Xαλκός ηχών και κύμβαλον αλαλάζον

Σημειώσεις, επίθετα, χαρακτηρισμοί, του Ησιόδου στη Θεογονία, για τους θεούς, παλαιούς θεούς, ισόθεους, ημίθεους, ήρωες, και διάφορες θεϊκές οντότητες.

Ο Ησίοδος  ( 8ος αι. π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ποιητής, ραψωδός, συγγραφέας και μυθογράφος.  Έδρασε λίγο μετά τον Όμηρο. Γεννήθηκε στην Άσκρη Βοιωτίας  τον 8ο αιώνα π.Χ. Είχε την αγροτική περιουσία του και το ποίμνιο του στο ιερό βουνό Ελικώνα, όπου σύμφωνα με τον μύθο κατοικούσαν οι Μούσες που όπως αναφέρει ο Ησίοδος στον πρώτο στίχο της Θεογονίας τις αποκαλούσαν Ελικωνιάδες Μούσες  (Μουσάων Ἑλικωνιάδων ἀρχώμεθ᾽ ἀείδειν) αφού κατοικούσαν στο πανέμορφο, καταπράσινο, ιερό όρος του Ελικώνος. Ο ποιητής αναφέρει ότι χρωστά στις Μούσες το θείο δώρο της ποιητικής τέχνης. Στο έργο του υπάρχουν οι θεοί, οι μύθοι αλλά και ο άνθρωπος, οι εργασίες του, τα προβλήματα του. Τα γνωστά έργα του είναι η Θεογονία με 1022 στίχους και Έργα και Ημέραι με 828 στίχους. Ο Ησίοδος θεωρείται, με τον Όμηρο,  μέγιστος  ποιητής της ελληνικής αρχαιότητας. Αναγνωρίστηκε από τους νεότερους μελετητές ως κορυφαίος για τη γνώση της αρχαίας μυθολογίας, την οικονομία στην αρχή της, την κοινωνική διάρθρωση, την αστρονομία, τη μελέτη του Χρόνου, την κοσμολογία, τη Γεωργία..

Υπήρξε ο πρώτος ποιητής στη Δυτική Λογοτεχνία που με τα γραπτά του έδειξε ότι αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ιδιαίτερη και ξεχωριστή προσωπικότητα και ως τέτοιος πρέπει να συμβουλεύσει και να καθοδηγήσει με ποιητικό λυρισμό τους ανθρώπους.

Δύο του έργα σώθηκαν ακέραια:

-Θεογονία ( Η γενιά των Θεών) όπου ασχολείται με την καταγωγή των θεών, τις γενεαλογίες τους και την άνοδο του Διός στην κορυφή του αρχαίου κόσμου αφού επικράτησε και κατέβαλε την πρώτη γενιά των θεών, τους Τιτάνες και τις Τιτανίδες.

-Έργα και Ημέραι: Πρώτος απ` όλους εδώ ο ποιητής ασχολείται με τον Άνθρωπο και τα προβλήματα στις φάσεις της ζωής του, αναφέρεται σε μύθους, συμβουλεύει, φιλοσοφεί.

Μία, από τις εκατοντάδες, διαπιστώσεις- συμβουλές, του Ησιόδου:

Η δε κακή βουλή τω βουλεύσαντι κακίστη. Η κακή απόφαση κάνει περισσότερο κακό σ’ αυτόν που την πήρε. «Έργα και Ημέραι»,στίχος 266.

Αριστοτέλης: Μηδέ ποίος τις νυν, αλλά ποίος τις ην αεί. Όχι ποιος είναι τώρα αλλά, ποιος ήταν πάντα.

Ο Ησίοδος, στους παρακάτω στίχους, αποδίδει επίθετα,  χαρακτηριστικά και ιδιότητες στα θεϊκά όντα που τραγουδούν οι Μούσες.

Στίχος 4. ἐρισθενής, πανίσχυρος, παντοδύναμος, μεγαλοδύναμος, για τον Δία.

4. Κρονίωνος: Ο γιος του Κρόνου, ο Ζευς.

11. αἰγίοχος, αυτός που κρατά (έχει) την ανίκητη αιγίδα,  για τον Δία.

11. πότνια, Δέσποινα, κυρία, βασίλισσα.

12. Ἀργεῖα, Αργείη, για την Ήρα:  Από το Άργος.

13. γλαυκῶπις Αθήνη. Επίθετο της θεάς Αθηνάς. Με αστραφτερούς, πολύ φωτεινούς, πάμφωτους, λαμπερούς, άγριους οφθαλμούς.

14. ἰοχέαιρα, ἡ, αυτή που ρίχνει βέλη, τοξοβόλος, για την  Άρτέμιδα.

15. γαιήοχος. Αυτός που έχει,  βαστά, συγκρατεί, περικλείει τη γη,  για τον Ποσειδώνα.

15. Ἐννοσίγαιος. Ἐνοσί-γαιος (ἔνοσις, γαῖα), αυτός που σείει τη Γη, επίθετο του Ποσειδώνα.

16. αἰδοῖος, -α, -ον (<αἰδέομαι),  λέγεται για πρόσωπα. Αυτός που περιβάλλεται με σεβασμό, αξιοσέβαστος, σεβάσμιος. Λέγεται και για γυναίκες, αυτές που αξίζουν σεβασμό, τρυφερότητα, στοργή. Ντροπαλός, ταπεινός, ευλαβής. Για την Θέμιδα.

16. ἑλικοβλέφαρος. Αυτός που έχει γυριστά βλέφαρα, που έχει ζωηρό βλέμμα. Για την Αφροδίτη.

17. Χρυσοστέφανος Ήβη.

17. Καλήν τε Διώνη.

19. Ήλιος μέγας.

19. Σελήνη λαμπρά.

20. Ωκεανός μέγας.

20. Νύκτα μέλαινα.

18. ἀγκυλομήτης,  ύπουλος, διεστραμμένος στις σκέψεις ή στις προθέσεις του, πονηρός, πανούργος. Επίθετο του Τιτάνα Κρόνου, πατέρα του Δία.

26. ἄγραυλος, (ἀγρός, αὐλή), αυτός που διαμένει στους αγρούς, λέγεται για τους βοσκούς, ἄγραυλος ἀνήρ, αγροίκος.

39. ὁμηρεύω, (ὅμηρος), είμαι ή χρησιμεύω ως όμηρος, ως εγγύηση.

41. ἐρίγδουπος, = ἐρίδουπος, αυτός που βροντά δυνατά. Λέγεταιγια τον Δία.

45.εὐρύς = πλατύς, φαρδύς, εκτεταμένος, ευρύχωρος, αυτός που φθάνει σε μεγάλη απόσταση, αυτός που απλώνεται σε μεγάλη απόσταση, μέγας.  Για τον Ουρανό.

56. μητίετα, ὁ,   πάνσοφος. Για τον Δία.

57. λέχος.  Ντιβάνι, κρεβάτι, στρώμα, νυφικό κρεβάτι,  συζυγική κλίνη, γάμος.

60. ὁμόφρων. = ὁμόνοος.

62. νιφόεις, -εσσα, -εν, χιονισμένος, χιονοσκεπής.

63. λιπαρής. Αυτός που επιμένει ή εμμένει σε κάποιο πράγμα, ένθερμος, ακούραστος.

65. θαλία,  (θάλλω), αφθονία, πλούτος, ευτυχία, ευθυμία, συμπόσιο, ευωχία.

72. Αιθαλόεντα κεραυνό: αἰθαλόεις, -όεσσα, -όεν,   γεμάτος από καπνούς, καπνισμένος, γεμάτος από καπνιά. Για το ανίκητο όπλο του Διός, τον κεραυνό.

Οι εννέα Μούσες όπως τις αναφέρει ο Ησίοδος στη « Θεογονία».

75. ταῦτ᾽ ἄρα Μοῦσαι ἄειδον Ὀλύμπια δώματ᾽ ἔχουσαι,
ἐννέα θυγατέρες μεγάλου Διὸς ἐκγεγαυῖαι,
Κλειώ τ᾽ Εὐτέρπη τε Θάλειά τε Μελπομένη τε
Τερψιχόρη τ᾽ Ἐρατώ τε Πολύμνιά τ᾽ Οὐρανίη τε
Καλλιόπη θ᾽· ἡ δὲ προφερεστάτη ἐστὶν ἁπασέων.

80ἡ γὰρ καὶ βασιλεῦσιν ἅμ᾽ αἰδοίοισιν ὀπηδεῖ.

79. προφερής, -ές (προφέρω), αυτός που προέχει, που υπερέχει, υπέρμετρος, έξοχος, υπέρτερος, ανυπέρβλητος, τῶν ἄλλων προφερέστερος.

Σημείωση: Ο Ησίοδος ξεχωρίζει την Καλλιόπη από τις υπόλοιπες οκτώ Μούσες ως: προφερεστάτη ἐστὶν ἁπασέων και συντροφεύει για πάντα τους αξιοσέβαστους βασιλείς.  Μούσα και προστάτιδα της επικής ποίησης. Την Μούσα Καλλιόπη επικαλούνταν οι αοιδοί προκειμένου να τους  εμπνεύσει. Με την επίκλησή της ξεκινα η Ιλιάδα αλλά και η Οδύσσεια.

96. ὄλβιος, -ον και -α, -ον, λέγεται για πρόσωπα, ευτυχισμένος, μακάριος.

107. δνοφερός, -ά, -όν, ζοφερός, σκοτεινός, μαύρος. Για την Νύχτα.

109. απείριτος, ἀπειρέσιος, -α, -ον, εκτεταμένη εκδοχή του ἄπειρος.  Απεριόριστος, απέραντος, απροσμέτρητος, αναρίθμητος. Για τον Πόντο: πόντος ἀπείριτος.

113. πολύπτυχος, -ον (πτύξ, πτυχή), αυτός που αποτελείται από ή έχει πολλές πτυχές, λέγεται για τα βουνά. Εδώ για τον Όλυμπο με τα πολλά φαράγγια και ρέματα που από μακριά φαίνονται σαν πτυχές στο σώμα του βουνού.

116. χάος η πρώτη κατάσταση του κόσμου, στην Θεογονία του Ησιόδου.  Άπειρο διάστημα, ατμόσφαιρα, άβυσσος, άπειρο σκοτάδι.

 119. ἠερόεις, -εσσα, -εν,  «συννεφώδης», σκοτεινός, ομιχλώδης, θαμπός, ζοφερός. Εδώ για τα Τάρταρα: Τάρταρά τ᾽ ἠερόεντα.

127. Ουρανός ο μέγιστος, πρώτος θεός  που ενώθηκε με τη Γαία (Γη) μητέρα και γεννήθηκαν οι Τιτάνες, οι Τιτανίδες, οι Κύκλωπες, οι Εκατόγχειρες και οι Γίγαντες.

133.  Ὠκεανὸν βαθυδίνην. Ωκεανός με τις βαθιές τις δίνες.

136. Φοίβην τε χρυσοστέφανον. Η θεά (Τιτανίδα) Φοίβη, με το χρυσό στεφάνι. 

139. Κύκλωπας ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντας. Οι Κύκλωπες με την ανίκητη, αδάμαστη καρδιά.

140. ὀβριμόθυμος. Ισχυρογνώμων. Για τον Κύκλωπα Άργη.

ἀργής, -ῆτος, ὁ, ἡ (ἀργός)·  λαμπρός, αστραφτερός, λέγεται για τη δυνατή αστραπή.

Στερόπης.  Αστράπτων, όνομα ενός από τους τρεις Κύκλωπες, στη Θεογονία του Ησίοδου, στ. 140.

140. Βρόντης, ὁ (βροντάω), ένας από τους τρεις Κύκλωπες.

Βρόντην τε Στερόπην τε καὶ Ἄργην ὀβριμόθυμον.

148 – 149. Εκατόγχειρες: Τρεῖς παῖδες μεγάλοι ‹τε› καὶ ὄβριμοι, οὐκ ὀνομαστοί,
Κόττος τε Βριάρεώς τε Γύγης θ᾽, ὑπερήφανα τέκνα. (Ακόμα η Γαία και ο Ουρανός έφεραν στον κόσμο τρεις γιους, τον Κόττο, τον Βριάρεω και τον Γύγη . Ήταν τεράστιοι. Πανίσχυροι, περήφανοι και αλαζόνες τόσο που οι άνθρωποι φοβόταν να πουν τα ονόματα τους.).

169. μητέρα κεδνήν· Για τη Γαία Μητέρα (Γή). κεδνός, -ή, -όν, προσεκτικός, επιμελής, φιλόπονος, φρόνιμος, συνετός, επιμελημένος, αγαπητός, περιποιημένος.

171. δυσώνυμος, -ον, αυτός που έχει κακό όνομα, φήμη, δυσοίωνος, ιδίως, αυτός που έχει όνομα που προμηνύει άσχημα γεγονότα. Εδώ για τον Ουρανό.

196. ἀφρογενής, (<γίγνομαι), αυτός που γεννήθηκε από τον αφρό, λέγεται για την Αφροδίτη,  Ἀφρογένεια.

196. ἐυστέφανον Κυθέρειαν. Ομορφοστεφανωμένη από τα Κύθηρα: Για την Αφροδίτη.

199. Κυπρογενής,  (<γίγνομαι), γεννημένος στην Κύπρο, λέγεται για την Αφροδίτη, Κυπρογένεια.

200. φιλομμειδής, φιλομειδής (μειδάω), αυτός που αγαπά το χαμόγελο, επίθετο της Αφροδίτης.

208 – 210: πατὴρ Τιτῆνας ἐπίκλησιν καλέεσκε παῖδας νεικείων μέγας Οὐρανός  οὓς τέκεν αὐτός· φάσκε δὲ τιταίνοντας ἀτασθαλίῃ μέγα ῥέξαι
ἔργον. Τιτάνες ονόμασε τα παιδιά που έφερε στον κόσμο γιατί με ασέβεια έτειναν τα χέρια τους μόλις γεννήθηκαν για να πράξουν άνομες πράξεις.

211. στυγερός, -ά, -όν (<στυγέω)·  αυτός που μισείται, που προκαλεί αποτροπιασμό, που τον σιχαίνονται, μισητός, αποκρουστικός, αηδιαστικός, σιχαμερός. Λέγεται εδώ για τον Μόρο.

211. Κῆρα μέλαιναν. Κατάμαυρη Κήρα. Για τις Κήρες. Θεότητες κακές. Δαίμονες του βίαιου θανάτου, κόρες της Νύκτας.

214. Νὺξ ἐρεβεννή, Νύχτα ερεβώδης. Για τη θεά Νύχτα.

217. Κῆρας ἐγείνατο νηλεοποίνους. Νηλεόποινος,  (ποινή), αυτός που τιμωρεί χωρίς οίκτο, που τιμωρεί χωρίς έλεος, επίθετο των Κηρών.

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

2*. Στους αγαπημένους μου Ιωάννα – Μαρίνα, Ειρήνη, Κωνσταντίνο, Νικόλα, Χαράλαμπο.