Ανάλυση Guardian: Τα 400 εκατ. βαρέλια πετρελαίου θα ρίξουν τις τιμές;

Όταν η παγκόσμια οικονομία βρισκόταν ακόμη υπό την επίδραση της καταστροφικής ενεργειακής κρίσης της δεκαετίας του 1970, που αποκάλυψε το ολιγοπώλιο πετρελαιοπαραγωγών, ιδρύθηκε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), με την ελπίδα να περιοριστούν μελλοντικά σοκ στην αγορά ενέργειας. 

Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, τα 32 μέλη του IEA πάτησαν το «κουμπί έκτακτης ανάγκης» για μόλις πέμπτη φορά στην ιστορία του οργανισμού.

Την Τετάρτη, ο IEA ανακοίνωσε ότι θα απελευθερωθούν 400 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου στην αγορά, περίπου το ένα τρίτο των συνολικών κρατικών αποθεμάτων των μελών, για να βοηθήσουν στην αποκλιμάκωση της αύξησης των τιμών πετρελαίου που προκλήθηκε από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη απελευθέρωση αποθεμάτων πετρελαίου στην ιστορία του οργανισμού.

Η τιμή ενός βαρελιού αργού πετρελαίου τετραπλασιάστηκε μεταξύ Οκτωβρίου 1973 και Ιανουαρίου 1974, μετά τη μείωση παραγωγής από μέλη του καρτέλ OPEC, για να υποχωρήσει προσωρινά και να τριπλασιαστεί ξανά σχεδόν το 1979 μετά την Ιρανική επανάσταση.

Από τότε, η οικονομική παραγωγή έχει γίνει πολύ λιγότερο εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, και η εμφάνιση νέων παραγωγών ενέργειας σημαίνει πιο διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας. Ωστόσο, η ιρανική αντίδραση στην Επιχείρηση Epic Fury του Ντόναλντ Τραμπ, που ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, υπογραμμίζει πόσο ευάλωτος παραμένει ο κόσμος στις τιμές πετρελαίου.

Τι έχουν συμφωνήσει οι χώρες

Οι χώρες – μέλη του IEA συμφωνούν να διατηρούν εφεδρικά αποθέματα πετρελαίου ίσα με 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών. Συνολικά, αυτά φτάνουν περίπου τα 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια – περίπου το ένα τρίτο βρίσκεται στις Στρατηγικές Πετρελαϊκές Αποθήκες των ΗΠΑ, τις οποίες οι ΗΠΑ συνεχίζουν να διατηρούν, παρά το γεγονός ότι από την εποχή της άνθησης του σχιστολιθικού αερίου έχουν γίνει καθαρός εξαγωγέας.

Σε περιόδους μεγάλης διαταραχής στην αγορά ενέργειας, αυτά τα αποθέματα μπορούν να απελευθερωθούν – δηλαδή να διατεθούν προς πώληση – για να διευκολυνθεί η ροή πετρελαίου εκεί όπου χρειάζεται.

Από την ίδρυση του IEA το 1974, έχουν υπάρξει μόνο τέσσερις άλλες συντονισμένες απελευθερώσεις στρατηγικών αποθεμάτων, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα της τρέχουσας κρίσης. Αυτές ήταν: το 1991, μετά την Επιχείρηση Καταιγίδα στην Έρημο του Προέδρου Τζορτζ Χ. Ου. Μπους κατά του Ιράκ· το 2005, όταν ο Τυφώνας Κατρίνα μείωσε στο μισό την παραγωγή των ΗΠΑ στον Κόλπο του Μεξικού· το 2011, κατά τη διάρκεια της παρέμβασης των συμμάχων του ΝΑΤΟ στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης· και το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ανάμεσα στις χώρες που απελευθερώνουν αποθέματα στην αγορά, συμβάλλοντας με 13,5 εκατομμύρια βαρέλια. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, αυτό σημαίνει την εντολή απελευθέρωσης αποθεμάτων που διατηρούνται από ιδιωτικές εταιρείες εκ μέρους της κυβέρνησης και διανέμονται σε όλη τη χώρα.

Τα σχέδια αυτά δείχνουν ότι, ενώ ο πολυμερής διάλογος είναι σε ύφεση σε πολλά παγκόσμια φόρα, όταν προκύπτει έκτακτη ανάγκη, η συλλογική δράση μεταξύ ομοϊδεατών χωρών εξακολουθεί να είναι δυνατή – αν και μεγάλες οικονομίες, όπως η Κίνα, βρίσκονται εκτός IEA.

Τι είχε γίνει τις προηγούμενες φορές

Η υπουργός Οικονομικών του ΗΒ, Ρέιτσελ Ριβς, συμμετέχει στις συζητήσεις με άλλους υπουργούς Οικονομικών των χωρών G7 για το σχέδιο του IEA, ενώ οι ΗΠΑ φαίνεται να είναι έτοιμες να συνεισφέρουν, πιθανώς με την ελπίδα να περιορίσουν τον αντίκτυπο στις τιμές καυσίμων.

Η νέα απελευθέρωση του IEA ξεπερνά τα 182 εκατομμύρια βαρέλια που διατέθηκαν σε δύο ξεχωριστές φάσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία.

Οι προηγούμενες απελευθερώσεις είχαν τείνει να μειώνουν την τιμή του πετρελαίου κατά 10–20 δολάρια το βαρέλι, αν και οι τιμές ήταν τόσο ασταθείς τις τελευταίες μέρες που είναι δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση της πρόσθετης προσφοράς από τις δηλώσεις του Τραμπ ή τις ενέργειες στο πεδίο στη Μέση Ανατολή.

Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι υπάρχουν αρκετοί λόγοι ανησυχίας, καθώς η απελευθέρωση επιπλέον αποθεμάτων μπορεί να μην λύσει το πρόβλημα, αν η βία στη Μέση Ανατολή αποδειχθεί μακροχρόνια.

Ο Νιλ Σίρινγκ, επικεφαλής παγκόσμιος οικονομολόγος της Capital Economics, τόνισε ότι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποκόπτει 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ενώ η μεγαλύτερη έως σήμερα απελευθέρωση αποθεμάτων του IEA αντιστοιχούσε σε 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Ο Σίρινγκ επισήμανε ότι έχει σημασία κατά πόσο το πρόσθετο πετρέλαιο μπορεί να μεταφερθεί εκεί που χρειάζεται: «Μπορείς να απελευθερώσεις μόνο όσο επιτρέπει η χωρητικότητα των αγωγών». Μια πιο παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να εξαλείψει περισσότερη προσφορά από ό,τι τα αποθέματα του IEA μπορούν να αναπληρώσουν.

Ο Νικ Μπάτλερ, πρώην οικονομικός σύμβουλος του Γκόρντον Μπράουν και μακροχρόνιος εκτελεστικός της BP, προειδοποίησε να μην υπάρξει παρορμητική απελευθέρωση αποθεμάτων πετρελαίου, όταν η κρίση θα μπορούσε να είναι μακροχρόνια. «Μπορείς να χρησιμοποιήσεις αυτά τα αποθέματα μόνο μία φορά: πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός με το πόσο απελευθερώνεις. Υπάρχουν εν μέρει ως σύμβολο, για να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη».

Ο Μπάτλερ τόνισε επίσης ότι η πίεση επικεντρώνεται περισσότερο στο φυσικό αέριο παρά στο πετρέλαιο, και ότι δεν υπάρχει ισοδύναμος οργανισμός με το IEA για το αέριο.

Η συντονισμένη δράση των μεγαλύτερων εισαγωγέων πετρελαίου δείχνει τη βούλησή τους να περιορίσουν τον αντίκτυπο του τελευταίου αυτού σοκ στο πετρέλαιο. Ωστόσο, με το Ιράν να απειλεί να φτάσει η τιμή του αργού στα 200 δολάρια το βαρέλι, υπογραμμίζει επίσης την ευάλωτη θέση του παγκόσμιου βορρά στις τιμές των ορυκτών καυσίμων.