Μια επίκαιρη συζήτηση

Nορμπέρτο Μπόμπιο – Παλμίρο Τολιάτι 1

Η συζήτηση που άρχισε κατά τους τελευταίους μήνες του 1954 ανάμεσα στον Νορμπέρτο Μπόμπιο και τον Παλμίρο Τολιάτι είναι ένα ντοκουμέντο για πολλούς μοναδικό και προξενεί εντύπωση το γεγονός ότι δεν έχει δημοσιευτεί μέχρι τώρα ολόκληρη. Αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον –κι αυτός είναι ο πρώτος λόγος ενδιαφέροντος– όπως δύο εξαιρετικές προσωπικότητες: ένας μεγάλος διανοούμενος και ένας σημαντικός πολιτικός ηγέτης, αμφότεροι προορισμένοι να αφήσουν ένα βαθύ αποτύπωμα στην πνευματική και πολιτική ιστορία της χώρας. 

Σήμερα θα ήταν αδιανόητο να διεξαγάγουμε μια συζήτηση αυτού του είδους: δεν υπάρχουν διανοούμενοι όπως ο Μπόμπιο (πρόσφατα γράφτηκε μάλιστα ότι στην Ιταλία, σήμερα, δεν υπάρχουν πλέον διανοούμενοι), αλλά δεν υπάρχουν πλέον ούτε και πολιτικοί όπως ο Τολιάτι, ικανοί να συνυφάνουν εξαιρετικές μονοδιάστατες ασυνήθιστες πρακτικές δεξιότητες, θεωρητικές και φιλοσοφικές. 

Λείπουν διανοούμενοι που να αναμετριούνται με τον εαυτό τους με το βάθος του Μπόμπιο και με τα πιο σοβαρά προβλήματα του δικού τους ιστορικού χρόνου και δεν υπάρχουν πια ηγέτες όπως ο Τολιάτι, που να έχουν επίγνωση ότι η πολιτική δράση έχει ανάγκη στέρεων θεωρητικών αρχών, αν δεν θέλει να κατακρημνιστεί σ’ έναν εμπειρισμό χωρίς όραμα, από τον οποίο απορρέουν ευθραυστότητα και αδυναμία να εκτελέσουν τον εθνικό σκοπό, υποταγή σε ισχυρότερες δυνάμεις, έλλειψη ηγεμονικής δύναμης. Και, όπως είναι γνωστό, «όταν κάνουμε λάθος στην ανάλυση, κάνουμε επίσης λάθος και στον πολιτικό προσανατολισμό» και καταλήγουμε ηττημένοι.

(Από La Repubblica, 5/2/2025)