Οικογένεια

Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, η αρχική σημασία της λέξης «οικογένεια» (μιας λέξης που εμφανίστηκε στη γλώσσα μετά τον 2ο μ.Χ. αιώνα, αντικαθιστώντας τον λατινογενή όρο «φαμίλια» ή «φαμελιά») είναι «πιστοποιητικό του οικογενούς», όπου οικογενής είναι ο δούλος ή το ζώο που είναι γεννημένο στο σπίτι… Οι αρχαίοι με τον όρο «οικία» εννοούσαν τόσο το σπίτι, το οίκημα, όσο και την οικογένεια που έμενε σ’ αυτό, δηλαδή τους «οικείους», μια λέξη που σήμαινε επίσης και τους γνώριμους, τους φιλικούς, τους δικούς μας.

Η λέξη «οικογένεια» με τον καιρό εξελίχθηκε εννοιολογικά και ο οικογενής έφτασε να σημαίνει τον σπιτικό, τον σπιτίσιο, αυτόν που γεννήθηκε σε έναν ορισμένο οίκο, με το καθεστώς και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή την ιδιότητα. Ο «οίκος», που σημαίνει «σπίτι, κατοικία» ήδη από την αρχαιότητα, παράγεται από το ινδοευρωπαϊκό *weik, με την ίδια σημασία. Ομόρριζες λέξεις είναι το σανσκριτικό vesa, τα λατινικά vicus και villa, το γαλλικό ville κ.λπ.

Σήμερα, όταν λέμε οικογένεια εννοούμε μια ομάδα ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους με δεσμούς αίματος, γάμου ή τεκνοθεσίας και διαμένουν κάτω από την ίδια στέγη. Αυτή η οικογένεια μπορεί να είναι πυρηνική, όπως ορίζει η κοινωνιολογία τον τύπο της κοινωνικής οργάνωσης της βιομηχανικής εποχής με τον σύζυγο, τη σύζυγο και τα ανήλικα και άγαμα τέκνα, κατ’ αντιδιαστολή με τη διευρυμένη οικογένεια, η οποία απαρτίζεται από πολλά μέλη, με πολύπλοκες συγγενικές σχέσεις, μια τυπική οικογένεια του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, όπως ήταν για παράδειγμα οι Μέδικοι στη Φλωρεντία.

Ομως, όπως εξελίσσονται οι κοινωνίες, έτσι αλλάζει και το συστατικό τους κύτταρο, η οικογένεια: ευτυχώς ή δυστυχώς δεν έχουμε πλέον και τόσες πολλές πατριές, με τον γενάρχη στη μέση, τον απόλυτο άρχοντα του σογιού, με δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω στα μέλη της φαμίλιας του, κάπως σαν τον Νώε, τους Μαυρομιχαλαίους ή τους μαφιόζους, λέμε τώρα… Σήμερα, οικογένειες θεωρούμε, και σωστά, και τις μονογονεϊκές οικογένειες, με έναν γονέα και το παιδί ή τα παιδιά του, όπως επίσης και τις οικογένειες με δύο άτομα του ίδιου φύλου, με τα παιδιά τους ή όχι. Τελικά, δεν έχει καμία σημασία το μοντέλο: σε κάθε οικογένεια μπορεί να υπάρξουν τόσο η αγάπη κι η χαρά, όσο κι η βία με τη φρίκη. Και βέβαια, χωρίς φυσικά να απαξιώνουμε το μοντέλο της πυρηνικής οικογένειας, όλες οι άλλες παραλλαγές είναι σεβαστές: δυο γυναίκες και μια γάτα ή δύο άντρες κι ένας σκύλος…

Εννοείται πως μέλος της όποιας οικογένειας θεωρείται πλέον και το οικόσιτο ζώο, εφόσον οι οικείοι του το αγαπούν και το φροντίζουν. Οσοι έχουν τρέξει αλλόφρονες τον σκύλο ή τη γάτα τους στον κτηνίατρο τα ξημερώματα, καταλαβαίνουν πολύ καλά για τι πράγμα μιλάω – οικογένεια είναι ακόμα και ένας άνθρωπος με τον παπαγάλο του! Είναι στενόκαρδο και έωλο να συνδέεις την οικογενειακή σύνθεση με το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας – το γιατί μειώνονται οι γεννήσεις στην Ελλάδα, είναι ένα ζήτημα πρωτίστως οικονομικό, παρά ηθικό…

Εν τέλει, οικογένεια λέμε επίσης και την ομάδα ανθρώπων που έχουν κοινούς στόχους, κοινή ενασχόληση: η οικογένεια της Αριστεράς, ας πούμε. Οπου εντός της η φαγωμάρα είναι οξύτερη και εντονότερη, όπως συμβαίνει με τις «κανονικές» οικογένειες. Είναι γνωστό πως ο χειρότερος πόλεμος είναι ο εμφύλιος…

♦ Η οικογένεια είναι η πρώτη κοινωνική ομάδα που με τη διαδοχική διεύρυνσή της δημιούργησε την κοινωνία. O σχηματισμός της οικογένειας οφείλεται στην προσπάθεια του ανθρώπου να καλύψει τις βιολογικές και συναισθηματικές ανάγκες του

ebooks.edu.gr/Οικιακή Οικονομία Α’ Γυμνασίου