Ηρωες και μάρτυρες, όχι εμπόρευμα!

Από την Κυριακή βρίσκομαι -μαζί με σχεδόν ολόκληρη την Ελλάδα- υπό την επήρεια των εικόνων που τραβήχτηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές την 1η Μαΐου 1944, κατά την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στη γειτονιά της Καισαριανής της Αθήνας.

Πώς είναι δυνατόν τέτοιες εικόνες -που δεν είχαν δει ποτέ το φως της δημοσιότητας- να προσφέρονται προς πώληση σε ιστοσελίδες όπως το eBay και το Amazon; Το γεγονός ότι τα αναμνηστικά του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου αποτελούν «μεγάλη επιχείρηση» φαίνεται από διάφορες πλατφόρμες όπου προσφέρονται υπέρογκα ποσά ακόμα και για το παραμικρό αιματοβαμμένο ενθύμιο εκείνης της εποχής. Τι είδους όρνεα ασχολούνται με αυτό;

Μεγαλωμένη με κομμουνιστές που σε μια μεταπολεμική Ελλάδα και πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα είχαν φιμωθεί, είναι σαν να κοιτάζεις τους συγγενείς σου στα μάτια. Από τις φωτογραφίες αντηχεί μια ενέργεια με ανείπωτες πληγές και τραύματα. Το γεγονός ότι την ίδια μέρα που δημοσιεύτηκαν οι εικόνες βανδαλίστηκε και το μνημείο στην Καισαριανή λέει πολλά.

Δεν εξοργίζομαι μόνο ως Ελληνίδα και αντιφασίστρια, αλλά και ως ιστορικός που ασχολείται με την ελληνική άυλη κληρονομιά. Αυτό δεν είναι αυτονόητο, παρ’ όλο που η οικογένειά μου βρίσκεται στο Βέλγιο από το 1957! Ο τομέας της κληρονομιάς στη Φλάνδρα και στις Βρυξέλλες είναι καλά οργανωμένος: σαφείς δομές και αξιοσέβαστοι εμπειρογνώμονες. Είναι όμως οι εθελοντές που κρατούν ζωντανή την κληρονομιά. Δωρεάν.

Οποιος εργάζεται σε φορείς κληρονομιάς υπογράφει κανόνα δεοντολογίας που απαγορεύει τη συλλογή αντικειμένων που σχετίζονται με τον φορέα όσο είναι σε υπηρεσία. Μετά την αποχώρησή του, όλα επιτρέπονται, χωρίς υποχρέωση αναμονής.

Αυτό με ενοχλεί. Νομικά όλα φαίνονται εντάξει, αλλά ηθικά; Πώς μπορεί ένας νέος ιστορικός που αποφοίτησε στο Βέλγιο και έχει εργαστεί σε αρχεία και φορείς κληρονομιάς να βγάζει προς πώληση τέτοιο υλικό; Είναι άγνοια;

Για τα μάτια του κόσμου, συγκαλύπτει την κερδοσκοπία με έναν ψευδοηθικό μανδύα. Στην ανακοίνωσή του δηλώνει ότι προτιμά να επικοινωνήσει με τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, ότι λυπάται για την πολιτική εκμετάλλευση και ζητά σεβασμό στην ιδιωτικότητά του. Η ειρωνεία των απαιτήσεών του τού διαφεύγει.

Δεν είναι μόνο αυτό που του διαφεύγει. Οι φωτογραφίες που πρόσφερε προς πώληση (και τώρα ξαφνικά όχι) δεν φέρουν απλώς σημαντική ιστορική πληροφορία· είναι ιστορικές! Η εμπορευματοποίησή τους δεν αρμόζει σε ιστορικό. Επιπλέον, τα σχετικά ελληνικά αρχεία παραμένουν κλειστά για τους ερευνητές που θέλουν να μελετήσουν σε βάθος την περίοδο.

Οι φωτογραφίες στην Καισαριανή τραβήχτηκαν πιθανώς από Γερμανό αξιωματικό για τον «εργοδότη» του και ως απόδειξη των «επιτευγμάτων» τους στο εξωτερικό. Αυτός ο εργοδότης εξακολουθεί να είναι το γερμανικό κράτος. Αρα τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν σε αυτό. Η φυσική φωτογραφία μπορεί να βρίσκεται σε ιδιωτικά χέρια, αλλά τα δικαιώματα δεν μπορούν να εκχωρηθούν.

Αυτές οι φωτογραφίες ανήκουν σε όλους μας. Είναι μέρος της συλλογικής μνήμης μας. Ανήκουν στη «φωλιά» της κοινότητας που φροντίζει αυτή τη φορτισμένη κληρονομιά. Το Μουσείο Αντίστασης στην Καισαριανή φαίνεται αυτονόητο. Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες της. Τέλος, απευθύνω έκκληση στον ιδιοκτήτη να κάνει το μόνο σωστό: να δωρίσει τις εικόνες στο μουσείο.

*Ιστορικός -καλλιτέχνιδα, Βέλγιο