Μαμντάνι και Δούκας: δύο αριστεροί δήμαρχοι κόντρα στο κατεστημένο

Η εκλογή του Ζοχράν Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη και η πορεία του Χάρη Δούκα στην Αθήνα δεν είναι δύο μεμονωμένα γεγονότα. Αποτελούν δύο συστατικά στοιχεία ενός ευρύτερου κοινωνικοπολιτικού ρεύματος: της προσπάθειας των προοδευτικών δυνάμεων να ανακτήσουν τον έλεγχο των πόλεων, μέσα σε ένα συντηρητικό περιβάλλον που δεν τους είναι ουδόλως φιλικό. Και στις δύο περιπτώσεις, η νίκη δεν ήταν αυτονόητη· κερδήθηκε απέναντι σε κατεστημένα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.

Τι ενώνει έναν προοδευτικό δήμαρχο σε Νέα Υόρκη και Αθήνα; Το γεγονός ότι και οι δύο επιχειρούν να εφαρμόσουν πολιτικές υπέρ της κοινωνικής πλειοψηφίας, σε συστήματα που θεσμικά ευνοούν τόσο την εντατικοποίηση των κοινωνικών αποκλεισμών όσο και τη συγκέντρωση ισχύος μακριά από την αυτοδιοίκηση. Και οι δύο, μάλιστα, βρίσκονται μπροστά σε κεντρικές κυβερνήσεις που λειτουργούν με αναλγησία και καθεστωτισμό, αλλά με ένα κοινό στοιχείο: την καχυποψία προς τις τοπικές διοικήσεις που επιλέγουν μια πιο κοινωνική ατζέντα.

Ο Μαμντάνι επικράτησε, διότι μίλησε για το βασικό άγχος του μέσου πολίτη: το κόστος ζωής. Προσέγγισε τους ανθρώπους με συγκεκριμένες δεσμεύσεις, όπως: πάγωμα των ενοικίων για τουλάχιστον δύο χρόνια, δωρεάν αστικές συγκοινωνίες για τους εργαζόμενους και τους φοιτητές, αύξηση του κατώτατου μισθού στα 30 δολάρια την ώρα, επενδύσεις σε κοινωνική κατοικία και ενεργειακή αναβάθμιση γειτονιών, φορολόγηση μεγάλων ακινήτων και κερδών προς χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών.

Ο Χάρης Δούκας ανέλαβε την Αθήνα με έμφαση σε πρακτικές αλλαγές της καθημερινότητας. Από τη δημιουργία κανόνων στον δημόσιο χώρο και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας έως την ανάκτηση κοινόχρηστων χώρων και τις παρεμβάσεις «δροσισμού» και αναζωογόνησης της πόλης «Cooling Havens» σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Harvard, επέλεξε να αναμετρηθεί με ό,τι ο πολίτης βιώνει κάθε μέρα. Προχωρά με χαμηλούς προϋπολογισμούς και συχνά με εμπόδια που προκύπτουν από αποφάσεις και ελέγχους της υπερσυντηρητικής κυβέρνησης της Ν.Δ.

Απέναντί τους, οι δύο δήμαρχοι δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο τις προκλήσεις στις πόλεις τους, αλλά και τις ίδιες τις κυβερνήσεις. Στις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει ξεκάθαρα τους Νεοϋορκέζους ότι θα περικοπεί η ομοσπονδιακή χρηματοδότηση στην περίπτωση που εκλέξουν τον Μαμντάνι, για την οποία όμως αποφασίζει το Κογκρέσο και όχι ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη τροποποιεί αρμοδιότητες και κανονιστικά πλαίσια, περιορίζοντας συχνά την αυτοτέλεια της τοπικής αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα στον Δήμο Αθηναίων λόγω Δούκα. Σε κάθε περίπτωση, όπου κυριαρχεί η συντήρηση, η «ποινή» για μια προοδευτική πόλη και μία καθαρά προοδευτική αλλαγή είναι υπαρκτή.

Αν εφαρμοστούν οι δεσμεύσεις τους μέχρι την περάτωση των θητειών τους, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι ουσιαστικά: στη Νέα Υόρκη, ανακούφιση του νοικοκυριού και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής· στην Αθήνα, επανάκτηση του δημόσιου χώρου, βελτίωση της ποιότητας ζωής και ένα διαφορετικό μοντέλο αστικής λειτουργίας που αγκαλιάζει όλους.

Συνεπώς, η επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από το αν θα καταφέρουν να υπερβούν τα κομματικά όρια και να δημιουργήσουν συμμαχίες, κατά βάση κοινωνικές, που αντέχουν στον χρόνο και στις πιέσεις της κεντρικής εξουσίας. Χωρίς αυτή τη διεύρυνση, καμία τομή δεν μπορεί να ριζώσει. Οι πόλεις αλλάζουν όταν η αλλαγή παύει να είναι σύνθημα και μετατρέπεται σε κοινή ευθύνη.

*Πτυχιούχος νομικής του NUP, μέλος του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου και μέλος του τομέα ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής.