Οταν προ έτους διάβασα το βιβλίο «Οι Δωσίλογοι», έστειλα μήνυμα στον συγγραφέα Μενέλαο Χαραλαμπίδη: «Το βιβλίο σας άργησε 70 χρόνια». Το βιβλίο έπρεπε να είχε γραφτεί το 1955, όταν οι τελευταίοι από τους ελάχιστους τιμωρηθέντες δωσίλογους έβγαιναν από τις φυλακές. Ο συγγραφέας ήταν τότε αγέννητος, αυτοί δε που θα έγραφαν την ιστορία του δωσιλογισμού στην Ελλάδα ήταν στις φυλακές και τα ξερονήσια ως διωκόμενοι των παλιών δωσίλογων που τώρα ήταν απλώς «εθνικόφρονες». Το επίσημο αφήγημα του ελληνικού κράτους θα διέστρεφε επί δεκαετίες την πραγματικότητα. Τη χώρα στοίχειωναν σκελετοί στις ντουλάπες υπηρεσιών, υπουργείων και κυβερνήσεων. Τελικά το μάθημα ήταν κοινό για νικητές και ηττημένους του Εμφυλίου. Δικαίωση και αδικία στη χώρα αυτή άλλαζαν νόημα και η μία έπαιρνε την θέση της άλλης. Παλιοί συνεργάτες των κατακτητών δίκαζαν ως πατριώτες, ενώ αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης δικάζονταν ως προδότες. Τέτοια αντιστροφή των όρων δεν έγινε σε καμία άλλη χώρα της Ευρώπης.
Στην Αττική, όπου αναφέρεται η μελέτη του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, μηνύθηκαν 20.000 άτομα ως δωσίλογοι. Οι μηνύσεις υποβλήθηκαν στις συνθήκες της τρομοκρατίας που επικράτησαν μετά τα Δεκεμβριανά. Αρα αφορούσαν μέρος μόνο των εγκλημάτων δωσιλογισμού (π.χ. διαβάζουμε ότι για το Μπλόκο της Κοκκινιάς από τις οικογένειες των 150 εκτελεσθέντων μόνο οι 19 τόλμησαν να υποβάλουν μήνυση). Το 98% των 20.000 μηνυθέντων αθωώθηκε ή απαλλάχθηκε με βουλεύματα. Το υπόλοιπο 2% τιμωρήθηκε με ελαφρές ποινές, οι περισσότερες των οποίων τελικώς χαρίστηκαν ή μετριάστηκαν από τον βασιλιά Παύλο. Το 1955 δεν θα υπήρχε κανείς δωσίλογος στις φυλακές. Μόνο δύο δωσίλογοι είχαν εκτελεστεί στην αρχή αυτής της διαδικασίας. Ηταν μάλλον οι άτυχοι μιας ιστορίας που θα αθώωνε συστηματικά τους συνεργάτες των κατακτητών.
Το βιβλίο παρουσιάστηκε προχθές στην Κέρκυρα σε ένα κατάμεστο Εργατικό Κέντρο* – μόλις δύο μέρες μετά την παρουσίασή του στα Γιάννινα σε μια άλλη κατάμεστη αίθουσα. Πολύς κόσμος στη χώρα μας διψάει για ιστορική αλήθεια. Διψάει για σοβαρή τεκμηρίωση και καθαρό λόγο απέναντι στη διαστροφή της μεταπολεμικής κρατικής αφήγησης και την τοξικότητα των σημερινών αυτοσχέδιων ιστορικών εντός και εκτός διαδικτύου. Επί δεκαετίες η ιστορία της Εθνικής Αντίστασης ήταν υπόθεση των ίδιων των δωσίλογων, οι οποίοι, προτείνοντας αντικομμουνισμό και ψυχροπολεμικές εκδουλεύσεις, στριμώχνονταν στη σειρά για να χωρέσουν όπως όπως στην τότε σωστή πλευρά της Ιστορίας.
Η συνεργασία με τον κατακτητή στη χώρα μας ήταν εκτεταμένη, μας λέει το βιβλίο. Δεν επρόκειτο για μεμονωμένες περιπτώσεις κάποιων λίγων κουκουλοφόρων. Οι τρεις δωσίλογοι πρωθυπουργοί νομιμοποιούσαν αντίστοιχες συμπεριφορές στη βάση της κοινωνίας και σε όλη την ιεραρχική πυραμίδα της. Το μήνυμα ήταν σαφές. Αφού το κάνουμε εμείς, κάντε το κι εσείς. Οσοι θα συνεργαστούν με την Κατοχή θα τύχουν καλύτερης τύχης και κυρίως θα μπουν σε ένα καθεστώς μη ελέγχου της ανομίας τους – ακόμη και για τις στυγνότερες και δολοφονικότερες πράξεις.
Η οικονομική συνεργασία υπήρξε ευρεία όσο στο πεδίο των μαχών η Γερμανία εμφανιζόταν νικηφόρα. Μετά το Στάλινγκραντ, όταν η Γερμανία άρχισε να υποχωρεί, άρχισε να υποχωρεί και η οικονομική συνεργασία. Εκείνο που δεν θα υποχωρήσει -αντιθέτως, θα αυξηθεί- είναι η ένοπλη συνεργασία. Χωροφυλακή, Μηχανοκίνητο Αστυνομίας (Μπουραντάδες), Τάγματα Ασφαλείας. Τον τελευταίο χρόνο, που ήταν και ο αιματηρότερος, τη δίωξη των αντιστασιακών στην Αθήνα ανέλαβαν σχεδόν αποκλειστικά ελληνικά ένοπλα σώματα (υπαγόμενα πάντα σε γερμανική διοίκηση).
Μία από τις πιο μαύρες σελίδες των δωσιλογικών Σωμάτων Ασφαλείας, δηλαδή σωμάτων απαρτιζομένων αποκλειστικά από Ελληνες, ήταν οι εκτελέσεις αναπήρων πολέμου του αλβανικού μετώπου. Τα μπλόκα των νοσοκομείων είναι τα λιγότερο γνωστά από τα διαβόητα μπλόκα της εποχής. Αυτούς που με παρελάσεις και εμβατήρια δοξάζαμε στα χρόνια που θα ακολουθούσαν, αυτούς που γύρισαν από το μέτωπο με ένα πόδι ή και με κανένα, τους εκτελούσαν ως μέλη του ΕΑΜ Ελληνες χωροφύλακες. «Στις 16 Δεκεμβρίου 1943, οδηγήθηκαν έξω από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου είκοσι από τους συλληφθέντες του μπλόκου (των νοσοκομείων). Εκεί, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, ήρθαν αντιμέτωποι με το εκτελεστικό απόσπασμα το οποίο αποτελείτο από άνδρες των ελληνικών Αρχών».
Ο συγγραφέας δεν μιλάει μόνο για γερμανική, ιταλική και βουλγαρική κατοχή. Μιλάει και για ελληνική κατοχή. Και αυτή η ελληνική κατοχή έπρεπε μετά τον πόλεμο να αποκρυβεί με ένα καθεστώς σιωπής. Ή και διαστροφής της αλήθειας, ώστε οι συνεργάτες να εμφανιστούν ακόμη και ως αντιστασιακοί.
ΥΓ. Αν και το φαινόμενο του δωσιλογισμού δεν έχει απασχολήσει συστηματικά την ελληνική ιστοριογραφία, ιστορικοί πέραν του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, όπως οι Δημήτρης Κουσουρής και Στράτος Δαρδανάς, έχουν συμβάλει τα τελευταία χρόνια στην ανάδειξη αυτού του σκοτεινού φαινομένου. Πρόκειται για συμβολή στην κατανόηση του χθες μας και του σήμερα.
● Η εκδήλωση οργανώθηκε από το Εναλλακτικό Πολιτιστικό Εργαστήρι Κέρκυρας και τον Σύλλογο Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κέρκυρας.
