Ενας βράχος δεμένος στον κάβο της ηπειρωτικής χώρας. Η Μονεμβασιά κουβαλά την ομορφιά του δύσκολου καρπού. Μια ομορφιά χτισμένη σε έναν άγονο βράχο, κόντρα σε όσα βγάζουν νόημα. Η άγονη σοδειά παρά τις αντιξοότητες, η επιβίωση ενάντια στα στοιχήματα. Είναι η ομορφιά του ελληνικού τοπίου που χάνεται. Είναι η απλότητα που σε κάθε μήκος και πλάτος της χώρας καταπατιέται στο όνομα του πιο άγριου τουρισμού, από εντολοδόχους ενός πεινασμένου καθεστώτος που μεταμορφώνουν το τοπίο στο σχήμα της πιο παραμορφωμένης γκριμάτσας τους. Ας γυρίσουμε όμως στον βράχο.
Η Μονεμβασιά. Ο βράχος του Γιάννη Ρίτσου. Η Μονεμβασιά δεν είναι απλώς ο τόπος του Γιάννη Ρίτσου. Είναι η ποίησή του. Οχι μόνο γιατί ομολογείται ως σκηνικό σε μια σειρά από εμβληματικά ποιήματα και συνθέσεις, είτε έμμεσα είτε άμεσα. Αλλά γιατί ολόκληρη η ποίησή του μοιάζει με μια προσπάθεια διαχείρισης της φωνής του τοπίου. Είναι η Μονεμβασιά αυτή που ορίζει τις παραμέτρους και τις θεματικές της. Η στράτευση στον απλό λόγο, η δημιουργία ομορφιάς από τα πιο απλά υλικά, η αρμονία του ελάχιστου που ξεχωρίζει τη φτώχεια από την απλότητα μιλώντας τελικά και για τα δύο. Και μετά από μια από τις πιο συγκλονιστικές διαδρομές στην παγκόσμια ποιητική δημιουργία του 20ού αιώνα μπορούμε να πούμε πως όχι μόνο η Μονεμβασιά κατοικεί την ποίηση του Ρίτσου αλλά και πως τα ποιήματά του κατοικούν το τοπίο της Μονεμβασιάς. Και τα δύο στοιχεία παραμένουν ζωντανά σε έναν κοινό παλμό.
Καταλαβαίνουμε λοιπόν το μέγεθος της χυδαιότητας (σε πλήρη αρμονία με την γκριμάτσα που περιγράφαμε πιο πάνω) όταν η υπουργός Πολιτισμού χρησιμοποίησε τον Γιάννη Ρίτσο ως επιχείρημα ώστε να κατασκευαστεί το τελεφερίκ της στη Μονεμβασιά. Βρίσκοντας μάλιστα κατάλληλη ευκαιρία τα εγκαίνια του μουσείου του ποιητή στη Μονεμβασιά. Λίγο-πολύ η επιχειρηματολογία χρησιμοποιούσε τη ρητορική ακολουθία Ρίτσος=δημοκρατία=προσβασιμότητα=τελεφερίκ. Προφανώς οι ολετήρες του τοπίου και των αρχαιολογικών χώρων μπορούν να λειτουργήσουν και ως ολετήρες νοημάτων. Βέβαια οι λέξεις, όπως και κάθε τι δημόσιο, ανήκουν και σε μας. Πάμε λοιπόν.
Η δημοκρατία της προσβασιμότητας είναι το μεγαλύτερο ανέκδοτο αυτής της κυβέρνησης. Ας πάρουμε για παράδειγμα την Ακρόπολη όπου το καθεστώς έδειξε παρόμοια συμπεριφορά: Το ασανσέρ που έφτιαξε είναι μονίμως χαλασμένο, οι τουαλέτες μονίμως κλειστές. Οι φωτογραφίες με ανθρώπους με κινητική αναπηρία που μεταφέρονται από τον βράχο στα χέρια περίπου κάθε βδομάδα περιγράφουν την ευαισθησία του καθεστώτος. Και τα παρόμοια παραδείγματα είναι δυστυχώς άπειρα. Η χυδαιότητα του επιχειρήματος είναι εμφανής.
Οπως σημειώνει και η κόρη του Γιάννη Ρίτσου, Ερη, σε ανάρτησή της για το θέμα του τελεφερίκ: «Το ζουμί της υπόθεσης είναι η αύξηση του τουρισμού, νέτα σκέτα». Η προσβασιμότητα δεν είναι το θέμα αφού οι άνθρωποι με κινητικά προβλήματα «έτσι κι αλλιώς στην Πάνω Πόλη, στον Γουλά, δεν θα μπορούν να κυκλοφορήσουν». Στην πραγματικότητα το τελεφερίκ δεν θα κάνει τίποτα άλλο από το να μεταφέρει οικοδομικά υλικά σε ένα σημείο που τώρα είναι ανέφικτο ώστε να δημιουργηθούν νέα κτίσματα τουριστικού ενδιαφέροντος, να αυξηθεί ο τουρισμός και όσοι τουρίστες βαριούνται (ενώ μπορούν) να περπατήσουν, να το χρησιμοποιούν.Το τελεφερίκ δεν είναι απλώς βιασμός του τοπίου, ούτε απλώς ακόμα ένα αποπάτημα της κυβέρνησης σε ακόμη έναν ιστορικό τόπο, όπως στις περιπτώσεις της Ακρόπολης, του μετρό της Θεσσαλονίκης και σε τόσες ακόμα, αλλά ταυτόχρονα αποκλείει αμέσως τη Μονεμβασιά από το να ανακηρυχτεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Τον Μάρτιο μάλιστα το δίκτυο Europa Nostra συμπεριέλαβε το Κάστρο της Μονεμβασιάς στη λίστα των επτά πιο απειλούμενων μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη. Και η απειλή, όπως αναφέρει, είναι η κυβέρνηση, το υπουργείο Πολιτισμού και το τελεφερίκ τους. Οι κάτοικοι που αντέδρασαν κατά τα εγκαίνια του μουσείου, οι πολίτες που αντιδρούν στην κατασκευή του τελεφερίκ όχι μόνο έχουν δίκιο αλλά στην πραγματικότητα παίζουν τον ρόλο που θα έπρεπε να παίζουν το υπουργείο και οι φορείς του. Υπερασπίζονται την πολιτιστική και ιστορική κληρονομιά. Μαζί και την ποίηση του Ρίτσου. Γιατί όπως είπαμε τα ποιήματά του κατοικούν το τοπίο της Μονεμβασιάς:
Ο βράχος. Τίποτ’ άλλο. Η αγριοσυκιά κι η σιδερόπετρα.
Πάνοπλη Θάλασσα. Καθόλου χώρος για γονυκλισία.*
*Από τη «Μονοβασιά» (1982)
