Η θηλυκότητα ως πεδίο μιας ιστορικά ατέρμονης διαπραγμάτευσης για χειραφέτηση και αυτοδιάθεση. Το γυναικείο σώμα ως ένας κατεξοχήν πολιτικός τόπος όπου εγγράφονται σχέσεις εξουσίας, κοινωνικές νόρμες, έμφυλες ιεραρχίες και πολιτισμικές επιταγές. Στον πυρήνα της εικαστικής πρακτικής της Ειρήνης Βαζούκου πολλά χρόνια τώρα βρίσκεται το ακλόνητο βλέμμα της στη γυναικεία ταυτότητα, την ενσώματη πολιτική (embodied politics) και την έμφυλη βία.
Ο τίτλος της νέας της έκθεσης με τίτλο «No excuse #2», που εγκαινιάζεται στις 6 Φεβρουαρίου στον χώρο πολιτισμού Λόφος Art Project, είναι δανεισμένος από την ομότιτλη καμπάνια του ΟΗΕ (UN Women) η οποία εστιάζει στα νομικά πλαίσια, που επείγεται να ενισχυθούν, για τη διασφάλιση της ασφάλειας των γυναικών και την εξάλειψη της έμφυλης βίας. Καμία δικαιολογία, καμία ανοχή. Mέσα από εγκαταστάσεις, γλυπτικές φόρμες, κατασκευές και ζωγραφικά έργα, όπου κυριαρχεί το κόκκινο χρώμα με τους πολλαπλούς συμβολισμούς, η δραστήρια καλλιτέχνις αποτυπώνει την πολύπλευρη φύση του τραύματος της πατριαρχίας, του μισογυνισμού, των κοινωνικών στερεοτύπων που διαιωνίζονται σε παραλλαγές. Και δημιουργεί έναν χώρο όπου «ο θεατής καλείται να αντιμετωπίσει το τραύμα ως πεδίο συλλογικής ευθύνης».
Η επιμελήτρια της έκθεσης, ιστορικός τέχνης & ευρωπαϊκού πολιτισμού Πόλυ Χατζημάρκου αναλύει τους κώδικες των συγκλονιστικών έργων: «Η σειρά με τα κόκκινα φορέματα, πλεγμένα ή παγιδευμένα σε συρματόπλεγμα, αποτελεί έναν από τους κεντρικούς άξονες της ongoing ενότητας του έργου της. Το ένδυμα, ιστορικά φορτισμένο ως φορέας θηλυκότητας, κοινωνικού ρόλου και έμφυλης επιτελεστικότητας, μετατρέπεται εδώ σε ένα “σώμα χωρίς σώμα”. Ενα κενό περίβλημα που φέρει ανεξίτηλα τα ίχνη της βίας, της απουσίας και των εμπόλεμων βιωμάτων. Ιδιαίτερη ένταση προσδίδουν τα θραύσματα γυναικείου σώματος, τα οποία εγκιβωτίζει μέσα στον μεταλλικό ιστό. Τα χάλκινα αυτά θραύσματα λειτουργούν ως κοσμικά “τάματα”, υπενθυμίζοντας τη σωματική ευαλωτότητα.[…].
»Το κόκκινο χρώμα λειτουργεί πολυσήμαντα ως σύμβολο ζωτικής ορμής, αίματος, επιθυμίας και απώλειας, ενώ το συρματόπλεγμα εισβάλλει βίαια στον χώρο του οικείου, ως μηχανισμός εγκλωβισμού, πειθάρχησης και αποκλεισμού. Στη συνάντηση αυτών των υλικών, η Βαζούκου συγκροτεί μια εικαστική γλώσσα αντίστασης. Το συρματόπλεγμα, ως υλικό, τραυματίζει και αποδομεί τη φόρμα, επιχειρώντας να εκμηδενίσει τη γυναικεία, υπαινικτική παρουσία. Και όμως, το φόρεμα παραμένει όρθιο, μετέωρο αλλά παρόν, φορτισμένο με μια στιβαρή υλικότητα. Μετατρέπεται σε μνημείο ανθεκτικότητας και μαρτυρίας, σε μια σιωπηλή αλλά αδιαπραγμάτευτη καταγγελία της έμφυλης βίας και των δομικών κοινωνικών συνθηκών που την καθιστούν επαναλαμβανόμενη.
»Στην ενότητα, παρόντες είναι και οι κόκκινοι σαρκώδεις “κόμποι” που δημιουργούν μια άμεση οπτική αναφορά στον ομφάλιο λώρο και την έμμηνο ρύση –τη ζωή, τη διαδικασία της γέννησης, την πανανθρώπινη σύνδεση και την κοσμική δύναμη της γυναίκας-δικτύου […].
»Η παρουσία των μεταλλικών κρεμαστρών στην έκθεση, είτε υποστηρίζοντας τα κόκκινα φορέματα είτε ως μεμονωμένες σιδερένιες αυτοσχέδιες κρεμάστρες, μας υπενθυμίζουν τις σκοτεινές εποχές για το γυναικείο σώμα. Οταν η μεταλλική κρεμάστρα -μαζί με άλλα αιχμηρά αντικείμενα- γινόταν “εργαλείο” για παράνομες και αυτοσχέδιες αμβλώσεις, επικίνδυνους τραυματισμούς και θανάτους. Η κρεμάστρα, ως σύμβολο των αγώνων για το δικαίωμα στην άμβλωση και την αυτοδιάθεση του γυναικείου σώματος ήδη από τις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Ως σύμβολο του τι ήταν και τι θα μπορούσε να είναι ξανά».
Η επιμελήτρια της έκθεσης καταλήγει: «Με σταθερή προσήλωση στη γυναικεία εμπειρία και στις διασταυρούμενες μορφές αποκλεισμού, η Βαζούκου θέτει την τέχνη της σε μια διαρκή κατάσταση εγρήγορσης, όπου το “No Excuse” λειτουργεί ως θέση, ως όριο εκκίνησης και ως ανοιχτή πολιτική συνθήκη. Η γυναικεία εμπειρία αποτυπώνεται με τις αντιφάσεις, τις εντάσεις και τις ρωγμές της, συγκροτώντας έναν εικαστικό λόγο που παραμένει ανοιχτός, ανυπάκουος και ενεργά πολιτικός. Ο δημόσιος διάλογος επανενεργοποιείται, η μαρτυρία εμπλουτίζεται, η διαμαρτυρία οξύνεται και φωνάζει: “Είμαστε εδώ και είμαστε οι εγγονές των μαγισσών που δεν καταφέρατε να κάψετε”».
Η Ειρήνη Βαζούκου γεννήθηκε στη Ρόδο. Είναι μέλος του ΕΕΤΕ, της International Association of Art/Association Internationale des Arts Plastiques (AIAP/UNESCO), της διεθνούς «10dence platform», του ΣΚΕΤΒΕ και των ομάδων «Ορίζοντας Γεγονότων», «Δίπολα», «Lo and Behold».
Το εικαστικό έργο της έχει παρουσιαστεί σε 18 ατομικές εκθέσεις (Γκαλερί Desmos-Παρίσι, Ιστορικό Αρχείο-Μουσείο Υδρας, Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης, Δημοτική Πινακοθήκη Κέρκυρας, Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου κ.α.). Εχει συμμετάσχει σε περισσότερες από 200 ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Εργα της περιλαμβάνονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ζει και εργάζεται μεταξύ Αθήνας και Ρόδου.
ℹ️ Λόφος Art Project, Βελβενδού 39, Κυψέλη. Εγκαίνια: Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, ώρα 18.00. Διάρκεια έως 28 Φεβρουαρίου. Ωρες λειτουργίας: Τρίτη-Κυριακή, 18.00-21.00. Παράλληλη δράση «Τέχνες, Μουσεία και Εμφυλες Ταυτότητες»: μια εικονογραφημένη ομιλία από την επιμελήτρια Πόλυ Χατζημάρκου, Σάββατο 7 Φεβρουαρίου, 18.30. Χορηγός επικοινωνίας «Εφ.Συν.».
