Μοσάμπ Αμπού Τόχα, ο ποιητής της Γάζας

Πρώτη φορά που άκουσα (ή μάλλον είδα) το όνομα Μοσάμπ Αμπού Τόχα ήταν τον περασμένο Απρίλιο, όταν διάβασα ένα ποίημά του την επιθεώρηση The New York Review of Books. Ηταν το «Τι πρέπει να κάνει ένας κάτοικος στη Γάζα κατά τη διάρκεια μιας ισραηλινής αεροπορικής επιδρομής». Με εξέπληξε η απλότητα, η αμεσότητα, η καθαρότητα αλλά και η δυναμική αυτού του ποιήματος. Για καλή μου τύχη, δυο μήνες αργότερα ο φίλος Πίτερ Mαραβέλις, υπεύθυνος εκδηλώσεων του οίκου City Lights Books, μου φέρνει από το Σαν Φρανσίσκο το βιβλίο του Μοσάμπ Things You May Find Hidden in My Ear: Poems from Gaza που κυκλοφόρησε το 2022 από τον οίκο City Lights και έχει κερδίσει ένα κάρο βραβεία.

Αμέσως βρήκα το ιμέιλ του. Του έγραψα και τον προσκάλεσα να έρθει στην Αθήνα στο 10ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών του Κύκλου Ποιητών που θα γινόταν τον Σεπτέμβριο. Δέχτηκε με μεγάλη χαρά. Προσπάθησε να βγάλει βίζα από το προξενείο της Ελλάδος στο Τελ Αβίβ, αλλά οι ισραηλινές αρχές δεν του επέτρεπαν να βγει από τη Γάζα. Πήγε στην Αίγυπτο να ζητήσει από εκεί βίζα, αλλά δεν γινόταν διότι τα ραντεβού πρέπει να γίνονται ηλεκτρονικά από τον τόπο που μένεις. Τον προγραμματίσαμε όμως για το φεστιβάλ ούτως ή άλλως και το ποίημά του το διαβάσαμε στην εναρκτήρια βραδιά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Αφού είδε πως δεν μπορούσε να έρθει με παρακάλεσε να τον προσκαλέσω του χρόνου, το 2024. Ασφαλώς, του είπα, είσαι ήδη προσκεκλημένος.

Ο Μοσάμπ Αμπού Τόχα είναι Παλαιστίνιος ποιητής, διηγηματογράφος, δοκιμιογράφος και βιβλιοθηκονόμος. Ζει στη Γάζα. Είναι είναι ιδρυτής της Βιβλιοθήκης Edward Said και από το 2019 έως το 2020, ήταν επισκέπτης ποιητής και βιβλιοθηκονόμος στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Ο πόλεμος που ξέσπασε στις 7 Οκτωβρίου μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, τον βρήκε στον καταυλισμό προσφύγων Τζαμπαλίγια με την οικογένειά του. Σε έναν απ’ τους βομβαρδισμούς της ισραηλινής αεροπορίας το σπίτι του καταστράφηκε. Η οικογένειά του και ο ίδιος σώοι. Οι φίλοι και οι γνωστοί του, με αναρτήσεις που έκανε ο ίδιος, μαθαίναμε ότι είναι καλά. Μέχρι που μια μέρα άκρα του τάφου σιωπή. Και από τη βρετανική εφημερίδα Guardian, σύμφωνα με ανταπόκριση του Julian Borger από την Ουάσινγκτον, μαθαίνουμε πως τον απήγαγαν οι ισραηλινές δυνάμεις μαζί με άλλους 200 Παλαιστινίους και αγνοείται η τύχη του. Κατά την απαγωγή του τον ξυλοκόπησαν και βρέθηκε σε νοσοκομείο για ιατρική φροντίδα.

Αμέσως με το που μαθεύτηκε το νέο της απαγωγής του ποιητές από την Αμερική, το ΡΕΝ America, τον αραβικό κόσμο, το Ισραήλ και την Ελλάδα κινητοποιήθηκαν για την απελευθέρωσή του. Στην Ελλάδα ο Κύκλος Ποιητών είχε έτοιμη επιστολή προς τον Νετανιάχου. Αλλοι παράγοντες που κινητοποιήθηκαν στην Αμερική ήταν οι υπεύθυνοι των περιοδικών The New York Review of Books, The New Yorker, Atlantic Monthly και Los Angeles Review of Books. Ευτυχώς η κράτησή του κράτησε μόνο μια μέρα. Από τις φίλες μου ποιήτριες Αδριανή Καλφοπούλου και η Κάρολιν Φορσέ έμαθα ότι έχει έναν γιο που είναι Αμερικανός πολίτης και ότι μεσολάβησε ο αμερικανικός παράγων για την άμεση απελευθέρωσή του, κάτι που έγινε. Πρόβλεψή μου είναι, αν μου επιτρέπεται, πως ο Μοσάμπ Αμπού Τόχα είναι ο νέος εθνικός ποιητής των Παλαιστίνιων, μετά τον σπουδαίο Μαχμούντ Νταρουίς.

Τα δύο πρώτα ποιήματα είναι από τη συλλογή του Things You May Find Hidden in My Ear: Poems from Gaza και τα υπόλοιπα τρία, που δεν έχουν τίτλο, είναι πολύ πρόσφατα, από την επιθεώρηση Los Angeles Review of Books, όπου τα είχε στείλει ο ίδιος, πριν από την απαγωγή του, στη συντάκτρια και υπεύθυνη Ποίησης της επιθεώρησης Elizabeth Metzger, όπου δημοσιεύθηκαν μόλις πριν από λίγες μέρες, την Πέμπτη 23 Νοεμβρίου. Οι μεταφράσεις, δικές μου από τα αγγλικά.

Τι πρέπει να κάνει ένας κάτοικος στη Γάζα κατά τη διάρκεια μιας ισραηλινής αεροπορικής επιδρομής

Σβήστε τα φώτα σε κάθε δωμάτιο/ καθίστε στον εσωτερικό διάδρομο του σπιτιού/ μακριά από τα παράθυρα/ μείνετε μακριά από τη σόμπα/ σταματήστε να σκέφτεστε ότι θα φτιάξετε μαύρο τσάι/ να έχετε ένα μπουκάλι νερό κοντά σας/ αρκετά μεγάλο για να δροσίσετε/ τον φόβο των παιδιών/ πάρτε ένα σακίδιο παιδικού σταθμού και πράγματα/ μικροσκοπικά παιχνίδια και ό,τι χρηματικό ποσό υπάρχει/ και τα δελτία ταυτότητας/ και φωτογραφίες των αείμνηστων παππούδων, θειών ή θείων/ και το προσκλητήριο γάμου των παππούδων που φυλάσσετε εδώ και καιρό/ και αν είσαι γεωργός, πρέπει να βάλεις μερικούς σπόρους φράουλας/ στη μια τσέπη/ και λίγο χώμα/ από/ τη γλάστρα του μπαλκονιού στην άλλη/ και να κρατάς σφιχτά/ όποιον αριθμό υπήρχε/ στην τούρτα/ από τα τελευταία γενέθλια.

Σκληρή άσκηση

Στη Γάζα/ το να αναπνέεις είναι μια δοκιμασία,/ το να χαμογελάς σαν να κάνεις/ επίδειξη πλαστικής χειρουργικής/ στο πρόσωπό σου,/ και το να σηκώνεσαι το πρωί/ προσπαθώντας να επιζήσεις/ άλλη μια μέρα/ σαν επιστροφή/ απ’ τη χώρα των νεκρών.

Τα δυο μάτια μου, όταν είναι κλειστά,/ το καθένα βλέπει διαφορετικά πράγματα:/ το ένα: εγώ φεύγω ήσυχος από τη Γάζα,/

ολόκληρος,/ το άλλο: μ’ έβαλαν φυλακή στο σημείο διέλευσης του Ερέζ./ Το κεφάλι μου: ένα μπερδεμένο παλιό τηλεοπτικό κανάλι/ που λαμβάνει διασταυρούμενα σήματα.

Στην πέμπτη Δημοτικού, επισκέπτομαι τη σχολική βιβλιοθήκη./ Σ’ έναν τοίχο δίπλα στην πόρτα, μια αφίσα ισχυρίζεται/

«Αν διαβάζεις βιβλία, ζεις περισσότερες από μία ζωές»./ Τώρα είμαι τριάντα και όποτε κοιτάζω πρόσωπα/ γύρω μου, γέρους ή νέους, στα μέτωπά τους διαβάζω:/ «Αν ζεις στη Γάζα, πεθαίνεις πολλές φορές».

Οταν βρέχει οι γεωργοί νομίζουν πως ο ουρανός τούς αγαπά./ Κάνουν λάθος. Βρέχει επειδή/ τα σύννεφα δεν μπορούν να μεταφέρουν το νερό για πολύ,/ ή επειδή ένας σπουργίτης είπε μια προσευχή/ όταν άκουσε τη διψασμένη ρίζα να εκλιπαρεί./

Στη Γάζα βρέχει βόμβες/ επειδή ο θάνατος γεννήθηκε εδώ./ Ποτέ δεν εγκατέλειψε τις γειτονιές μας.