Παραμονές της 50ής επετείου της Διάσκεψης για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ) απευθύνθηκα στο Διεθνές Γραφείο Ειρήνης (ΙΡΒ) προτείνοντας την ανάληψη πρωτοβουλίας πανευρωπαϊκής εμβέλειας με αίτημα ένα νέο «Ελσίνκι», προκειμένου να υπάρξει ένα νέο σύστημα καθολικής ασφάλειας στην Ευρώπη. Θεωρώ ότι το κατάλληλο υπόβαθρο υπάρχει και είναι ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), που ιδρύθηκε το 1995 ως συνέχεια και μετεξέλιξη της ΔΑΣΕ.
Αν και βαρύτατα πληγωμένος ο πανευρωπαϊκός αυτός θεσμός έχει στους κόλπους του πολύ περισσότερες χώρες από την Ε.Ε. Αφετηρία του ήταν πριν ακριβώς μισό αιώνα η Διάσκεψη του Ελσίνκι, με επιστέγασμα την ιστορική Τελική Πράξη που υπογράφηκε την 1η Αυγούστου 1975 στην πρωτεύουσα της Φινλανδίας από 35 χώρες, όλες της Ευρώπης, πλην Αλβανίας, τον Καναδά και τις ΗΠΑ.
Επρόκειτο για μέγα επίτευγμα στην κατεύθυνση της ύφεσης και του αφοπλισμού, ύστερα από πολυμερή διαπραγμάτευση δέκα ετών, με αξιοσημείωτη την απόφαση: το «Ελσίνκι» να είναι η αρχής μιας διαρκώς εξελισσόμενης διαδικασίας, που πέρασε στο πολιτικό λεξιλόγιο ως «Διαδικασία του Ελσίνκι», με επιμέρους διασκέψεις στη συνέχεια για τον αφοπλισμό (Στοκχόλμη), την οικονομική συνεργασία (Βερολίνο), τα ανθρώπινα δικαιώματα (Παρίσι), την οικολογική ασφάλεια (Σόφια) και την ασφάλεια της Μεσογείου (Μαγιόρκα).
Προφανώς, υπήρξαν και επικριτές του εγχειρήματος σε Ανατολή και Δύση, εκ δεξιών και εξ αριστερών. Ειδικότερα, η Λ.Δ. Κίνας δεν έβλεπε με καλό μάτι την προσέγγιση ΗΠΑ – ΕΣΣΔ που υπονόμευε τη σαθρή θεωρία της για το «αναπόφευκτο του πολέμου». Από την άλλη, δυνάμεις μέσα στις ΗΠΑ αντιδρούσαν διαρκώς, ιδιαίτερα μετά τη σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία. Δυνάμεις του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος που τρέφονταν από τον Ψυχρό Πόλεμο και τη φρενήρη κούρσα των εξοπλισμών, κυρίως των πυρηνικών.
Σε πείσμα των επικριτών του, το «Ελσίνκι» άντεξε και επιβίωσε, ακόμα και όταν η εγκατάσταση των ευρωπυραύλων σε Ανατολική και Δυτική Ευρώπη σήμανε νέα στροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, μέχρι το 1985, που στην ηγεσία της Σοβιετικής Ενωσης εκλέχθηκε ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, προτείνοντας «κοινό ευρωπαϊκό σπίτι», με βάση τις αρχές και διαδικασίες της ΔΑΣΕ, νέα ποιότητα στην κατεύθυνση της πανευρωπαϊκής ασφάλειας και συνεργασίας που πρόβλεπε και την ταυτόχρονη διάλυση του ΝΑΤΟ και του Συμφώνου Βαρσοβίας.
Σήμερα, που η Ευρώπη και ο κόσμος ζουν βαθιά κρίση ασφάλειας, κυρίως λόγω του Ουκρανικού και νέου Ψυχρού Πολέμου Δύσης – Ρωσίας, επείγον ζητούμενο είναι ένα νέο «Ελσίνκι», με πρωτοβουλία των ουδέτερων, αν και λιγότερων σήμερα, εκτός ΝΑΤΟ χωρών της Ευρώπης, με πρώτη την Αυστρία. Αρα, νέο «Ελσίνκι» μπορεί να είναι η Βιέννη.
* Υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
