«Στα όνειρα, όπως και στη σκηνή, όλα μπορούν να συμβούν και όλα είναι πιθανά…»: με αυτά τα λόγια μάς συστήνεται το «Ονειρόδραμα» του Αουγκουστ Στρίντμπεργκ και η Γεωργία Μαυραγάνη, που υπογράφει τη δραματουργική επεξεργασία και το σκηνοθετεί για την κεντρική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου (μέχρι τις 28/4), πιστεύει ότι το ίδιο ισχύει και για τη ζωή. Αφήνει λες τη σκηνή να φαίνεται άδεια δίνοντας χώρο στη φαντασία του κοινού να τη γεμίσει και ταυτόχρονα τα πρόσωπα ανεξαρτήτως ηλικίας μοιράζονται τα λόγια του ποιητή και τους ρόλους καθώς κινούνται σαν να είναι ένα σώμα Χορού, συλλογικά. Σαν να είναι διαφορετικές όψεις του ίδιου ατόμου που ονειρεύεται και αέναα αναρωτιέται: γιατί υποφέρουν οι άνθρωποι; Γιατί είναι έτσι φτιαγμένος ο κόσμος; Πώς να ζει κανείς; Η σκηνοθέτρια, που φέτος εμπνέεται από τους κλασικούς Σκανδιναβούς Στρίντμπεργκ και Ιψεν, αναλαμβάνει να μας εξηγήσει.
● Τι βρίσκεται στον πυρήνα του ενδιαφέροντός σας στο «Ονειρόδραμα»;
Είναι ένα έργο που δεν δείχνει μια φέτα ζωής. Το βλέπω σαν ένα ονειρικό ποίημα στο οποίο ο Στρίντμπεργκ περιγράφει όλη του τη ζωή προσπαθώντας ο ίδιος να ξαναπιστέψει στους ανθρώπους. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι γραμμένο σε μια περίοδο κρίσης του ίδιου που την ονόμαζε κόλαση –ινφέρνο. Εχει πολύ ενδιαφέρον ότι βάζει ένα πραγματικά αγνό πλάσμα, την κόρη του θεού -κι έχει σημασία ότι είναι κορίτσι- να πηγαίνει στους ανθρώπους. Και ο Στρίντμπεργκ προσπαθεί να αφηγηθεί τη ζωή του και να μοιραστεί με ένα τέτοιο αγνό πλάσμα όλες του τις αγωνίες που είναι πολύ προσωπικές και γίνονται οι αγωνίες όλων μας: οι σχέσεις του με τους γονείς του, οι προσδοκίες του έρωτα και της καριέρας που διαψεύδονται, η αγάπη στην ποίηση και η πίστη του σε αυτή, η αμφιβολία για το αν έχει νόημα κι αν μπορεί να κάνει κάτι για να γίνει καλύτερη. Η φράση που επαναλαμβάνεται στο έργο «τους λυπάμαι τους ανθρώπους, τι δυστυχισμένα πλάσματα» είναι κάτι πολύ προσωπικό του και με συγκίνησε πάρα πολύ.
● Ωστόσο συνθέτει μια ολοκληρωμένη εικόνα της δυστυχίας, ίσως ταξική, όταν κάπου βάζει τους εργάτες στον ωραίο και καρπερό τόπο δίπλα στη θάλασσα να μην μπορούν να κόψουν ένα φρούτο, ούτε να κολυμπήσουν επειδή απαγορεύεται.
Φοβερή σκηνή, που αν και γράφτηκε το 1901 μοιάζει σαν σημερινή. Και είναι αυτούσια. Βλέπεις γιατί ένα έργο είναι κλασικό: επειδή πιάνει την ουσία των πραγμάτων. Ή όταν λέει «γιατί οι άνθρωποι δεν κάνουν κάτι για να βελτιώσουν τη θέση τους» και πως «αυτοί που προσπαθούν να αλλάξουν τον κόσμο καταλήγουν ή στη φυλακή ή στο ψυχιατρείο»: μεγάλες αλήθειες. Σε ένα άλλο του κείμενο, που ξεσήκωσε αντιδράσεις, ξεμπρόστιαζε τη σουηδική αστική τάξη εξηγώντας πως η εργατική τάξη πέφτει θύμα εκμετάλλευσης.
● Πραγματικά ανατρεπτικός και… σύγχρονος στους προβληματισμούς του.
Το ίδιο συμβαίνει και με τον Χένρικ Ιψεν: στο έργο του «Ο εχθρός του λαού» (σ.σ. από 9/5 στο θέατρο Ρεκτιφιέ) το δηλώνει ξεκάθαρα. Η υπόθεση είναι γνωστή: ένας γιατρός ανακαλύπτει ότι τα ιαματικά λουτρά της πόλης -που μάλιστα είναι η γενέθλια πόλη του Ιψεν και το έργο έχει πολλά στοιχεία ντοκουμέντου- είναι μολυσμένα και έρχεται σε μεγάλη σύγκρουση με τις Αρχές. Ο δήμαρχος είναι αδερφός του γιατρού –ενώ στην πραγματική ζωή ήταν θείος του Ιψεν. Ο γιατρός αποφασίζει να πει την αλήθεια στον κόσμο σε μια συνέλευση και επειδή λέει ότι αν η πλειοψηφία δεν διεκδικήσει να είναι καλλιεργημένη, μορφωμένη και ενημερωμένη τότε δεν έχει δίκιο, χαρακτηρίζεται εχθρός του λαού. Γιατί στη συνέλευση κανείς δεν ακούει την αλήθεια, πιάνονται από την επιφάνεια: κανείς δεν θέλει να μάθει ότι τα λουτρά είναι μολυσμένα και ότι θα χάσουν την οικονομική ανάπτυξη και ονομάζουν «εχθρό του λαού» έναν άνθρωπο που λέει ότι δεν αρκεί να είσαι στην πλειοψηφία για να έχεις δίκιο, αλλά να καλλιεργείς το πνεύμα σου και να παλεύεις να εκφράσεις την αλήθεια, μιλά για το πώς έχουν κατασκευάσει την αλήθεια και πως η πλειοψηφία δεν το αντιλαμβάνεται. Είναι σοκαριστικός ο τρόπος που αποκαλύπτει όλους τους πολιτικούς χειρισμούς που συμβαίνουν προκειμένου να κλείσει το στόμα του γιατρού. Είναι σαν να βλέπεις τι γίνεται σήμερα στη Βουλή.
● Μόνο που στη Βουλή είναι σαν να παρακολουθείς κερκίδα στο γήπεδο του ανορθολογισμού.
Ακριβώς. Αλλά βλέποντας το έργο θα δείτε ότι αυτό κάπως συνέβαινε από παλιά, η διαπλοκή, τα συμφέροντα, η επιλογή να ταχθούν με τους ισχυρούς… Οσο για τον ανορθολογισμό είναι σοκαριστικό. Η φασιστική ιδεολογία έχει νομιμοποιηθεί πια. Είναι κάτι που γίνεται συστηματικά εδώ και πάρα πολύ καιρό… Εχω την αίσθηση μιας ηγεσίας που ξεκινάει τουλάχιστον από την Κατοχή και μετά να συνεργάζεται με τον φασισμό και πια φαίνεται να χρησιμοποιεί τη δημοκρατία για να επικρατήσει στα πράγματα. Από την εποχή του Σαμαρά ήταν ξεκάθαρο και δεν ξέρω αν πραγματικά υπήρχε ουσιαστικός αντίλογος από τα κόμματα της Αριστεράς. Ο πατριωτισμός εργαλειοποιήθηκε από τη Δεξιά, ενώ αν κοιτάξεις την ελληνική ιστορία αληθινούς πατριώτες θα βρεις μόνο στην πραγματική Αριστερά. Και φτάσαμε σε μια κυβέρνηση δωσίλογων. Ακούγεται ακραίο, αλλά ισχύει. Μελετώντας τα κείμενα και την Ιστορία, εγώ, που δεν είμαι και πολύ έξυπνη, καταλαβαίνω ότι αυτό δεν είναι δημοκρατία, είναι θέατρο, με την έννοια ότι δεν έχει μέσα την παράδοση ότι οι θεσμοί οι ίδιοι θα αναγκάσουν τους ανθρώπους να υπερβούν το ατομικό τους συμφέρον. Ακόμη και στην αρχαία Αθήνα, που δεν ήταν όλα εξαιρετικά, είχαν τη γνώση ότι ο νόμος είναι πάνω από τα άτομα και το ατομικό συμφέρον, γιατί από την κατασκευή του έχει φτιαχτεί για αυτόν τον λόγο. Τώρα φαίνεται ότι οι θεσμοί υπηρετούν τα ατομικά συμφέροντα…
● Ισως αυτό να εξηγεί το ξέσπασμα της κοινωνικής βίας;
Πιστεύω ότι οι νέοι άνθρωποι έχουν αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά και κάποια στιγμή θα καταλάβουμε αυτό που έλεγε κάποτε ο Καστοριάδης, ότι όταν οι θεσμοί δεν δουλεύουν και καθώς εμείς τους φτιάχνουμε, θα φτιάξουμε καινούργιους. Δεν ξέρω πόσο καιρό θα πάρει μέχρι να έρθει αυτή η στιγμή. Τώρα η μεγάλη αξία είναι το κέρδος που δεν προσφέρει απαντήσεις και λύσεις στα υπαρξιακά ζητήματα, οπότε κάπως θα αλλάξουν κάποτε τα πράγματα.
«Ονειρόδραμα»: πληροφορίες στο https://www.n-t.gr/el/events/oneirodrama.
-320x213.jpg)
