Στην πρώτη εβδομάδα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ξεχωρίζει το αφιέρωμα στο αρχειακό υλικό, αναδεικνύοντας τη δύναμη του ντοκιμαντέρ ως μέσου καταγραφής της Ιστορίας και διαμόρφωσης των απόψεων του μέλλοντος. Απτό παράδειγμα, το «Μάνα Ντάο, η χελωνόμορφη» (Βενσάν Μανικεντάν, 1995), όπου μια σύγχρονη ανάγνωση αποσπασμάτων προπαγανδιστικού υλικού της αποικιοκρατίας αποκαλύπτει τη στυγνή εκμετάλλευση των αποικιοκρατούμενων λαών στο όνομα της «υπεροχής» της λευκής φυλής.
Στο βαθιά πολιτικό «Οργουελ: 2 + 2 = 5» (Ραούλ Πεκ, 2025), μια βιογραφία του Τζορτζ Οργουελ, συνοψίζονται οι αντιλήψεις και το έργο του μέσα από αποκλειστικά δικά του λόγια και επιπλέον επισημαίνεται το πόσο επίκαιρες είναι στις μέρες μας οι αντι-ολοκληρωτικές του απόψεις. Πέρα από την ανάλυση για τη νεογλώσσα (newspeak) των ολοκληρωτικών καθεστώτων, μέσω της οποίας διαστρεβλώνεται η εννοιολόγηση των λέξεων ώστε να απογυμνωθούν από το όποιο νόημά τους, η υπενθύμιση συνθημάτων από το «1984» όπως «Η ελευθερία είναι σκλαβιά» και «Ο πόλεμος είναι ειρήνη», αφορούν ευθέως το σήμερα.
Αρκεί να λάβουμε υπόψη τη μετονομασία του υπουργείου Αμυνας των ΗΠΑ σε υπουργείο Πολέμου και τη διοργάνωση του «Athens Alitheia Forum» (τι τίτλος! και τι φιάσκο!) από τη σημερινή κυβέρνηση της χώρας μας που αλληλοϋποστηρίζονται σθεναρά με τη διαβόητη «Ομάδα Αλήθειας». Ας θυμηθούμε: στο ολοκληρωτικό καθεστώς του οργουελικού «1984» λειτουργούσε «υπουργείο Αλήθειας». Επίσης, το δυνατών συγκινήσεων «Ολοι στην Οδό Κένμιουρι» (Φελίπε Μπούστος Σιέρα, 2026) που καταγράφει τη μοναδικής ταχύτητας συσπείρωση και αποτελεσματική αυτοοργάνωση των πολιτών μιας γειτονιάς της Γλασκόβης προκειμένου να απελευθερωθούν δύο μετανάστες που είχαν παράτυπα συλληφθεί από την αστυνομία.
Μα, πάνω απ’ όλα, το ντοκιμαντέρ είναι κινηματογράφος που ενίοτε μπορεί να φτάσει σε υψηλότατα αισθητικά επίπεδα. Αυτό αποδεικνύεται σε έργα από το φετινό αφιέρωμα στον Αμερικανό σκηνοθέτη Μπιλ Μόρισον, όπως «Η μεγάλη πλημμύρα» (2013) και «Οι ύμνοι των ανθρακωρύχων» (2011), όπου με χρήση αποκλειστικά αρχειακού κινηματογραφικού υλικού, χωρίς λεκτική αφήγηση, χωρίς καμιά άλλη παρεμβολή πέραν του μοντάζ και της υψηλής ποιότητας μουσικής (τζαζ στο πρώτο, συμφωνική στο δεύτερο), ο σκηνοθέτης, κατά τρόπο μαγικό, μεταφέρει ατόφια όλη την πληροφορία και προκαλεί έντονα συναισθήματα. Στη δε διαφωτιστική συζήτηση με το κοινό μετά την προβολή του έργου του «Σπίθα της ύπαρξης» (2010), ένα σχόλιο πάνω στο διήγημα «Φρανκενστάιν» της Μέρι Σέλεϊ (1818), ο Μόρισον δεν παρέλειψε να τονίσει την αναλογία ενός σκηνοθέτη με τον δρα Φρανκεστάιν: όπως ο δεύτερος συνταίριαξε επιμέρους μέλη και έδωσε ζωή σε ένα «τέρας» μέσω του ηλεκτρισμού, έτσι και ο σκηνοθέτης συνταιριάζει και «ζωντανεύει» επιμέρους σκηνές μέσω του μοντάζ, προκειμένου να δημιουργήσει το δικό του έργο («τέρας» ή όχι).
*(Ph.D)2, καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
