Στον αέρα βρίσκεται η ελληνική συμμετοχή στην 61η Μπιενάλε Βενετίας λίγες μόνο ημέρες πριν από τα επίσημα εγκαίνια, στις 9 Μαΐου, καθώς το Συμβούλιο της Επικρατείας με την απόφαση 605/2026 προχώρησε στην ακύρωση της απόφασης του υφυπουργού Πολιτισμού Ιάσονα Φωτήλα σχετικά με τον ορισμό των συντελεστών για την εθνική συμμετοχή στη φετινή διοργάνωση. Είχε προηγηθεί προσφυγή καλλιτεχνών εναντίον της απόφασης του ΥΠΠΟΑ, ενώ πλέον η υπόθεση αναπέμπεται στη διοίκηση για νέα νόμιμη κρίση, καθώς το δικαστήριο εντόπισε ουσιώδεις πλημμέλειες στη διαδικασία αξιολόγησης της αρμόδιας γνωμοδοτικής επιτροπής.
Είναι μια απόφαση που προκαλεί αναταράξεις στο εθνικό μας περίπτερο στη Βενετία, όπου όλα είναι έτοιμα για την υποδοχή επισήμων και επισκεπτών, καθώς ο γνωστός εικαστικός και αρχιτέκτονας Ανδρέας Αγγελιδάκης με την υποστήριξη του MΟΜUS (εθνικός επίτροπος) και των συνεργατών του, έπειτα από πολυήμερη, εντατική προσπάθεια, έχει στήσει την εγκατάστασή του με τίτλο «Εscape Room». Ενα πολυεπίπεδο έργο με σύγχρονη νοηματοδότηση του «Σπηλαίου» του Πλάτωνα και αναφορές στην ιστορία του ελληνικού περιπτέρου που χτίστηκε σε βυζαντινό ρυθμό και εγκαινιάστηκε το 1934, σε μια εποχή που το σλόγκαν ήταν «Make Greece great again» όπως έχει δηλώσει ο δημιουργός-, ενώ παράλληλα ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, έχοντας αρχίσει διωγμούς κατά των ομοφυλόφιλων, συναντήθηκαν στη Βενετία για τα εγκαίνια του αυστριακού περιπτέρου.
Οπως μαθαίνουμε, στο ελληνικό περίπτερο δεν είχαν μέχρι χθες καμιά ενημέρωση από το υπουργείο Πολιτισμού για το τι μέλλει γενέσθαι, μετά την απόφαση του ΣτΕ. Βασικό της σημείο είναι η σύνθεση της επιτροπής αξιολόγησης κατά την πρώτη συνεδρίασή της. Ορισμένα μέλη υπέβαλαν αίτημα μερικής αποχής, δηλώνοντας ότι δεν επιθυμούσαν να αξιολογήσουν 4 από τις συνολικά 21 προτάσεις, λόγω συναδελφικής σχέσης με τους υποψηφίους σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Το δικαστήριο έκρινε τη στάση τους μη νόμιμη, υπογραμμίζοντας ότι, εφόσον η διαδικασία επιλογής της καταλληλότερης πρότασης προϋποθέτει αναγκαίως «αξιολογική σύγκριση μεταξύ των συνυποψηφίων καλλιτεχνικών-εικαστικών προτάσεων», τα μέλη όφειλαν να απέχουν συνολικά και όχι μερικώς. Ως εκ τούτου, η λήψη της απόφασης θεωρήθηκε ότι έγινε κατά παράβαση του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας και υπό μη νόμιμη σύνθεση.
Μάλιστα, το ΣτΕ παρέχει σαφείς οδηγίες στη διοίκηση, σημειώνοντας ότι για τη στοιχειοθέτηση λόγου εξαίρεσης μέλους δεν αρκεί η οποιαδήποτε συναδελφική ή επαγγελματική σχέση, αλλά πρέπει να τεκμηριώνεται «ιδιαίτερος δεσμός, πρόσφορος να δημιουργήσει εύλογες υπόνοιες ότι το μέλος του οργάνου έχει ήδη σχηματισμένη και, συνεπώς, προκατειλημμένη γνώμη για τον υποψήφιο». Η επιτροπή οφείλει πλέον να εκφέρει μια νόμιμα αιτιολογημένη κρίση για όλες τις υποβληθείσες προτάσεις.
Επιπλέον, το δικαστήριο διαπίστωσε σοβαρή έλλειψη αιτιολογίας κατά τον αποκλεισμό 15 προτάσεων από το δεύτερο στάδιο της διαδικασίας. Η επιτροπή είχε προκρίνει έξι προτάσεις αναφέροντας ότι αυτές «συγκεντρώνουν τα περισσότερα θετικά χαρακτηριστικά», χωρίς ωστόσο να προβεί σε αυτοτελή αξιολόγηση των υπολοίπων ή σε σύγκριση μεταξύ τους. Το Συμβούλιο της Επικρατείας υπογράμμισε ότι η υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις ατομικές αποφάσεις της αποτελεί συστατικό στοιχείο του κράτους δικαίου, το οποίο συνάπτεται με τις αρχές της διαφάνειας και της νομιμότητας.
Η μπάλα στην… εξέδρα
Σε ερώτηση της «Εφ.Συν.» προς τον υφυπουργό Πολιτισμού, τι πρόκειται να πράξει για να επιλυθεί άμεσα το ζήτημα, ο κ. Φωτήλας μάς απάντησε: «Εχουμε λάβει γνώση της απόφασης του ΣτΕ και έχουμε ήδη προβεί στις κατάλληλες, απαιτούμενες ενέργειες σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης». Απαντώντας σε διευκρινιστική ερώτηση, τι αφορούν αυτές οι «ενέργειες», πρόσθεσε: «Είναι νομικής και διοικητικής φύσεως, για την αντιμετώπιση τυπικών ζητημάτων που επισημάνθηκαν και δεν επηρεάζουν την ομαλή υλοποίηση του έργου».
Ο κ. Φωτήλας επιχειρεί να υποβαθμίσει το θέμα καθώς βρισκόμαστε τέσσερις ημέρες πριν από τα εγκαίνια. Τα πάντα είναι έτοιμα και πώς να σηκώσουμε στους ώμους μας άλλο ένα φιάσκο; Εννοείται ότι ο καλλιτέχνης που εκτίθεται από τους χειρισμούς του ΥΠΠΟ δεν φέρει καμία ευθύνη, ούτε τόσοι άνθρωποι που έχουν εργαστεί και καρδιοχτυπούν για την έκβαση της συμμετοχής. Προφανώς με fast track διαδικασίες το ΥΠΠΟ θα σπεύσει να ορίσει σήμερα άλλη επιτροπή που θα κρίνει όλα τα έργα χωρίς εξαιρέσεις για να υπάρξει νομιμότητα στη διαδικασία. Ομως, το υπουργείο είχε όλο το χρόνο να ορίσει μια επιτροπή που να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις της. Με υφυπουργό Σύγχρονου Πολιτισμού και ολόκληρο κλιμάκιο, ούτε αυτό δεν μπορούμε να κάνουμε;
