Μια νέα σελίδα στην πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων θέλησαν να σηματοδοτήσουν ο Κ. Μητσοτάκης και ο Τ. Ερντογάν, με τη διακήρυξη καλής γειτονίας που υπέγραψαν χθες και σειρά διμερών συμφωνιών στη βάση της θετικής ατζέντας, αφήνοντας για το μέλλον τις διαφορές. Η διακήρυξη αποτελεί ουσιαστικά ένα κείμενο πολιτικών προθέσεων που δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, ούτε παράγει νομικά αποτελέσματα, σε συμβολικό επίπεδο όμως θεωρείται εξόχως σημαντικό από την ελληνική πλευρά και δηλωτικό για τη συνέχεια από την τουρκική διπλωματία.
Η επίσκεψη του προέδρου της Τουρκίας κινήθηκε μέσα στο πλαίσιο που είχε συμφωνηθεί, ακόμα και επί των διαφωνιών. Οι κοινές δηλώσεις του Κ. Μητσοτάκη και του Τ. Ερντογάν ήταν επιμελώς προετοιμασμένες, δεν υπήρξε καμία απόκλιση από τα συμφωνηθέντα και εκεί που έπρεπε να καταγραφούν οι διαφωνίες, στο Κυπριακό, στα θέματα μειονοτήτων και στις εξελίξεις γύρω από τη Γάζα, την Ουκρανία και τον Καύκασο, αυτές οι διαφωνίες διατυπώθηκαν εκατέρωθεν με διπλωματικό τρόπο. Για το θέμα των μειονοτήτων, ο Τ. Ερντογάν φρόντισε να προβάλει τις πάγιες τουρκικές θέσεις, διά της πλαγίας, σε συνάντηση με εκπροσώπους της μουσουλμανικής μειονότητας και την οικογένεια του τ. βουλευτή Α. Σαδίκ στην τουρκική πρεσβεία.
Τα θετικά σημεία
Υπό αυτό το πρίσμα, η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται ικανοποιημένη πολιτικά και διπλωματικά, ενώ επικοινωνιακά αυτό ήταν πρόδηλο και στις δηλώσεις του Κ. Μητσοτάκη, με την αναδρομή στο Σύμφωνο Ε. Βενιζέλου – Ι. Ινονού του 1930 (Συνθήκη Φιλίας, Ουδετερότητας, Διαλλαγής και Διαιτησίας) που είχε επικυρωθεί από τα Κοινοβούλια της Ελλάδας και της Τουρκίας και είχε δεσμευτικό χαρακτήρα. Το Σύμφωνο του 1930 είχε σειρά αμοιβαίων νομικών και πολιτικών δεσμεύσεων για αποχή από κάθε ενέργεια της μιας πλευράς εναντίον της άλλης και τήρηση ουδετερότητας εάν υπήρχε διαφορά με τρίτο μέρος.
Και ως κείμενο καλών προθέσεων η Διακήρυξη των Αθηνών έχει εξαιρετική σημασία, σημειώνουν διπλωματικές πηγές, και απαριθμούν τα εξής θετικά σημεία:
● Αναγνωρίζεται η σημασία των αποτελεσματικών διαύλων επικοινωνίας.
● Γίνεται ρητή αναφορά στην αποφυγή προκλήσεων (δηλώσεων και ενεργειών), κάτι που ερμηνεύεται ως παράταση του moratorium που ισχύει άτυπα από τον περασμένο Φεβρουάριο.
● Διατυπώνεται η υπόσχεση εκατέρωθεν για φιλική επίλυση κάθε διαφοράς με απευθείας διαβουλεύσεις ή με τρόπο που προβλέπεται από τον Χάρτη του ΟΗΕ. Μελλοντικά αυτή η πρόβλεψη της διακήρυξης θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη διευθέτηση των θαλασσίων ζωνών, όταν φτάσει εκεί ο πολιτικός διάλογος.
Σε συνδυασμό με τις συζητήσεις ΜΟΕ και τις διπλωματικές επαφές για τις οποίες εκφράστηκε η βούληση να πυκνώσουν το προσεχές διάστημα, η διακήρυξη θα μπορούσε να αποτελέσει το προοίμιο μιας νέας εποχής στα ελληνοτουρκικά, όπως θέλουν να προβάλλουν οι δύο πλευρές, όμως αυτή η εποχή είναι ακόμη μακριά. Η θετική βούληση με τις 15 συμφωνίες και τη διακήρυξη καλής γειτονίας είναι ένα πολιτικό μήνυμα, αλλά η διάρκεια και οι αντοχές του μηνύματος αυτού θα κριθούν, όπως επισημαίνεται, στην πορεία.
Ανάλογη είναι η στάση που τηρεί η τουρκική πλευρά, υπογραμμίζοντας τη θετική προσέγγιση του Τ. Ερντογάν στη συνάντηση με την ΠτΔ Κ. Σακελλαροπούλου, μιλώντας για το μισογεμάτο ποτήρι και τον στόχο να διπλασιαστεί ο όγκος των ετήσιων ελληνοτουρκικών συναλλαγών (από τα 5,5 στα 10 δισ. ευρώ). Αυτός όμως είναι στόχος για το τέλος της τετραετίας, σύμφωνα με τον Κ. Μητσοτάκη. Επισημαίνονται επίσης ως θετικά σημεία τα εξής:
● Η Αθήνα δεν θα προβάλει εμπόδια στην αναβάθμιση των σχέσεων Ε.Ε. – Τουρκίας.
● Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα κινηθούν εφεξής ανεξάρτητα από την πορεία του Κυπριακού.
● Η Ελλάδα και η Τουρκία δεν θα είναι ανταγωνιστικές στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, προσδοκία που δεν είναι άσχετη από την υπόθεση των F-16.
● Θα υπάρξει στενότερη ανταλλαγή απόψεων και συνεργασία για τα περιφερειακά θέματα σταθερότητας και ασφάλειας, κάτι που προϋποθέτει πως η Αγκυρα θα αποκαταστήσει τις σχέσεις της και με τις άλλες χώρες της περιοχής.
Στην Αγκυρα την άνοιξη
Ως επόμενος σταθμός σε αυτή την πορεία των ελληνοτουρκικών αναφέρεται και από τις δύο πλευρές η επίσκεψη του Κ. Μητσοτάκη στην Αγκυρα, την προσεχή άνοιξη. Αναλόγως των εξελίξεων (και της πορείας της θετικής ατζέντας και των ΜΟΕ) εκεί θα επιχειρηθεί το επόμενο βήμα, για τη διευθέτηση των θαλασσίων ζωνών (υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ), χωρίς όμως να είναι βέβαιο ότι θα έχει αποτέλεσμα. Η γραμμή της Τουρκίας για λύση-πακέτο όλων των διαφορών δεν αφήνει περιθώρια για επίλυση της διαφοράς στη Χάγη. Και οι δύο πλευρές, λοιπόν, σύμφωνα με τον οδικό χάρτη που συζητούν οι υπουργοί Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης και Χ. Φιντάν, δείχνουν να συμφωνούν σε μικρά και ασφαλή βήματα ώστε να μη διαταραχθεί το θετικό κλίμα.
Οπως επισημαίνεται από τουρκικές πηγές, η δήλωση Ερντογάν ότι «δεν υπάρχει πρόβλημα που να μην μπορεί να λυθεί μέσω διαλόγου» αλλά και η αναφορά σε «διαφωνίες μεταξύ αδελφών και μεταξύ γειτόνων» είναι οι πιο ήπιες δημόσιες εκφράσεις που έχει χρησιμοποιήσει εδώ και πολύ καιρό ο πρόεδρος της Τουρκίας σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. H συνεργασία πάντως ως προς το προσφυγικό/μεταναστευτικό μετατίθεται για αποσαφήνιση στο Συμβούλιο της Ε.Ε. στις 14-15 Δεκεμβρίου, καθώς το υπό συζήτηση μνημόνιο συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας εμπίπτει στις σχέσεις Ε.Ε. – Τουρκίας και στη νέα επικαιροποίηση της ευρωτουρκικής δήλωσης συνεργασίας. Και στο θέμα της βίζας σε Τούρκους πολίτες για 10 νησιά του Αιγαίου διευκρινίζεται ότι αποτελεί ειδική ρύθμιση σε συνεννόηση με τις Βρυξέλλες.
