Την Κυριακή εμείς είχαμε Πάσχα, αλλά στην Ουγγαρία είχαν εκλογές· και ύστερα από 16 χρόνια στην εξουσία, ο αυταρχικός και διεφθαρμένος Βίκτορ Ορμπαν ηττήθηκε και εκλέχτηκε ο Πέτερ Μάγκιαρ, που παλιότερα ανήκε στο κόμμα του Ορμπαν από το οποίο αποχώρησε το 2024 σε ένδειξη διαμαρτυρίας για κάποιο σκάνδαλο.
Αυτά όμως θα τα διαβάσατε σε άλλες στήλες. Εμείς εδώ λεξιλογούμε και θα ασχοληθούμε με τα λεξιλογικά της Ουγγαρίας. Το όνομα του νέου πρωθυπουργού μας δίνει καλή πάσα, αφού σημαίνει, ακριβώς, Ούγγρος. Βλέπετε, οι ίδιοι οι Ούγγροι ονομάζονται Magyar, λέξη που προέρχεται από παλαιοουγγρική ρίζα που σημαίνει «άνθρωποι, λαός». Εχουμε άλλωστε στη γλώσσα μας τη λέξη «Μαγιάρος»· οι παλιότεροι θα τη θυμούνται από τις αθλητικές μεταδόσεις του Γιάννη Διακογιάννη.
Στα ουγγρικά η χώρα ονομάζεται Magyarország, χώρα των Μαγιάρων. Το Ουγγαρία, Hungary κτλ. είναι εξώνυμο, από τα μεσαιωνικά λατινικά· ίσως ανάγεται στους Ούννους. Η λέξη περνάει στα βυζαντινά ελληνικά: σε βίο αγίου του 10ου αιώνα διαβάζουμε ότι «οἱ παμμίαροι Οὖγγροι διαπερᾶσαι πειρώμενοι τὸν Δάνουβιν ποταμὸν ἀπεπνίγησαν ἐν τοῖς ῥείθροις αὐτοῦ» – τον καιρό εκείνο οι Ούγγροι είχαν ακόμα την αρχαία θρησκεία τους.
Ουγγρικές λέξεις στα ελληνικά είναι μετρημένες στα δάχτυλα. Το γκούλας, το εθνικό τους φαγητό και η πάπρικα· και ο χορός τσάρντας, αλλά δεν βρίσκεται στα λεξικά. Λέξεις ουγγρικής προέλευσης είναι ακόμα η σόμπα (μέσω τουρκικών, τελικά αντιδάνειο), ο ουσάρος και, απρόβλεπτα, ο κόουτς, που ανάγεται στην κωμόπολη Kócs, όπου κατασκευάζονταν ονομαστές άμαξες.
Αντίστροφα, τα ουγγρικά έχουν αισθητά λιγότερες διεθνείς ελληνογενείς λέξεις. Για παράδειγμα, η φωτογραφία είναι fénykép (fény το φως, kép η εικόνα) και όχι photograph, το θέατρο είναι színház, η μουσική είναι zene και η γεωγραφία földrajz. Ετσι, για τον ξένο επισκέπτη στην Ουγγαρία οι πινακίδες στον δρόμο είναι αινιγματικές, διότι τα ουγγρικά είναι γλώσσα της φινοουγγρικής οικογένειας, ούτε γερμανική, ούτε ρωμανική, ούτε σλαβική, οπότε δεν έχεις πατήματα για να αναγνωρίζεις ρίζες.
Το ουγγρικό αλφάβητο έχει 44 γράμματα, τα 26 του λατινικού συν κάμποσα με τονικά σημάδια ή διαλυτικά, αλλά και πολλά δίγραφα (cs, zs, sz, gy, ny, ly κτλ) και ένα τρίγραφο (dsz). Κάτι που μας μπερδεύει είναι ότι στα ουγγρικά ο φθόγγος σ γράφεται sz, ενώ το s δηλώνει το παχύ σ. Γι’ αυτό τα ελληνικά επώνυμα μεταγράφονται με sz στο τέλος, όπως Beloiannisz (το χωριό των Ελλήνων πολιτικών προσφύγων).
Στα πολιτιστικά ελληνοουγγρικά δάνεια θα μπορούσα να αναφέρω τη σαλάτα ουγγαρέζα, ενώ αντίστροφα στα ουγγρικά το καρπούζι λέγεται görögdinnye, κατά λέξη «ελληνικό πεπόνι» – Görög ο Ελληνας.
Κάποιοι στη χώρα μας θέλησαν να εξομοιώσουν τον Ορμπαν και τον Μάγκιαρ με Ελληνες πολιτικούς και να πουν π.χ. ότι ο Ούγγρος Μητσοτάκης νίκησε τον Ούγγρο Βελόπουλο. Αλλά οι διαφορές είναι τόσες, που η άσκηση είναι μάταιη. Κρατάω ότι ηττήθηκε ο εκλεκτός του Τραμπ, το μόνο αναμφίβολα θετικό των ουγγρικών εκλογών.
