Υπάρχει μια ιδέα ποιητική, που καλλιεργείται τα τελευταία χρόνια και λέει ότι οι ποταμοί είναι ζωντανές οντότητες και ότι ως τέτοιες δικαιούνται να έχουν φωνή. Οτι πρέπει να τους ακούμε και, ακόμη περισσότερο, να τους αναγνωρίζουμε. Για την ακρίβεια να τους αναγνωρίσουμε και νομικά, να παραδεχθούμε ότι διαθέτουν νομική προσωπικότητα, ότι είναι υποκείμενα του δικαίου. Αυτή η ιδέα μπορεί σε μια πρώτη ανάγνωση να μοιάζει αλλόκοτη, ωστόσο θα πρέπει να θυμηθούμε: πρώτον, ότι δεν είχαν όλα τα φυσικά πρόσωπα πάντα νομική προσωπικότητα και δικαιώματα. Οι δούλοι στην αρχαιότητα δεν είχαν δικαιώματα. Αλλά και τα παιδιά, όπως και οι γυναίκες, άργησαν να αποκτήσουν. Κάθε νέα απονομή δικαιωμάτων στην ιστορία της νομικής επιστήμης μέχρι να πραγματοποιηθεί έμοιαζε περίπου αδιανόητη. Δεύτερον, ότι δεν έχουν μόνο τα φυσικά πρόσωπα νομική προσωπικότητα. Από τα τέλη του 19ου αιώνα, νομική προσωπικότητα διαθέτουν και οι επιχειρήσεις, οι εταιρείες. Που διαθέτουν δικαιώματα και συχνά, στον κόσμο που πλέον ζούμε, ισχυρότερα από τα δικαιώματα των φυσικών προσώπων. Γιατί δεν είναι φυσικό, λοιπόν, να αποκτήσουν πρόσωπο και τα ποτάμια;
Η πατρότητα της ιδέας ανήκει στον πανεπιστημιακό Κρίστοφερ Στόουν, που το 1972 έγραψε ένα επιστημονικό άρθρο στο οποίο έκανε αυτή την πρόταση και το οποίο αποτέλεσε σημείο αναφοράς. Εκτοτε έγιναν πολλά. Το Εκουαδόρ το 2008 πέρασε την προστασία της Μητέρας Γης στο Σύνταγμά του, στη Νέα Ζηλανδία ο ποταμός Φαγκανούι απέκτησε νομικά δικαιώματα, το ίδιο έχει συμβεί σε ποτάμια της Βολιβίας, του Μπανγκλαντές και του Παναμά, ενώ πρόσφατα απέκτησε δικαιώματα και η λιμνοθάλασσα Μαρ Μενόρ στην Ισπανία. Συνήθως χρησιμοποιείται το δίκαιο της κηδεμονίας. Οπως ένα παιδί έχει κηδεμόνα, έτσι και ο ποταμός. Εκπροσωπείται για τα δικαιώματά του άλλοτε από συγκεκριμένα φυσικά πρόσωπα, άλλοτε από αυτόχθονες πληθυσμούς, άλλοτε από τον κάθε πολίτη. Στο μεταξύ εκδίδονται και βιβλία. Ο Ρόμπερτ Μακφάρλαν δημοσίευσε στη Βρετανία βιβλίο που πρόσφατα εκδόθηκε και στα ελληνικά («Είναι ένα ποτάμι ζωντανό;», εκδ. Μεταίχμιο) ενώ ο Καμίγ ντε Τολεντό (στην Ελλάδα τον ξέρουμε από το βιβλίο «Θησέας, μια δεύτερη ζωή», εκδ. Ποταμός) κυκλοφόρησε μόλις στη Γαλλία το βιβλίο «L’international des rivières, un récit de l’avenir» («Η διεθνής των ποταμών, ένα αφήγημα από το μέλλον»).
Οι ποταμοί, ως ζωντανοί οργανισμοί, κινδυνεύουν να πεθάνουν από διάφορες αιτίες. Αλλού από εξορύξεις (Ισημερινός), αλλού από τη μόλυνση (Ινδία), αλλού από τα φράγματα (Καναδάς). Στην Ελλάδα δεν θα ήταν άσκοπο ποτάμια όπως ο Ασωπός να αποκτούσαν φωνή και να έλεγαν στο δικαστήριο τι τραβάνε. Μάλλον θα αργήσουμε να δούμε κάτι τέτοιο, αν και σε άλλους τομείς του ίδιου πεδίου, η Ελλάδα μεγαλουργεί. Στο άρθρο του 1972, ο Στόουν είχε δώσει έμφαση στη νομική υπόσταση όχι μόνο των ποταμών, αλλά και των δέντρων. Και δεν βρέθηκε ένας να του πει ότι ήδη έντεκα χρόνια πριν, το 1961, η Ελλάδα είχε αποδειχθεί πρωτοπόρος, δίνοντας στα δέντρα δικαίωμα ψήφου!
