Κάθε φορά που ακούω το όνομα ενός σκηνοθέτη ή ενός συγγραφέα, το μυαλό μου ανατρέχει αυτόματα σε ταινίες και βιβλία. Το όνομα του δημιουργού με οδηγεί πάντα στο έργο του. Κι εκπλήσσομαι όταν πολύ συχνά η προσωπική του ζωή χρησιμοποιείται για να αποδομηθεί αυτό το έργο.
Και βέβαια υπάρχει η προσωπική ζωή του καλλιτέχνη. Κι είναι αλήθεια ότι πολλοί μεγάλοι δημιουργοί δεν ήταν και τα καλύτερα παιδιά. Ας κριθούν ως άνθρωποι, όπως όλοι μας. Ομως το έργο τους είναι ανεξάρτητο, αυτόνομο, διατηρεί τη δική του αξία. Ο Μποντλέρ, ο Πόε, ο Ουάιλντ, κατεξοχήν «καταραμένοι» καλλιτέχνες, μπορεί να προκάλεσαν με τη ζωή τους αλλά φώτισαν με το έργο τους πολλές σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης ψυχής. Μάλιστα η ψυχανάλυση θα ερμήνευε αυτές τις πλευρές επιστημονικά πολύ αργότερα, αναγκάζοντας τον Φρόιντ να ομολογήσει ότι «Πίσω από κάθε μου ανακάλυψη βρήκα κάποιον ποιητή πριν από μένα εκεί».
Πρόσφατα, με αφορμή τον θάνατό του, ειπώθηκαν απίστευτα αρνητικά πράγματα για τον Αλέν Ντελόν. Τι από αυτά ήταν αλήθεια και τι ψέμα στην προσωπική του ζωή; Ας πούμε ότι όλα ήταν αλήθεια, κι ας κριθεί για όλα όσα αρνητικά ειπώθηκαν. Ομως στις ταινίες του (την περασμένη εβδομάδα η αγαπημένη «Ριβιέρα» έκανε ένα αφιέρωμα σε πέντε από αυτές) εγώ είδα μόνο κινηματογραφικά αριστουργήματα.
Απόλαυσα έναν καταπληκτικό ηθοποιό σε ρόλους που ανέδειξαν όλη την αμφισημία που μπορεί να κρύβει η ανθρώπινη ομορφιά. Είδα ένα γοητευτικό «τέρας» στην ταινία του Κλεμάν «Γυμνοί στον ήλιο», πολύ πιο κοντά στο πνεύμα του βιβλίου της Πατρίτσια Χάισμιθ από τις άλλες διασκευές του. Είδα τρία εξαιρετικά πορτρέτα του, ως Τανκρέντι στο μπαρόκ «Η Λεοπάρδαλη της Σικελίας» του Βισκόντι, ως αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στο «Mr. Klein» του Τζόζεφ Λόουζι και ψυχρό χρηματιστή στην «Εκλειψη», που κλείνει την «Τριλογία της αποξένωσης» του Αντονιόνι.
Μόνο αυτός θα μπορούσε να ερμηνεύσει με τις ελάχιστες κινήσεις, τα μάτια και σχεδόν χωρίς διάλογο τον επαγγελματία εκτελεστή στον «Σαμουράι» και τον αστυνομικό επιθεωρητή στον «Μπάτσο» του Ζαν Πιερ Μελβίλ. Ποια να πρωτοθυμηθώ από τις άλλες ταινίες του; Ακόμα και στις αποτυχίες του απολάμβανες κάθε στιγμή την παρουσία του στην οθόνη.
Η σχέση της ζωής του καλλιτέχνη με το έργο του μου θυμίζει την πασίγνωστη εικόνα του δάχτυλου που δείχνει το φεγγάρι. Το δάχτυλο είναι η ζωή του καλλιτέχνη, η καθημερινότητά του, οι ανθρώπινες αδυναμίες του. Το φεγγάρι είναι το έργο του, αυτό που αφήνει πίσω του όταν φεύγει. Αυτό που μένει τελικά. Κι είναι θλιβερό να κοιτάζει κανείς το δάχτυλο και όχι το έργο τέχνης – αυτό που μετουσιώνει την πραγματικότητα του καλλιτέχνη, αλλά και τη δική μας, αποκαλύπτοντας το νόημα του κόσμου.
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
