Υπάρχει τελικά ευημερία για τον ΛΟΑΤΚΙ πληθυσμό;

Παρόλο που η ορατότητα των κουίρ ατόμων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, οι ταυτότητές τους όμως και οι επιθυμίες τους συνεχίζουν να εκλαμβάνονται συχνά ως κάτι πέραν του φυσιολογικού. Η τρανς εμπειρία αντιμετωπίζεται ακόμα και σήμερα από την ιατρική εξουσία υπό παθολογικό πρίσμα, με αποτέλεσμα η ιατρική φροντίδα που λαμβάνει ο ΛΟΑΤΚΙ+ πληθυσμός να μην είναι ούτε επαρκής ούτε απαλλαγμένη από προκαταλήψεις.

Πώς οι ανισότητες που βιώνουν τα κουίρ υποκείμενα λειτουργεί ως ένας φαύλος κύκλος αποκλεισμού και τι είδους επίδραση έχουν τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν στην ψυχική τους υγεία;

Το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Παγκόσμια Υγεία – Ιατρική των Καταστροφών» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, διοργάνωσε το συνέδριο του ευρωπαϊκού έργου INSIGHT, με τίτλο «LGBTI+ Health care and wellbeing: Leaving no one behind» (Υγειονομική Περίθαλψη και ευημερία των ΛΟΑΤΚΙ. Δεν αφήνουμε κανένα πίσω στον χώρο της υγείας»).

Στο συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του μήνα στην Αθήνα, με σαφή στόχο τη διερεύνηση των ξεχωριστών υγειονομικών αναγκών και προκλήσεων που βιώνουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα στον χώρο της Υγείας. Συμμετείχαν 27 ομιλητές από τις ΗΠΑ, Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ιταλία, Μπαγκλαντές και Ελλάδα, εκπρόσωποι της Πολιτείας, του ακαδημαϊκού χώρου και οργανώσεων ΛΟΑΤΚΙ+, ανάμεσα στους οποίους η Aideen Quilty, καθηγήτρια Σπουδών Φύλου και Κοινωνικής Δικαιοσύνης στο Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου, και ο Ilan Meyer, διάσημος ψυχιατρικός επιδημιολόγος, συγγραφέας καθηγητής και ανώτερος μελετητής σε θέματα δημόσιας πολιτικής και δικαίου σεξουαλικού προσανατολισμού στο Ινστιτούτο Williams του Πανεπιστήμιου της Καλιφόρνιας, Λος Αντζελες.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε το στρες που βιώνει ο συγκεκριμένος πληθυσμός ως μειονότητα και ο ρόλος των επαγγελματιών υγείας και των εκπαιδευτικών στην προώθηση της συμμετοχικότητας και τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας. Τα τρανς άτομα εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να διαγιγνώσκονται ως ψυχικά άρρωστα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και να υφίστανται χειρουργικές επεμβάσεις ή «θεραπείες» μεταστροφής με στόχο την αλλαγή σεξουαλικού προσανατολισμού ή την ταυτότητα φύλου τους. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Σύμφωνα με τη θεωρία της Τζούντιθ Μπάτλερ, της σπουδαίας θεωρητικού των σπουδών φύλου, η θεραπεία μετατροπής βασίζεται στην αντιεπιστημονική αντίληψη ότι η σεξουαλική ταυτότητα ενός ατόμου μπορεί/πρέπει να αλλάξει, υπακούει στα πρότυπα αποικισμού του παρελθόντος. Γιατί; Διότι το σώμα του Αλλου αντιπροσωπεύει την απόλυτη ηθική απειλή και τον απόλυτο πολιτικό κίνδυνο. Συνεπώς θα πρέπει να εξαλειφθεί για το καλό της ανθρωπότητας… καθώς το σώμα λειτουργεί ως κατεξοχήν παράδειγμα συνάρθρωσης της κοινωνικής νόρμας, της βιολογίας και της κρατικής εξουσίας.

Αποτέλεσμα; Η προκατάληψη με την οποία αντιμετωπίζονται τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα, είτε τα αποθαρρύνει από το να απευθυνθούν στις υπηρεσίες υγείας, είτε τα ωθεί να αποκρύψουν την ταυτότητά τους.

Τι έχει να προσθέσει τελικά η ψυχανάλυση για το φύλο και τι είδους θέση έχει διατηρήσει για τις κουίρ ταυτότητες;

Η ιατρική για χρόνια ταξινομούσε τα κουίρ άτομα στο φάσμα του παθολογικού ως «μη κανονικά» και «ψυχικά διαταραγμένα». Ο έλεγχος των σωμάτων κατέστη εφικτός από τη στιγμή που ο τρόπος έμφυλης υποκειμενοποίησης και συγκρότησης της σεξουαλικότητας βρέθηκε στο στόχαστρο της ψυχιατρικής επιστήμης.

Υπάρχουν ακόμα θεραπευτές στον χώρο της ψυχικής υγείας που υπόσχονται τη «μετατροπή» της ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητας του ατόμου, την αμφισβήτηση του αυτοπροσδιορισμού του και την υιοθέτηση μιας ετεροφυλικής ταυτότητας.

Η ίδια η ψυχανάλυση για χρόνια αντιμετώπισε τα άτομα εκτός ετεροκανονικού τόξου σαν παράγωγα φετιχισμού και ναρκισσισμού. Ο Ζακ Λακάν ήταν εκείνος που φρόντισε να αποδεσμεύσει την ψυχαναλυτική προσέγγιση από την ανατομία και την έμφυλη δυαδικότητα, απαλλάσσοντας την ψυχανάλυση από τις κατηγορίες του φυσιολογικού και του παθολογικού και να επεξεργαστεί τις συνθήκες μιας ψυχαναλυτικής πρακτικής έξω από αυτόν τον κανόνα. Σχετικά πρόσφατα η Αμερικανική Ψυχαναλυτική Εταιρεία ζήτησε δημόσια συγγνώμη από την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα για «τον ρόλο που έπαιξαν οι ψυχαναλυτές στις διακρίσεις και το τραύμα» σε βάρος της.

Το τραύμα, ωστόσο, δεν μπορεί να γιατρευτεί όσο δεν αναθεωρείται ο κώδικας δεοντολογίας επαγγελματιών (ψυχικής) υγείας, όσο το φύλο εξακολουθεί να λειτουργεί ως ακόμα μια ρυθμιστική νόρμα και μέσο κανονικοποίησης και αποκλεισμού των «μη κανονικών σωμάτων» -εκείνων δηλαδή που δεν συμμορφώνονται με το μοντέλο της ετεροκανονικότητας.

Η αποπαθολογιοποίηση θα ανοίξει τον δρόμο για την πρόσβαση των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στο σύστημα υγείας, με τρόπο που δεν θα είναι άνισος και που δεν θα βάζει διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα σε σώματα «κανονικά» και σώματα «παθολογικά» και κατ’ επέκταση σε ζωής «άξιες» και σε ζωές «ανάξιες» να βιωθούν…

Για να συμβεί αυτό και να επιτευχθεί η πραγματική ευημερία των κουίρ υποκειμένων θα πρέπει να αναθεωρηθεί ο κυρίαρχος επιστημονικός λόγος.