Το σύμπαν του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη διερεύνησαν κατά καιρούς πέντε ζωγράφοι που καθένας τους έχει διανύσει διαφορετική πορεία και έχει αναπτύξει το ξεχωριστό προσωπικό του ιδίωμα. Εργα των Γιώργου Κόρδη, Μιχάλη Μανουσάκη, Γιάννη Τζερμιά, Νίκου Χουλιαρά και Γιώργου Χουλιαρά που συναντούν τη γραφή, την ατμόσφαιρα, τη μνήμη, τις μορφές όπως αναδύονται από τα κείμενα του «αγίου των ελληνικών γραμμάτων» παρουσιάζονται στην ομαδική έκθεση «Εν τω σκότει εφαίνετο φως», σε επιμέλεια της Νιόβης Κρητικού. Η έκθεση εγκαινιάζεται σήμερα (18/12) στο «Κέντρο Τεχνών Μετς».
«Το ”σκοτεινό φως” που επικαλείται ο τίτλος δεν είναι αντίφαση αλλά μια βαθιά διεργασία αποκάλυψης. Φως που αναδεύει μύθους και παθήματα, που φέρνει στην επιφάνεια την ηθική αβεβαιότητα του ανθρώπου, τις αθέατες πτυχές της ψυχής του και τις ρωγμές όπου ακόμη επιμένει η επιθυμία. Μέσα σε αυτό το πεδίο, όπου η ελληνική γραφή συναντά τη γένεση και το ιερό, οι πέντε καλλιτέχνες προσέρχονται ως ιχνηλάτες της εσωτερικής ανάφλεξης» γράφει η Νιόβη Κρητικού στο εισαγωγικό της κείμενο. «Αντλούν από το υπόγειο στρώμα της παράδοσης και της κοινής μας μνήμης, μεταπλάθοντας την ύλη τους σε εικόνες που δεν παρατηρούνται απλώς, αλλά βιώνονται. Διανοίγει άδυτες πτυχές και ανασυστήνει το παπαδιαμαντικό τοπίο όχι ως αφήγηση, αλλά ως αισθαντική εμπειρία, μια τελετή φωτός και σκότους που υποβόσκει σαν αθέατο πέπλο, σαν ανάσα που μόλις εκφέρεται, σαν σιγομουρμουριστό μοιρολόι».
Ο Γιώργος Κόρδης εικονογραφεί τη Φόνισσα και μετατρέπει τον χώρο σε μια σύγχρονη ζωφόρο, «ένα εικονογραφημένο σύμπαν της τραγικής ηρωίδας με σημεία στίξης και αντίστιξης όμοια με αυτά του διηγήματος. Η αφήγηση απλώνεται ως τελετουργικό μονοπάτι ενώ η μορφή της Φραγκογιαννούς φωτίζεται και βυθίζεται στη σκιά συγχρόνως. Στο έργο του, η παράδοση της αγιογράφησης, με την ιεροκρατική της βαρύτητα, συγχρωτίζεται με το ηθικό βάρος του παπαδιαμαντικού λόγου».
Ο Μιχάλης Μανουσάκης διασχίζει τα μυστικά περάσματα της ύπαρξης. «Το πορτρέτο της γυναίκας, αινιγματικό και στέρεο, μετουσιώνει τη γυναίκα-μήτρα, τη μητέρα πάσης φύσεως. Κάτω από το ράγισμα των τοίχων και το υπόγειο φως, η παρουσία της γυναίκας γίνεται φορέας ζωής, πένθους και ονείρου· το υλικό που γίνεται άυλο, το αόρατο που αποκτά σάρκα και οστά» γράφει η Νιόβη Κρητικού.
Ο Γιάννης Τζερμιάς, με τη Μήδεια, συνομιλεί ευθέως με τη Φόνισσα του Κόρδη. «Οι δύο μορφές, χωρισμένες από αιώνες αλλά ενωμένες από τη μοίρα τους, φέρουν επάνω τους το ασήκωτο βάρος της παιδοκτονίας. Η Μήδεια και η Φραγκογιαννού συναντιούνται εδώ ως σκοτεινές ιέρειες ενός κόσμου όπου η αγάπη, η οδύνη και το άδικο συμπλέκονται αξεδιάλυτα. Η τραγωδία λειτουργεί ως κοινός τόπος, φορέας μνήμης που ταξιδεύει μέσα στον χρόνο και επανέρχεται ως σύγχρονο εικαστικό ερώτημα. Το βάθος του τραγικού ήρωα ενσαρκώνεται με όρους τελικότητας και σκοπού».
Ο Νίκος Χουλιαράς -που δεν υπάρχει πια- αναβίωσε στα έργα του την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. «Το έργο του φέρει κάτι από το νυχτερινό φως των παραμυθιών, από τη γοητεία του ελληνικού τοπίου, από τις μυστικές κινήσεις των ταπεινών ανθρώπων και, εντέλει, από εκείνη την υπόγεια ατμόσφαιρα που κατακλύζει τον κόσμο του Ελληνα λογοτέχνη, ”την κορυφή των κορυφών”, όπως τον αποκαλεί ο Κ. Π. Καβάφης».
Τέλος, τα γλυπτά του Γιώργου Χουλιαρά δίνουν άλλη διάσταση στον χώρο, μοιάζουν «με απομεινάρια ενός κόσμου όπου η υλικότητα αποκτά τελετουργική, παλμική δύναμη. Σαν οι φόρμες του να προϋπήρχαν σιωπηλές και να αποκαλύπτονται τώρα, για να μιλήσουν για το αιώνιο και το πρωταρχικό, για εκείνη τη μορφή που προηγείται του πράγματος, για την ίδια την ιδέα, τη χροιά και τη σύσταση που θεμελιώνει τα σύμβολα του κόσμου. Και καθώς η σκιά και το φως παλεύουν ανάμεσα στους όγκους, αποκαλύπτεται ξανά αυτή η ιεροφανής ατμόσφαιρα, ένα σκοτεινό φως που φωτίζει την ψυχή, το σώμα και τον μύθο ταυτόχρονα».
ℹ️ Εγκαίνια: 18 Δεκεμβρίου (19.00 – 22.00) Διάρκεια έως 17/1/2026 Κέντρο Τεχνών Μετς (Eυγενίου Βουλγάρεως 6, Μετς)
