Αν ένας χειρουργός δηλώσει ότι δεν γνωρίζει τις διαδικασίες που απαιτούνται σε μια επέμβαση, θα κλονίσει ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη των ασθενών του. Αντιστοίχως όταν ένας πρωθυπουργός επικαλείται «άγνοια» για ζητήματα με ανεξίτηλο κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, όπως η τραγωδία των Τεμπών, ή ζητήματα οικονομικής πολιτικής, όπως ο ΦΠΑ σε τρόφιμα και φάρμακα και ο ΟΠΕΚΕΠΕ, πρόκειται για ένα βαθιά αντιδημοκρατικό και επικίνδυνο εξουσιαστικό εργαλείο. Συνιστά στρατηγική αποποίησης των πολιτικών του ευθυνών, ενώ ακυρώνει οποιασδήποτε προσπάθειας ελέγχου της κυβερνητικής εξουσίας.
Η επιτηδευμένη αγνωσία στην περίπτωση του κ. Μητσοτάκη έχει διττό σκοπό και παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο μοτίβο συμπεριφοράς. Αποφεύγει τις δεσμεύσεις οι οποίες θα στερούσαν κρατικούς πόρους από το οικονομικό κατεστημένο της χώρας. Από την άλλη υπεκφεύγει την πολιτική λογοδοσία όταν ο κλοιός στενεύει γύρω από πρόσωπα και καταστάσεις. Χρησιμοποιεί το διπλωματικό τέχνασμα της «Αποφυγής Ευθύνης» (Blame Avoidance), δηλαδή όταν ένα πολιτικό πρόσωπο θέλει να αποσείσει την ευθύνη και τη μεταθέτει ή επικαλείται άγνοια.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα χρήσης αυτής της τακτικής είναι η διαχείριση της τραγωδίας στα Τέμπη. Τον Ιανουάριο του 2025 έρχεται στη δημοσιότητα ηχητικό από κλήση επιβάτη στο 112. «Δεν έχω οξυγόνο». Ηταν η στιγμή που λύγισε η κοινωνία από τον εξευτελισμό και τη λοιδορία όσων ζητούσαν απαντήσεις. Εκατοντάδες χιλιάδες διαδήλωσαν σε Ελλάδα και εξωτερικό με κεντρικό αίτημα: παραίτηση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, πλήρη διαλεύκανση των γεγονότων που οδήγησαν στον θάνατο 57 συνανθρώπων μας και απόδοση δικαιοσύνης.
Την ίδια περίοδο στη Σερβία παραιτείται η κυβέρνηση Βούτσεβιτς με αφορμή ανάλογη τραγωδία, αποδεικνύοντας ότι η λογοδοσία των κυβερνήσεων δεν είναι αδιανόητη. Οπως και στην Ελλάδα, αιτήματα των μαζικών διαδηλώσεων ήταν δικαιοσύνη για τα θύματα και αντιμετώπιση της διαφθοράς. Η έκβαση των εκεί γεγονότων κινητοποίησε επικοινωνιακά την κυβέρνηση.
Ο κ. Μητσοτάκης, για να βρεθεί σε ευνοϊκή θέση και να «διαφύγει» από την ασφυκτική κοινωνική πίεση, παρουσιάζεται σαν «θύμα». Σε τηλεοπτική συνέντευξή του (Alpha 29/1/2025) υποβαθμίζει τις ευθύνες για τις κυβερνητικές ενέργειες σε λανθασμένες πληροφορίες που έλαβε από την Πυροσβεστική και τη Hellenic Train, μεταθέτοντας σε αυτούς το βάρος των δικών του ευθυνών. Συγκεκριμένα είπε: «Με έχει προβληματίσει το θέμα τού τι μετέφερε το εμπορικό τρένο. Μετέφερα τις πληροφορίες που είχα».
Η ίδια κυβέρνηση, που αδυνατεί δύο χρόνια να διευκρινίσει τα αίτια της τραγωδίας των Τεμπών, δηλώνει εξίσου «άγνοια» για την καθημερινότητα των πολιτών. Στη συνέντευξη Τύπου στη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός επικαλέστηκε «άγνοια» για δύο ζητήματα πρώτης γραμμής: τις ιλιγγιώδεις αυξήσεις των τιμών στα ράφια των σούπερ μάρκετ και το ζήτημα της μείωσης του ΦΠΑ σε τρόφιμα και φάρμακα. Στην ερώτηση πως από τα 50 ευρώ που στοίχιζε το καλάθι του μέσου νοικοκυριού πριν από πέντε χρόνια έφτασε στα 130 ευρώ, απάντησε: «Δεν ξέρω για το καλάθι πώς από τα 50 πήγε στα 130, δεν έχω υπόψη μου εγώ τέτοια έρευνα». Η κυβερνητική εξουσία αποκομμένη πλήρως από την πραγματικότητα. Αντλώντας στοιχεία από την ΕΛΣΤΑΤ, την τελευταία πενταετία οι τιμές στα βασικά τρόφιμα έχουν αυξηθεί πάνω από 50% με το εισόδημα να παραμένει σχεδόν αμετάβλητο. Τέλος, ιδιαίτερα λακωνικός υπήρξε ο Κ. Μητσοτάκης στην ερώτηση για την άρνηση της κυβέρνησης να εφαρμόσει μειωμένους ή μηδενικούς συντελεστές ΦΠΑ σε τρόφιμα και φάρμακα. Κανένα σχόλιο. Σε μια κρίσιμη μεταρρύθμιση, η οποία θα έδινε ανάσα σε εκατομμύρια πολίτες, δεν δόθηκε καμία απάντηση, παρά το ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει εγκαλέσει την Ελλάδα για μη συμμόρφωση με τη σχετική κοινοτική οδηγία και παρά το ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός είχε ασκήσει κριτική στο παρελθόν στα τεράστια πλεονάσματα που παράγονται στις πλάτες του ελληνικού λαού.
Και βέβαια για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ούτε λέξη – το μεγαλύτερο σκάνδαλο διασπάθισης κοινοτικών κονδυλίων με βάση την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Μια κλειστή «κάστα» ημέτερων λυμαίνεται τεράστια ποσά ευρωπαϊκών ενισχύσεων, οι οποίες προορίζονται για τους πραγματικούς αγρότες και κτηνοτρόφους. Για πρώτη φορά βρισκόμαστε ένα βήμα πριν από την απώλεια επιδοτήσεων, ζωτικής σημασίας για την επιβίωση του πρωτογενή τομέα, με ευθύνη αποκλειστικά και μόνο της κυβέρνησης. Η άγνοια χρησιμοποιείται ως εργαλείο εξουσίας. Με την αποποίηση των ευθυνών του ο κ. Μητσοτάκης βαδίζει σε θολά δημοκρατικά νερά. Αποκομμένος από την κοινωνική πραγματικότητα, απομακρύνει τη λογοδοσία υιοθετώντας ένα αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης. Η απάντηση του ενεργού πολιτικού κόσμου οφείλει να είναι κοινωνικός ξεσηκωμός για την ολοκληρωτική ανατροπή των επικίνδυνων και αντιδημοκρατικών πολιτικών της κυβέρνησης.
*Κοινωνιολόγος, MSc στην Κοινωνική και Ιστορική Ανθρωπολογία
