Δεν είμαι σίγουρος πώς αναμετριέται κανείς με το παρελθόν του. Ειδικά όταν αυτό δεν είναι μια προσωπική υπόθεση, αλλά ζήτημα ενός ολόκληρου χώρου, μιας κοινότητας. Στην Ελλάδα η καταγωγή είναι από μόνη της ένα ακατανόητο βάρος. Αλλες φορές υπερφίαλο και άλλες συντριπτικό, δεν σε αφήνει να ησυχάσεις. Λίγο η αρχαιότητα, λίγο το μπαστάρδεμα της ταυτότητας και λίγο ο σκληρός ελληνικός 20ός αιώνας. Με τι να συγκριθείς και πού να σταθείς; Είναι μάλλον ίδιον της ταυτότητάς μας, αντί να νιώθουμε πως ξεκινούμε με παραπανίσια εφόδια, να νιώθουμε πως αρχινούμε με μια μειονεξία. Σε σχέση με όλους όσοι προηγήθηκαν. Είναι η σχιζοφρένεια της ελληνικής ταυτότητας που σε τόσες περιπτώσεις μπορεί να εξειδικευτεί. Στην ιστορία, στην τέχνη, στην Αριστερά. Μαζί με τη διαρκή –και συχνά ακατανόητη– ανάγκη για ταυτότητα πέρα από το ατομικό παράδειγμα (και αυτό είναι μάλλον θέμα ενός άλλου άρθρου).
Η μειονεξία αυτή μετατρέπεται συχνά στο καλύτερο σχέδιο αποφυγής. Μια ήττα σε μια μάχη που δεν δόθηκε. Η αποδοχή ενός ελλείμματος πριν καν από την καταμέτρηση της απόδοσης. Απολογούμαστε έναντι του παρελθόντος και μαζί αποφεύγουμε να το κοιτάξουμε. Να το μάθουμε, να το εξορθολογίσουμε, να το κατανοήσουμε. Κάνουμε αυτό που μπορούμε έχοντας εκ των προτέρων περιχαρακώσει τα όριά μας. Μια μόνιμη περιχαράκωση στο ησιόδειο γένος του Σιδήρου. Μια απολογία για την ίδια την ακολουθία.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Αριστερά βρίσκεται σε στάδιο οπισθοχώρησης και σε πολλές περιπτώσεις οριακής εξαφάνισης. Προσπαθεί να απαντήσει βεβιασμένα σε επικαιρικές συνθήκες διαρκώς ξεχνώντας ποιος είναι ο αξιακός και πολιτικός της πυρήνας, το ουσιαστικό της σχέδιο, ο πολιτικός της λόγος ύπαρξης. Χωρίς σθένος, χωρίς νόημα, χαζεύει τον ακροδεξιό παραλογισμό να καλπάζει και κρίνει με ορθότατες κρίσεις, καυστικά σχόλια, ναρκισσισμό εσωτερικής κατανάλωσης. Ηθικολόγοι βερμπαλιστές και «κομμένες κεφαλές» που θα έλεγε και ο Τσίρκας.
Η Αριστερά πρέπει να αναδιπλωθεί. Το ίδιο εδώ όπως και παντού. Με όρους όχι πια συγκυρίας αλλά υπαρξιακής ουσίας. Πρέπει να αναμετρηθεί με το παρελθόν της και να το ενσωματώσει στις ανάγκες που επιτάσσει το παρόν της. Να μην αποφύγει να συγκινηθεί, να μην αποφύγει να εμπνευστεί, να σταματήσει να απολογείται για τους αγίους και τα λείψανά της αλλά και να δει πέρα από αυτά. Μαζί με αυτά. Η χρονοτριβή είναι εδώ εγκληματική πολυτέλεια.
Η ελληνική Αριστερά πρέπει να εφευρεθεί από την αρχή. Οχι με όρους τυχοδιωκτισμού, κομματικής συγκυρίας ή εκλογικής καθόδου. Με όρους ουσίας με βάση την ανάγκη των κοινωνιών. Η ελληνική Αριστερά είναι ένα μοναδικό παράδειγμα σε επίπεδο αυτοθυσίας, δημιουργίας και σφάλματος. Ενα κράμα αυτοτελές. Στα καλά και τα κακά του. Μια πλούσια κληρονομιά προς όλες τις κατευθύνσεις.
Και η σύγχρονη Αριστερά πρέπει να αγκαλιάσει ταυτόχρονα όλο αυτό το μωσαϊκό σύνολο, την Αριστερά της καταγωγής της. Τα ουτοπικά της χαρακτηριστικά εξίσου με τις απόλυτα έμπρακτες εφαρμογές της, το πολιτικό της σχέδιο ταυτόχρονα με το ατελείωτο πολιτιστικό της κεφάλαιο, τα άπειρα λάθη της μαζί με τις μεγάλες της κατακτήσεις. Η εθνική αντίσταση, ο Ρίτσος, οι εξορίες, οι 200 της Καισαριανής, ο Τσίρκας, το Πολυτεχνείο, η ΕΠΟΝ, ο Αγγελόπουλος, οι Λαμπράκηδες, ο Θεοδωράκης, οι πορείες της κρίσης, ο Λεοντάρης, οι αριστερές πολυμορφικές φυλές, οι νέοι στα πανεπιστήμια που τη μαθαίνουν και οι πολλοί παλιοί που αρνούνται να την ξεχάσουν, ο Χατζής, ο Αλεξάνδρου και ο Χάκκας, ο Πλουμπίδης και οι αντιφασίστες των γειτονιών, οι μικρές διεκδικήσεις, τα μεγάλα όνειρα.
Και το παρόν. Το αμείλικτο παρόν πριν τη μαυρίλα.
Δεν είμαστε ορφανοί. Είμαστε πλούσιοι σε απώλεια και θυσία. Πλούσιοι όχι από παρελθόν αλλά από μέλλον. Που τόσοι στο παρελθόν ονειρεύτηκαν. Ενα μέλλον που δεν έφτασε ακόμη. Και αν είμαστε αριστεροί, είναι ακριβώς γι’ αυτό. Επειδή έχουμε χρέος προς το μέλλον.
