά το «Ανασαίνω Λέξεις», πείτε μου για την εμπειρία σας, πώς το δέχτηκαν οι μαθητές, ποια οφέλη αποκόμισαν, ειδικότερα σε σχέση με την πρόληψη του μπούλινγκ;

Η εμπειρία μέσα στην τάξη είναι κάθε φορά διαφορετική, αλλά έχει έναν κοινό παλμό. Τα παιδιά μπαίνουν με ένταση -και αυτό είναι αναμενόμενο- και μέσα σε λίγη ώρα «κατεβαίνει ο εξωτερικός και εσωτερικός θόρυβος», όπως σχολίασε μαθήτρια Α’ Λυκείου. Εχουμε δει μαθητές και μαθήτριες που δεν μιλάνε να παίρνουν τον λόγο, ομάδες διασπασμένες να αρχίζουν να ακούν η μία την άλλη, παιδιά απογοητευμένα να «ξυπνούν». Δεν επιδιώξαμε να «διορθώσουμε» το bullying, ούτε να το αναλύσουμε. Γνωρίζουμε ότι είναι σχέση δύναμης που επαναλαμβάνεται και συνδέεται με τον τρόπο που συγκροτούνται οι ταυτότητες μέσα και έξω από το σχολείο. Με αυτή την έννοια, το σχολείο δεν είναι μόνο ο χώρος όπου εκδηλώνεται το φαινόμενο, αλλά και όπου παράγονται οι όροι του. Η πρόκληση είναι η κατανόηση των σχέσεων που το γεννούν. Σε αυτό το πλαίσιο, αποφασίσαμε να εστιάσουμε στα σημεία που μας ενώνουν και όχι σε αυτά που μας βάζουν απέναντι. Είναι περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε. Μέσα από αυτά τα σημεία μοιάζει πιο αποτελεσματική η δουλειά και, σίγουρα, πιο ευχάριστη.

info: Η βιωματική δράση «Ανασαίνω Λέξεις» υλοποιείται από την Electra Social Company, σε συνεργασία με τον Δήμο Πειραιά και με τη δωρεά της Navarino Single Member S.A. Για συμμετοχές σχολείων του Δήμου Πειραιά: 2144053371 (Ζουρδός Κώστας). Για τα σχολεία της υπόλοιπης Ελλάδας: [email protected] και 695 501 9109.