Για τον Κώστα Καλφόπουλο
Οι ιδιαιτερότητες δένουν τους ανθρώπους. Έτσι το φλίπερ και το αστυνομικό έδεσαν εμένα και τον Κώστα Καλφόπουλο με μια γνήσια φιλία, που δε στηρίχτηκε τόσο στα χρόνια ή τις πολλές συναντήσεις και συζητήσεις, αλλά σε υπόγειες διαδρομές.
Τον Καλφόπουλο τον γνώρισα πριν από μερικά χρόνια από τον Βασίλη Βασιλικό. Μου έδωσε να διαβάσω ένα βιβλίο του για το φλίπερ. Αμέσως ένιωσα μια οικειότητα μαζί του. Κι η αλήθεια είναι ότι μέσω του φλίπερ γνώρισα δύο φίλους, δύο ξεχωριστές προσωπικότητες που δεν είχαν καμιά σχέση με τους σοβαροφανείς διανοούμενους που μας ταλαιπωρούσαν χρόνια στην Ελλάδα.
Τον έναν τον γνώρισα στο Παρίσι. Ήταν ο σκηνοθέτης Άδωνις Κύρου, συγγραφέας του κλασικού βιβλίου «Ο σουρεαλισμός στον κινηματογράφο». Όταν τον συνάντησα για πρώτη φορά σπίτι του, με έμπασε σ’ ένα δωμάτιο δίπλα στο σαλόνι και παίξαμε κάμποσες παρτίδες φλίπερ. Έτσι έδεσε η φιλία μας.
Κι ύστερα γνώρισα στην Ελλάδα τον Κώστα Καλφόπουλο, με το υπέροχο βιβλίο του, ύμνο και ελεγεία συγχρόνως για τα φλίπερ: αυτά τα «μηχανάκια», όπως τα αποκαλούσε ο Κουμανταρέας στην ομώνυμη νουβέλα του, ήταν για εμάς, τους μαθητές εκείνης της εποχής, η καθημερινή μας απόδραση, μαζί με το μπιλιάρδο και τα ποδοσφαιράκια, μετά τις θλιβερές ώρες του σχολείου. (Μέχρι που τα απαγόρευσαν, ως βλαβερά για τη νεολαία, λίγο πριν από τη δικτατορία!)
Όμως αυτό που έδεσε τη φιλία μου με τον Καλφόπουλο ήταν μια άλλη μεγάλη αγάπη του, τα αστυνομικά. Έτρεφε ιδιαίτερη εκτίμηση στον Γιάννη Μαρή, αυτόν τον τόσο χαρισματικό αλλά υποτιμημένο στην Ελλάδα συγγραφέα που θα δικαιωνόταν τελικά πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του, μέσα από τις υπέροχες επανεκδόσεις των βιβλίων του από την «Άγρα». Ο Καλφόπουλος, τιμώντας τον μ’ ένα εξαιρετικό αφιέρωμα, θα κατόρθωνε στη συνέχεια να δημιουργήσει κάτι πολύ φιλόδοξο, μοναδικό στον ελληνικό χώρο. Το «Πολάρ», ένα περιοδικό για την αστυνομική λογοτεχνία που αριθμεί ήδη 12 τεύχη με εκλεκτές συνεργασίες (το τελευταίο τεύχος κυκλοφόρησε, δυστυχώς, λίγες μέρες μετά τον ξαφνικό θάνατό του).
Το φλίπερ και το αστυνομικό, όσο κι αν φαίνεται περίεργο, αντανακλούν καθαρά υπαρξιακές ανάγκες. Στο φλίπερ, ο παίκτης, με την αγωνιώδη προσπάθειά του να συγκρατήσει το μπαλάκι για να μην κατρακυλήσει στη μαύρη τρύπα του πουθενά, θυμίζει τον «Μύθο του Σίσυφου» του Καμί. Είναι κι αυτός ένας Σίσυφος, που προσπαθεί να βρει τη δύναμη, το κουράγιο, να ξαναρχίζει πάντα, ακόμα κι όταν γνωρίζει το αναπόφευκτο τέλος. Θα μπορούσαμε να τον φανταστούμε «ευτυχισμένο», όπως συμπεραίνει ο Καμί.
Όσο για το αστυνομικό, ιδιαίτερα με τη μορφή του νουάρ, απέδειξε στην εποχή μας ότι αποτελεί την κατεξοχήν έκφραση της σκοτεινής πλευράς της ύπαρξης. Είναι το έγκλημα και η τιμωρία της ανθρώπινης απληστίας, αναλγησίας και τρέλας για εξουσία και δύναμη.
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
