Τόποι καταγωγής: Συρία, Μπανγκλαντές, Ουκρανία, Αίγυπτος, Πακιστάν, αλλά και γειτονιές της Αθήνας. Ηλικία: έφηβοι. Μπορούν οι νέοι από διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα να συλλειτουργήσουν; Να γίνουν ομάδα; Να εκφραστούν από κοινού;
Ρητορικές ερωτήσεις. Γιατί το επίδικο δεν είναι το πόσο διαφέρουν οι άνθρωποι μεταξύ τους αλλά το πόσο κοινές είναι οι ανάγκες και οι αγωνίες τους. Μήπως δεν είναι κοινά ανθρώπινα βιώματα η μοναξιά, η αγάπη και ο φόβος; Κι αν η κουλτούρα φαντάζει εμπόδιο, μήπως την ίδια στιγμή η τέχνη είναι η κοινή μας γλώσσα; Αυτή που μέσω της μουσικής, του θεάτρου και της σωματικής έκφρασης μας επιτρέπει όχι μόνο να συνυπάρχουμε και να εκφραζόμαστε αλλά και να επιτυγχάνουμε κοινούς στόχους.
Μια απάντηση για το τι μπορεί να επιτευχθεί από «ξένους» με όχημα την τέχνη θα δοθεί το Σάββατο στις 7 Ιουνίου στη Λυρική Σκηνή στις 19.30. Σε αυτή τη συλλογική εφηβική σκηνική παρουσίαση 20 έφηβοι διαφορετικών καταγωγών, Αθηναίοι και ασυνόδευτοι ανήλικοι αιτούντες άσυλο, που δούλεψαν μαζί σε εβδομαδιαίες συναντήσεις από τον περασμένο Νοέμβριο μέχρι τον Μάιο, θα μετατρέψουν τη σκηνή σε τόπο συνάντησης γλωσσών και πολιτισμών, για να αφηγηθούν, να τραγουδήσουν και να χορέψουν τις δικές τους ιστορίες. Τίτλος της παράστασης «Ενα (άλλο) χειμωνιάτικο ταξίδι», που μπορεί να αντλεί την έμπνευσή του από τον εμβληματικό κύκλο τραγουδιών Winterreise του Φραντς Σούμπερτ, ωστόσο μέσα από τη μουσική διασκευή του Πάνου Ηλιόπουλου, τη σκηνοθετική ματιά του Βασίλη Βηλαρά, που μαζί με τη Λεμονιά Γιαννίρη υπογράφει και τη δραματουργία, την επιμέλεια της κίνησης του Ηλία Χατζηγεωργίου, τη μουσική διεύθυνση από το τσέμπαλο του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου, που είχε και την ευθύνη για τα εργαστήρια μουσικής, και τη συμβολή της Γιώτας Κουιτζόγλου στα εργαστήρια θεάτρου παραδίδουν μια παράσταση που σκιαγραφεί το εσωτερικό ταξίδι της εφηβείας, συνομιλώντας με πανανθρώπινα ζητήματα: αποδοχή, νοσταλγία, ελπίδα, απώλεια, αλλαγή, πρώτοι έρωτες.
Η παράσταση εντάσσεται στο βραβευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα Co-OPERAtive, που φέτος συμπλήρωσε πέντε χρόνια λειτουργίας και αποτελεί το πρώτο διαπολιτισμικό φυτώριο όπερας νέων στην Ευρώπη, καθώς μετατρέπει την τέχνη σε πράξη συμπερίληψης και κοινωνικής συνοχής: άλλωστε φέτος υλοποιήθηκε σε στενή συνεργασία με το Κοινωνικό ΕΚΑΒ, την Ευρωπαϊκή Εκφραση, το Home Project και τη Ζεύξις.
Λίγο πριν οι έφηβοι ανέβουν στη σκηνή, οι συντελεστές των εργαστηρίων μιλούν στην «Εφ.Συν.» για το δικό τους ταξίδι μέχρι την παράσταση.
Ηλίας Χατζηγεωργίου*
«Η πρόκληση είναι να γίνουμε ομάδα»
• Πώς βιώσατε τις συναντήσεις με τους εφήβους;
Ηταν μια υπέροχη εμπειρία να συναντιέσαι με το μέλλον. Με ό,τι φέρει αυτό, με σκέψεις και δράσεις που σου θυμίζουν τον νεανικό σου εαυτό αλλά και με αυτονόητα που ανήκουν σε μια νέα γενιά και πασχίζεις να τα καταλάβεις. Το γεγονός ότι αυτή η ομάδα νέων με αγκάλιασε και με ακολούθησε με έκανε να αισθανθώ πως ανήκω ακόμα σε αυτόν τον κόσμο και έχω κι εγώ μέλλον.
• Υπάρχει κάποια στιγμή από τις πρόβες που εντυπώθηκε έντονα στη μνήμη σας;
Η πιο έντονη ήταν η φορά που συζητήσαμε για τα καλύτερα και τα χειρότερα πράγματα στη ζωή μας. Οι απαντήσεις ήταν τόσο κοινές για όλους μας στη βάση της ανθρώπινης ανάγκης αλλά ταυτόχρονα πολύ διαφορετικές σε ό,τι αφορά τα βιώματα των εφήβων που ζουν στην Αθήνα όλη τους τη ζωή με εκείνων που έχουν φτάσει στην πόλη από χώρες σε συνθήκες πολέμου και οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής εξαθλίωσης.
• Η ομάδα είναι έντονα ετερόκλητη – διαφορετικές γλώσσες, πολιτισμικά υπόβαθρα, εμπειρίες. Πώς μπορέσατε να συντονίσετε τα παιδιά;
Δεν συντονίσαμε εμείς τα παιδιά. Εκείνα συντόνισαν εμάς. Αφεθήκαμε στον ρυθμό της ομάδας, στην ανάγκη τους για κοινωνικοποίηση, παιχνίδι, ακόμα και αμφισβήτηση. Κάποιες στιγμές καταλήξαμε σε κοινές συνεννοήσεις και κάποιες άλλες όχι. Αυτές θα είναι οι σκηνές μας στο έργο. Η μεγάλη πρόκληση, όπως συμβαίνει και στις κοινωνίες όλων των ειδών, είναι να γίνουμε ομάδα. Με αποδοχή κατανόηση και αλληλεγγύη.
• Το έργο αγγίζει «πανανθρώπινα» ζητήματα μέσα από εφηβικές φωνές: μοναξιά, αγάπη, θάνατος, ελπίδα. Πιστεύετε ότι η τέχνη και συγκεκριμένα ο χορός μπορεί όντως να λειτουργήσει ως κοινός τόπος κατανόησης;
Η τέχνη γενικά και ειδικότερα ο χορός είναι μια γλώσσα πανανθρώπινη. Το σώμα κουβαλάει το παρελθόν και το μέλλον ενώ βρίσκεται στο παρόν. Το σώμα έχει κοινούς κώδικες για όλους μας ενώ ταυτόχρονα λέει με τον πιο ευαίσθητο τρόπο ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε, τι επιλογές χρειάστηκε να κάνουμε και τι έχουμε περάσει. Αυτό το σοφό σώμα μας που τόσο λίγο το εμπιστευόμαστε σήμερα και που χρειάζεται και άλλα σώματα για να επικοινωνήσει σίγουρα είναι ένα σημαντικό μέσον κοινής κατανόησης. Ενας πομπός ενσυναίσθησης.
* χορογράφος
Βασίλης Βηλαράς*
«Σε μια βάρκα να δέχεται πυροβολισμούς από αγανακτισμένους…»
• Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση κατά τη διάρκεια των προβών;
Η ομάδα απαρτίζεται από έφηβα άτομα που έρχονται από ασταθείς κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις στις χώρες καταγωγής τους και φιλοξενούνται προσωρινά σε δομές και από παιδιά που γεννήθηκαν ως επί το πλείστον στην Ελλάδα και βιώνουν μια σχετικότερη ασφάλεια αν και μεγαλώνουν και αυτά στην Ελλάδα της κρίσης. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να συναντηθούν όλα αυτά τα άτομα και να κατοικήσουν το ίδιο σύμπαν, έστω και για λίγο. Ο συντονισμός είναι η λέξη-κλειδί σε όλο αυτό το εγχείρημα.
Αν καταφέραμε να συντονιστούν τα παιδιά, συνέβη, κυρίως, χάρη στον Ηλία Χατζηγεωργίου, τον χορογράφο μας, τη Λεμονιά Γιαννίρη, τη δραματουργό μας, και τη Γιώτα Κουιντζόγλου που ήταν υπεύθυνη για το θεατροπαιδαγωγικό κομμάτι τους προγράμματος, και οι οποίοι με όλο τους το είναι βυθίστηκαν στο σύμπαν των παιδιών αυτών και έβγαλαν τον καλύτερό τους εαυτό. Και φυσικά τούς Μάρκελλο Χρυσικόπουλο και Πάνο Ηλιόπουλο που ηγήθηκαν μουσικά του εγχειρήματος.
• Υπάρχει κάποια στιγμή από τις πρόβες που εντυπώθηκε έντονα στη μνήμη σας;
Η ιστορία ενός μέλους της ομάδας για τον τρόπο που ήρθε στην Ελλάδα: σε μια βάρκα να δέχεται πυροβολισμούς από αγανακτισμένους δήθεν προστάτες της χώρας μας.
• Το έργο βασίζεται σε «εξομολογήσεις, τραγούδια, κινήσεις και βιώματα» των ίδιων των συμμετεχόντων. Τι ρόλο έπαιξαν οι ίδιοι οι έφηβοι στη διαμόρφωση της αφήγησης;
Η δραματουργική ιδέα προφανώς έρχεται από την καλλιτεχνική ομάδα του προγράμματος. Την ιδέα αυτή ωστόσο εμπλούτισαν οι έφηβοι φέρνοντας τα βιώματά τους σε πρώτο πρόσωπο μέσα από ασκήσεις ελεύθερης γραφής και αυτοσχεδιασμούς, τα οποία βιώματα ενσωματώθηκαν στα κείμενα της παράστασης.
• Το έργο περιγράφεται ως «μη γραμμική αφήγηση». Πώς δομήσατε σκηνικά αυτό το μωσαϊκό βιωμάτων, γλωσσών και μουσικής;
Με άξονα το έργο του Σούμπερτ. Κάθε τραγούδι που ακούμε μετασχηματίζεται σκηνικά σε μια έκφανση της εφηβείας. Ξεδιπλώνονται μπροστά μας η λαχτάρα για τον έρωτα, ο φόβος για τον θάνατο, η αγωνία για το αύριο, η ανυπομονησία για την ύπαρξη μέσα από το σώμα, τον νου, την καρδιά και τις αντιστάσεις που έχει αυτή η ηλικία».
* σκηνοθέτης
Μάρκελλος Χρυσικόπουλος*
«Εξοικείωση με τη διαφορετικότητα»
• Πόσο παρούσα είναι η ίδια η μουσική του Σούμπερτ στην παράσταση; Και πώς τη βίωσαν τα παιδιά που πιθανώς δεν έχουν καμία προηγούμενη σχέση με την κλασική μουσική;
Δεν θα απαντήσω χρησιμοποιώντας μια κοινότοπη έκφραση όπως «το μεγαλείο της κλασικής μουσικής», κυρίως γιατί ο Σούμπερτ ως μελωδός έχει μια απλότητα και μια ειλικρίνεια που δεν είναι εκ των πραγμάτων δεδομένη σε όλους τους συνθέτες της ευρύτερης κλασικής μουσικής. Η πραγματική πρόκληση είναι να συγκεραστούν παιδιά που έχουν το εφόδιο της μουσικής καλλιέργειας ή γενικότερα της καλλιτεχνικής παιδείας μαζί με παιδιά για τα οποία κάτι τέτοιο είναι μια πολυτέλεια και μάλιστα όχι αναγκαστικά επίκαιρη.
Αυτή η εξοικείωση με τη διαφορετικότητα, κοινωνική, φυλετική ή πολιτιστική, είναι για εμένα ο αληθινός στόχος της δράσης. Μιλάμε συχνά για συμπεριληπτικότητα. Από το συμπεριλαμβάνω προτιμώ τη λέξη κοινωνώ. Είναι ένα ρήμα δυναμικό που δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς με ένα γράφημα. Μπορεί εξάλλου να κάνω λάθος, αλλά για εμένα ο Σούμπερτ, το θέμα του ταξιδιού και της αναζήτησης ή γενικότερα η ποιότητα της κλασικής μουσικής έρχονται πάντα σε δεύτερη μοίρα.
• Σε ποιο κοινό απευθύνεται η παράσταση;
Η ουσία του εγχειρήματος είναι η εμπειρία των παιδιών. Τα πάντα απορρέουν από εκεί και εκεί θα πρέπει πάλι να καταλήξουν. Θα έλεγα λοιπόν πως αν έχει πράγματι νόημα να προβλεφθεί ένα ιδανικό κοινό, αυτό θα ήταν ένα κοινό του οποίου το χειροκρότημα θα δικαίωνε τη συμμετοχή, την προσπάθεια και την έκθεση του κάθε παιδιού, σε συλλογικό αλλά και προσωπικό επίπεδο.
* υπεύθυνος των μουσικών εργαστηρίων
ℹ️ «Ενα (άλλο) χειμωνιάτικο ταξίδι». Βασισμένο στον κύκλο τραγουδιών Winterreise του Φραντς Σούμπερτ. Σάββατο 7 Ιουνίου στις 19.30. Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ. Διεύθυνση μουσικού συνόλου: Μάρκελλος Χρυσικόπουλος. Συμμετέχει μεικτή ομάδα Αθηναίων και ασυνόδευτων αιτούντων άσυλο εφήβων από το Κοινωνικό ΕΚΑΒ, την Ευρωπαϊκή Εκφραση και τη Ζεύξις. Με τη συμμετοχή της Διαπολιτισμικής Χορωδίας της ΕΛΣ. Υπεύθυνη χορωδίας: Αννα Λινάρδου. Συνοδεία πιάνου: Δήμητρα Κοκκινοπούλου. Υπεύθυνος εργαστηρίων χορού: Ηλίας Χατζηγεωργίου. ● Είσοδος ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας από τις 2 Ιουνίου μέσω της ticketservice
