«Κατανοώ την ανάγκη για ένα νέο κύμα. Αποφάσισα να παραμερίσω για να περάσει». Αυτός ήταν ο πυρήνας της δήλωσης με την οποία ο Αλέξης Τσίπρας παραιτήθηκε από την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ. Η παραίτησή του έκλεισε έναν ιστορικό κύκλο και άνοιξε τη συζήτηση για το μέλλον του κόμματος και ενδεχομένως για την ανασυγκρότηση του προοδευτικού χώρου συνολικά.
Οι αστοχίες του κόμματος το προηγούμενο διάστημα εντοπίστηκαν σε πολλαπλά επίπεδα (πολιτικό, επικοινωνιακό, οργανωτικό). Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται, σύμφωνα με έναν έξυπνο τίτλο ενός βιβλίου που γρήγορα υιοθετήθηκε από πολλά στελέχη, μονίμως «εν κινήσει». Ενίοτε αυτό μπορεί να σημαίνει ότι λειτουργεί και με κεκτημένη ταχύτητα.
Ενα μικρό κόμμα της Αριστεράς εξέφρασε την κοινωνική αγανάκτηση τα πρώτα μνημονιακά χρόνια, υποδέχτηκε τον μεγαλύτερο όγκο των παραδοσιακών ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, αναδείχτηκε αξιωματική αντιπολίτευση, κέρδισε ευρωεκλογές, έγινε κυβέρνηση, πραγματοποίησε ένα ιστορικό δημοψήφισμα, υποχρεώθηκε σε βαρύ συμβιβασμό, εφάρμοσε πολιτικές σε μεγάλο βαθμό κόντρα στις διακηρύξεις του, πέτυχε τη σημαντική Συμφωνία των Πρεσπών, παρέμεινε μια δυνατή αξιωματική αντιπολίτευση το 2019 και εν τέλει υπέστη δύο από τις μεγαλύτερες εκλογικές ήττες της Μεταπολίτευσης το 2023. Κι όλα αυτά μέσα σε κάτι παραπάνω από 10 χρόνια.
Ο πυκνός και έντονος πολιτικός κύκλος της μνημονιακής περιόδου, η περίοδος της διακυβέρνησης, οι συνεχείς εκλογικές ήττες που ακολούθησαν δεν έγιναν αντικείμενο ενός συλλογικού και δομημένου αναστοχασμού. Οι βίαιες διαδικασίες ανόδου και πτώσης και οι κομβικές ιστορικές στιγμές είναι εμπειρίες που απαιτούν αξιολόγηση. Το κόμμα ως συλλογικός οργανισμός, πέραν των όποιων επιμέρους αστοχιών, βιώνει μια κρίση που μπορεί να χαρακτηριστεί ταυτοτική. Τα συμπτώματα αυτής της κρίσης γίνονταν εμφανή κατά διαστήματα στο παρελθόν, αλλά αγνοήθηκαν. Η συντριπτική ήττα και η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα δημιούργησαν τον χώρο και τον χρόνο για την έκφρασή της.
Οι κρίσεις λειτουργούν ως ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις. Το «ποιος/ποια θα είναι ο νέος Τσίπρας;» είναι μάλλον το λάθος ερώτημα, ειδικά αν παρουσιάζεται ως το μόνο ερώτημα. Με αυτό δεν εννοώ ότι μπορεί να υποτιμηθεί ο ρόλος του ηγέτη, αλλά ότι ο ρόλος, η λειτουργία και το πρόσωπο της νέας ηγεσίας είναι μια επιλογή στενά συνδεδεμένη με τις υπόλοιπες αναγκαίες επιλογές που πρέπει να γίνουν αλλά και με τη συγκυρία. Στο σταυροδρόμι που βρίσκεται ο ΣΥΡΙΖΑ τα ερωτήματα είναι περισσότερα του ενός.
● Τι κόμμα είναι ο ΣΥΡΙΖΑ; Ποιος είναι ο ρόλος του στο κομματικό σύστημα σήμερα και ποια είναι η ιδεολογική του φυσιογνωμία και ταυτότητα;
Μερίδα πολιτών φαίνεται να μην αντιλαμβανόταν τον ΣΥΡΙΖΑ ως εν δυνάμει κυβερνητική επιλογή, ενώ φαίνεται να αξιολογήθηκε αρνητικά η αντιπολίτευση που άσκησε. Η κοινωνική δυσφορία της μνημονιακής περιόδου έδωσε τη δυνατότητα σε ανθρώπους διαφορετικών καταβολών να συναντηθούν σε ένα μέτωπο. Η συνύπαρξη αυτή δεν δημιούργησε, μέσα από τις κατάλληλες διεργασίες, μια κοινή αίσθηση πολιτικής ταυτότητας που είναι αναγκαία για τη διατήρηση του μετώπου σε βάθος χρόνου.
● Ποια είναι η εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης που προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ; Ποιες είναι οι κρίσιμες πολιτικές διαιρέσεις της εποχής μας;
Η ασάφεια σε σειρά σημαντικών ζητημάτων στοίχισε κατά την προηγούμενη χρονική περίοδο. Ο ΣΥΡΙΖΑ καλείται να εντοπίσει τα ζητήματα που απασχολούν την κοινωνική πλειοψηφία σήμερα και να διερευνήσει στη βάση ποιων αναγκών και αιτημάτων μπορεί να χτιστεί μια νέα συμμαχία.
● Ποιο είναι το οργανωτικό μοντέλο που θα καταστήσει λειτουργική τη δομή του κόμματος και δημοκρατική τη λειτουργία του;
Για να μπορέσει ένα κόμμα να αρθρώσει πειστικό πολιτικό λόγο και πρόγραμμα, είναι μείζον να μπορεί να αντιλαμβάνεται το κοινωνικό περιβάλλον. Αυτό είναι δύσκολο να συμβεί χωρίς αντιπροσωπευτική βάση και ενεργή παρουσία στην κοινωνία των πολιτών και στο τοπικό επίπεδο. Οι πραγματικά ανοιχτές και συμμετοχικές διαδικασίες διασφαλίζουν ένα ζωντανό κόμμα.
● Ποια είναι η επικοινωνιακή τακτική που μπορεί να υιοθετήσει και να αξιοποιήσει ένα κόμμα στην εποχή της ψηφιακής επικοινωνίας και με τα κυρίαρχα δημοσιογραφικά συγκροτήματα κριτικά ή εχθρικά απέναντί του;
Η επικοινωνία είναι μέρος της πολιτικής ενός κόμματος στην εποχή μας. Η υποτίμηση της επικοινωνίας εν γένει αλλά και πιο συγκεκριμένα της ψηφιακής επικοινωνίας και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα.
● Πώς θα αντιμετωπιστεί το έλλειμμα αξιοπιστίας που συνοδεύει τον ΣΥΡΙΖΑ και πώς θα ικανοποιηθεί το αίτημα της ανανέωσης;
Δεν αρκεί να έχεις ένα καλό πρόγραμμα ή μια σαφή ιδεολογική ταυτότητα, όταν σημαντικό μέρος της κοινωνίας δεν θέλει να σε ακούσει ή δεν μπορεί να σε πιστέψει.
Ορισμένοι εκ των υποψηφίων για την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ απαντούν σε μερικά από τα παραπάνω ερωτήματα. Για την ακρίβεια, διαφορετικοί υποψήφιοι απαντούν σε διαφορετικά από αυτά τα ερωτήματα. Η απάντηση σε όλα τα ερωτήματα όμως μπορεί να είναι μόνο συλλογική. Και εκεί θα κριθεί το μέλλον του κόμματος. Η εκλογή της νέας ηγεσίας είναι μόνο η αρχή -αν και για κάποιους παράδοξη αρχή- μιας διαδικασίας ανασυγκρότησης και όχι η ολοκλήρωση της διαδρομής.
*Υποψήφιος διδάκτορας, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ
