Αν κάναμε μια υπόθεση εργασίας ότι δεν είχε συμβεί η τραγωδία των Τεμπών το 2023, τι θα είχαμε; Business as usual. Η Ν.Δ. θα κρατούσε τα ποσοστά της, ο Κώστας Καραμανλής του Αχιλλέως θα ήταν υπουργός Μεταφορών που θα μοχθούσε για τη ασφάλεια των σιδηροδρόμων και η αντιπολιτευτική γκρίνια θα έβρισκε άλλες διεξόδους. Λίγο υποκλοπές, λίγο ακρίβεια, λίγο οι τιμές του ρεύματος και τα ενοίκια, τα δημόσια νοσοκομεία… Περισσότερος Τραμπ, το μαράζι της Ουκρανίας – Ρωσίας, η γενοκτονία των Παλαιστινίων, οι δυσανεξίες της Ε.Ε. κ.λπ. Κοντολογίς, δεν θα έλειπε η ύλη από την πολιτική ατζέντα. Ούτε ο Τσίπρας θα ήταν υποψήφιος στις Σέρρες, ούτε θα ξέραμε τη Μαρία Καρυστιανού και ο Κώστας Γενιδούνιας θα ήταν μηχανοδηγός και εκλεγμένος συνδικαλιστής και όχι απολυμένος. Η ανθρωπογεωγραφία της επόμενης Βουλής θα ήταν διαφορετική. Και το σπουδαιότερο. Αυτά τα παιδιά που χάθηκαν στα Τέμπη θα συνέχιζαν κανονικά τη ζωή τους. Και οι υπόλοιποι θα νομίζαμε ότι έχουμε σιδηροδρόμους· ότι εν πάση περιπτώσει θα τους εκσυγχρονίσουμε και ότι θα τους ενώσουμε λειτουργικά με τα ευρωπαϊκά δίκτυα και τους corridors (διαδρόμους) των επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών.
Δυστυχώς η τραγωδία των Τεμπών συνέβη. Και, όπως φάνηκε, δεν ήταν απλώς μια «κακιά στιγμή» στην αλυσίδα της κακομεταχείρισης, αδιαφορίας, ελλείψεων και διαχρονικών υστερήσεων του Ελληνικού Δημοσίου. Και τα Τέμπη έγιναν τραύμα όχι μόνο για ό,τι συνέβη, αλλά μάλλον για όσα ακολούθησαν.
Θυμόμαστε όλοι τις παραμυθητικές προσπάθειες -τα πρώτα 24ωρα- να παρουσιαστούν τα Τέμπη «ως ευκαιρία» για να αποκτήσει επιτέλους η Ελλάδα αξιόπιστους και σύγχρονους σιδηροδρόμους. Θυμόμαστε όλοι τα θέατρα -μία εβδομάδα μετά- με υπαλλήλους της Ν.Δ. να εκθειάζουν την ασφάλεια των σιδηροδρόμων. Η αλήθεια όμως προσγειώνει. Πριν από μερικές μέρες το τρένο-«βέλος»… ξέμεινε στις ράγες (και η Hellenic Train προσέφερε… σνακ και νερό στους επιβάτες, ώστε να περιορίσει κατά το δυνατόν την ταλαιπωρία τους).
Αυτή η στήλη τα έχει ξαναπεί. Τα τρένα μπήκαν στη ζωή των ανθρώπων με τη Βιομηχανική Επανάσταση τον 19ο αιώνα. Ηρθαν για να μείνουν ως θαύμα της τεχνολογίας των μεταφορών, ως χρηματιστηριακή φούσκα αλλά και ως ύλη ληστείας. Εγιναν θέμα αγαπημένων ταινιών· αντικείμενο τέχνης. Για τον 20ό αιώνα ο ιστορικός Τόνι Τζαντ ύμνησε τους μητροπολιτικούς σιδηροδρομικούς σταθμούς των πρωτευουσών ως «ναούς και μνημεία της νεωτερικότητας». Τι καταλάβαμε στην Ελλάδα απ’ όλα αυτά; Τι μαθήματα πήραμε πριν φτάσουμε στα Τέμπη; Απαξίωση, ξεπούλημα, καμποτινισμό.
Για παράδειγμα στη Γερμανία-με τα πιο αναπτυγμένα δίκτυα σιδηροδρόμων στην Ευρώπη- οι εμπορευματικές μεταφορές με τρένα έχουν μερίδιο αγοράς περί το 18-20%. Οι οδικές μεταφορές έχουν μερίδιο αγοράς περί το 70-75% των συνολικών εμπορευματικών μεταφορών (με στοιχεία του 2023). Στην Ελλάδα τα αντίστοιχα στοιχεία (για το 2022-2023) δίνουν ένα μερίδιο αγοράς με τρένα γύρω στο 5-7% και περί το 90-92% των εμπορευματικών μεταφορών πραγματοποιούνται με οδικά μέσα (φορτηγά, βυτιοφόρα, κοντέινερ). Επίσης η Ελλάδα έχει το υψηλότερο κόστος ανά χιλιόμετρο κατασκευής και συντήρησης αυτοκινητοδρόμων. Μιλάμε γι’ αυτά;
Μήπως στο τέλος θα συμπεράνουμε ότι τα Τέμπη δεν συνέβησαν ποτέ μέσα από το είδος της ηθικής κατάχρησής τους; Γιατί η τυμβωρυχία και η αντι-τυμβωρυχία, όπως και η συγκάλυψη και η αντι-συγκάλυψη, είναι όψεις του ίδιου νομίσματος με πολλές και αποκλίνουσες μεταξύ τους διαστάσεις της ίδιας όμως αποκρουστικής χώρας: των πολιτικών που αλληλοκατηγορούνται, της διοίκησης που, αντί να δει τις ευθύνες της, κρύβεται πίσω από την «ατομική ευθύνη» ενός σταθμάρχη και την παραίτηση ενός υπουργού που στην ούγια έγραφε «Καραμανλής».
Αν τα Τέμπη δείχνουν κάτι -πέρα από την επικοινωνιακή ή πολιτική εκμετάλλευση-, αυτό είναι η ατιμωρησία, η εγκατάλειψη, η απαξίωση θεσμών και ανθρώπων, το κοροϊδιλίκι μέσω γενικευμένου και διαρκούς κρατικού εκφυλισμού. Ισως γιατί αυτή τη φορά η πολιτική ευθύνη ήταν τόσο απροκάλυπτη που δεν μπορούσε να κρυφτεί στη χώρα με το βαρύ παρελθόν τραγωδιών και σκανδάλων χωρίς κάθαρση και με κοινό μοτίβο την απουσία πολιτικής ευθύνης, την αργή -ή ανύπαρκτη- απονομή δικαιοσύνης και τελικά τη μετατόπιση του δημόσιου ενδιαφέροντος κάπου αλλού.
Για πρώτη φορά μετά από καιρό είδαμε μαζικές διαδηλώσεις όχι για ένα συντεχνιακό αίτημα, αλλά για δικαιοσύνη.
Οι άνθρωποι στους δρόμους που φώναζαν «δεν ήταν ατύχημα, ήταν έγκλημα» κάτι ξέρουν. Και εδώ ακριβώς είναι το κρίσιμο σημείο. Οταν η κοινωνία ζητά δικαιοσύνη, δεν «κάνει τυμβωρυχία». Οταν οι συγγενείς των θυμάτων και ερευνητές δημοσιογράφοι βάζουν ερωτήματα και πιέζουν για απαντήσεις, δεν εκμεταλλεύονται το πένθος. Τιμούν το πένθος. Και η καλύτερη απάντηση θα ήταν μια εθνική αξίωση για σύγχρονα, ασφαλή τρένα στη χώρα. Και αυτή η αξίωση μόνο τυμβωρυχική δεν είναι. Ούτε κομματική είναι, ούτε χάρη που θα μας κάνει ο Μητσοτάκης. Είναι εθνικά αναγκαία.
