Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν και σε άλλα ιδρύματα εντόπισαν μια αντίφαση στις παγκόσμιες τάσεις των πυρκαγιών: παρά τη μείωση κατά 26% της συνολικής παγκόσμιας καμένης έκτασης από το 2002 έως το 2021 ο αριθμός των ανθρώπων που εκτίθενται σε πυρκαγιές έχει αυξηθεί κατά σχεδόν 40%.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Science, αποκάλυψε άλλο ένα στατιστικό στοιχείο που μπορεί να αποτελεί έκπληξη για όσους ενημερώνονται κυρίως σε πηγές ειδήσεων της Δύσης: ενώ οι καταστροφές από σημαντικές πυρκαγιές στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Αυστραλία κυριαρχούν συχνά στα πρωτοσέλιδα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το 85% όλων των ανθρώπινων εκθέσεων στις πυρκαγιές κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου σημειώθηκαν στην Αφρική όπου καταγράφεται και το 65% της παγκόσμιας καμένης έκτασης.
Υγρασία
Μόνο πέντε χώρες της Κεντρικής Αφρικής -το Κονγκό, το Νότιο Σουδάν, η Μοζαμβίκη, η Ζάμπια και η Αγκόλα- αντιπροσώπευαν το ήμισυ της συνολικής παγκόσμιας ανθρώπινης έκθεσης στις πυρκαγιές, παρ’ όλο που αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 3% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αυτές οι χώρες έχουν επαρκή υγρασία για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των φυτών, ωστόσο είναι αρκετά ξηρές ώστε τα δέντρα και τα φυτά να καίγονται σε συχνές πυρκαγιές που σε ορισμένα μέρη συμβαίνουν πολλές φορές τον χρόνο.
Τα τελευταία χρόνια ένας αυξανόμενος αριθμός καταστροφών από πυρκαγιές στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Αυστραλία έχει τραβήξει την παγκόσμια προσοχή. Από τις θανατηφόρες πυρκαγιές στο Λος Αντζελες το 2025 έως τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Αυστραλία το 2019-2020 και την πυρκαγιά του 2018 στην Αθήνα, οι φλόγες εισβάλλουν ολοένα και περισσότερο σε ανθρώπινους οικισμούς στοιχίζοντας ζωές και μέσα διαβίωσης. Ωστόσο αυτές οι τρεις ήπειροι αντιπροσωπεύουν συλλογικά λιγότερο από το 2,5% της παγκόσμιας έκθεσης του ανθρώπου σε πυρκαγιές.
«Παρ’ όλα αυτά οι δυτικές ΗΠΑ, και ιδιαίτερα η Καλιφόρνια, αποτελούν θερμά σημεία έντονων πυρκαγιών παγκοσμίως» δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Μοζτάμπε Σάντεγκ. «Μια μελέτη που είχαμε διεξάγει νωρίτερα δείχνει ότι η Καλιφόρνια βιώνει ένα δυσανάλογα μεγάλο μερίδιο των επιπτώσεων των πυρκαγιών στις ΗΠΑ αντιπροσωπεύοντας το 72% της ανθρώπινης έκθεσης, παρά το γεγονός ότι αποτελεί το 15% της καμένης έκτασης της χώρας».
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα πληθυσμού και περισσότερα από 18,6 εκατομμύρια αρχεία πυρκαγιών από το 2002 έως το 2021 για να διαπιστώσουν ότι περίπου 440 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχουν εκτεθεί σε μια πυρκαγιά που εισέβαλε στο σπίτι τους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου – ένας αριθμός περίπου ισοδύναμος με ολόκληρο τον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Εξάλλου ανακάλυψαν ότι η ανθρώπινη έκθεση στις πυρκαγιές σε άγρια εδάφη αυξήθηκε κατά 7,7 εκατομμύρια ανθρώπους, κατά μέσο όρο 382.700 άτομα ετησίως κατά την περίοδο της μελέτης. Αυτή η αύξηση της ανθρώπινης έκθεσης δεν προκλήθηκε από μια παγκόσμια αύξηση των πυρκαγιών, αλλά κυρίως από την αύξηση του πληθυσμού και τη μετανάστευση σε τοπία επιρρεπή σε πυρκαγιές.
Κλιματική αλλαγή
Ενας άλλος παράγοντας που προκύπτει από την έρευνα είναι η σημαντική αύξηση της έντασης των πυρκαγιών στη Βόρεια και Νότια Αμερική. Αυτό συνδέεται με την ενίσχυση των καιρικών συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή, η οποία περιλαμβάνει συνθήκες όπως αυξημένη θερμότητα, χαμηλότερη υγρασία και ισχυρούς ανέμους σύμφωνα με τους επιστήμονες.
Ο αριθμός των ημερών που ευνοούν την ακραία συμπεριφορά των πυρκαγιών και τις νέες αναφλέξεις πυρκαγιών έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες παγκοσμίως, αυξάνοντας τις πιθανότητες η ποσότητα γης που καίγεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή να αποτελέσει ένα νέο ρεκόρ.
Σε συνδυασμό με ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η ανάπτυξη γης και οι ιστορικές πρακτικές καταστολής πυρκαγιών αυτή η τάση έχει οδηγήσει σε κλιμάκωση του κινδύνου καταστροφικών πυρκαγιών σε περιοχές όπως η Καλιφόρνια. Η συχνότητα των συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές με ακραίες επιπτώσεις (όπως οι πυρκαγιές του Λος Αντζελες το 2025) τετραπλασιάστηκε από το 1990 έως το 2022 σε ολόκληρη την Πολιτεία.
Μετακινήσεις
Στην Ευρώπη και την Ωκεανία η μελέτη σημειώνει μείωση της έκθεσης σε πυρκαγιές κυρίως λόγω των μετακινήσεων πληθυσμού από αγροτικές σε αστικές περιοχές. Αυτό υπογραμμίζει πώς τόσο οι κοινωνικοί όσο και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες παίζουν κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση του κινδύνου πυρκαγιών.
«Το παγκόσμιο παράδοξο της μειωμένης καμένης έκτασης και των αυξημένων ανθρώπινων επιπτώσεων που ανακαλύψαμε οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αυξανόμενη επικάλυψη μεταξύ των ανθρώπινων οικισμών και των τοπίων που είναι επιρρεπή σε πυρκαγιές» δήλωσε ο Αμίρ Αγκακουσάκ, συν-συγγραφέας της μελέτης.
Υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη ανθρώπινη ευπάθεια στις πυρκαγιές -ιδιαίτερα σε περιοχές που λαμβάνουν μικρή διεθνή προσοχή- η έρευνα τονίζει την επείγουσα ανάγκη για προληπτικές στρατηγικές μετριασμού για την προστασία των κοινοτήτων από την αυξανόμενη απειλή των έντονων πυρκαγιών. Αυτές περιλαμβάνουν τεχνικές διαχείρισης της βλάστησης, όπως προβλεπόμενες πυρκαγιές (αντιπύρ), δημόσια εκπαίδευση και μηχανικές λύσεις για τη μείωση των ανθρωπογενών αναφλέξεων.
