Εκδρομή στον χρόνο με ένα παλιό πούλμαν

«Ενας φίλος μου είπε κάποτε ότι “πεθαίνεις δύο φορές – πεθαίνεις όταν πεθαίνεις και πεθαίνεις για δεύτερη φορά όταν κάποιος βρίσκει τη φωτογραφία σου και κανείς δεν ξέρει ποιος είσαι”. Αλλά ένα χαμόγελο και ένα βλέμμα πεθαίνουν ποτέ;» αναρωτήθηκε ο Γιώργος Σαλαμέ, ο δραστήριος εικαστικός και κινηματογραφιστής, ο οποίος μαζί με την κολεκτίβα «Φωτόνησος» επιχειρεί να «αναστήσει» αλλοτινές εποχές στο Καρλόβασι της Σάμου, που έχουν αφήσει ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στο σήμερα και αναδεικνύει αξίες και πρακτικές που αποτελούν μοντέλα συνύπαρξης. Αυτός είναι ο σκοπός της φετινής καλοκαιρινής έκθεσης «Οπως ήμασταν τότε: Ενα φωτογραφικό λεύκωμα από το Καρλόβασι και πέρα», που οργανώνει το Ιδρυμα Schwarz στο Art Space Pythagorion, στο Πυθαγόρειο με σύμβουλους στην επιμέλεια την Κατερίνα Γρέγου και την Ιόλη Τζανετάκη.

Η «Φωτόνησος» δραστηριοποιείται στα πεδία της τέχνης και του πολιτισμού στη Σάμο από το 2014 και τα τελευταία χρόνια με πρωτοβουλία του Αποστόλη Γιαννακόπουλου ξεκίνησε την ψηφιοποίηση οικογενειακών λευκωμάτων των Κοντακαίικων, του Καρλοβασίου και άλλων γειτονικών σαμιακών χωριών. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν πάνω από 3.700 ψηφιοποιημένες φωτογραφίες και έγγραφα, που αποτελούν μια συνεκτική καταγραφή της κοινωνικής ιστορίας του νησιού τα τελευταία εκατό χρόνια.

Ο Γιώργος Σαλαμέ έμεινε έναν μήνα στο νησί τον Ιούλιο, μελέτησε τα κειμήλια, επέλεξε εικόνες από τα οικογενειακά άλμπουμ στάθηκε σε ενότητες από το σύνολο του υλικού και τα παρουσιάζει μαζί με φωτογραφίες της σύγχρονης Σάμου που τράβηξε ο ίδιος, βάζοντας και το βιωματικό στοιχείο στη ζυγαριά. Είναι αυτό που ονομάζει «δημιουργική σύγκριση πραγματικοτήτων», μια μέθοδος πάνω στην οποία δουλεύει από το 2000, «και αυτό που κάνω κυρίως είναι να παίρνω διάφορα συστατικά (εικόνες, έγγραφα, αρχεία, κείμενα, οπτικοακουστικό υλικό και αντικείμενα) από το παρελθόν και το παρόν και να τα ενώνω σε μια καινούργια αφήγηση και φόρμα. Οι συνδέσεις ανάμεσά τους μερικές φορές είναι ορατές, άλλες αόρατες, αλλά πάντα υπαρκτές».

Σκύβοντας τα κειμήλια των οικογενειών της Σάμου «ήταν σαν να μου επέτρεψαν να μπω για λίγο μέσα στα σπίτια τους, στις ζωές τις δικές τους και των προγόνων τους. Δεν αντιμετώπιζα τις εικόνες σαν ντοκουμέντα μόνο. Αντιθέτως προσπάθησα να βρω και να αναδείξω μέσα από την πληροφορία των εικόνων, σχέσεις ανθρώπων, αισθήματα, τρόπο ζωής, μεταβάσεις, μεταμορφώσεις και θραύσματα αιωνιότητας», μας λέει ο Γιώργος Σαλαμέ.

Και διαπίστωσε πολύ γρήγορα ότι «κάποια πράγματα του παρελθόντος αποτελούν τη ζωντανή μνήμη των κατοίκων σήμερα, όπως τα προσφυγικά, τα βυρσοδεψεία, το εμπόριο, η εργασία… Ολα αυτά που κατάφερα να συλλέξω και να συνθέσω σ’ αυτόν τον μήνα αποτελούν ένα ελάχιστο μέρος της ζωής του Καρλοβασίου και των γύρω χωριών. Αλλά είναι αρκετό για να σας δώσει ένα άρωμα από τη φιλοξενία και τη γενναιοδωρία αυτού του τόπου».

Οι αρχειακές εικόνες που εκτίθενται ποικίλλουν σε τόνο και θέμα – από φωτογραφίες ανθρώπων που εργάζονται μέχρι ομάδες φίλων σε διακοπές, εκδρομές, τοπικά φεστιβάλ, αθλητικές και άλλες κοινοτικές εκδηλώσεις. Συνδέουν πτυχές της κοινωνικής, πολιτιστικής, εμπορικής και πολιτικής ιστορίας του νησιού από τις αρχές του 20ού αιώνα έως τη δεκαετία του 1980, πριν την κυριαρχία της ψηφιακής φωτογραφίας.

«Είναι πολύ εντυπωσιακό πόσες ομαδικές φωτογραφίες από εκδρομές βρήκα στο υλικό που μου παραχωρήθηκε», τονίζει ο καλλιτέχνης. «Μ’ αυτές τις εικόνες διέσχιζα παραπάνω από μισό αιώνα. Ισως και να κατάφερα να ξανασυνθέσω ένα μέρος της ιστορίας της φωτογραφίας μέσα απ’ αυτήν την ενότητα! Κάποιες απ’ αυτές είναι αντάξιες των φωτογραφιών του Walker Evans και του Paul Strand».

«Ο στόχος κάθε έκθεσης και συμμετοχικού έργου είναι να αποτελέσει μια κληρονομιά προς τον τόπο που παράγεται και τους ανθρώπους του. Να ανοίξει στον θεατή ένα παράθυρο στον δικό του κόσμο», μας λέει ο Γιώργος Σαλαμέ, ο οποίος γεννήθηκε στη Βηρυτό το 1973, σπούδασε κινηματογράφο στο Paris VIII St. Denis, έχει ζήσει στον Λίβανο, την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Γαλλία, τη Σικελία και την Αίγυπτο, ενώ τα τελευταία έξι χρόνια ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Από το 2009 είναι συνιδρυτής της πλατφόρμας παραγωγής και εκδόσεων MeMSéA. Εχει επιμεληθεί και συν-επιμεληθεί αφιερώματα ταινιών και φωτογραφιών και έχει διοργανώσει εργαστήρια που στρέφονται γύρω από τη μελέτη της στατικής και κινούμενης εικόνας. Ενδεικτικά αναφέρονται το φεστιβάλ κινηματογράφου Vento Del Nord (2011) στη Λαμπεντούζα της Ιταλίας, οι εκθέσεις της Depression Era στο Slought της Φιλαδέλφειας, (2019), στην 5η Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης, τα φιλμ Faces of Electra (Ελλάδα, 2002), maesmak (Ιταλία, 2008), Ti Vitti (Ιταλία, 2012), Ιπποδάμεια (Ελλάδα, 2023) κ.ά.

Παράλληλα με την κεντρική, θα παρουσιαστούν δύο μικρότερες εκθέσεις, μία με φωτογραφίες από τα μέλη του παιδικού τμήματος της «Φωτονήσου» και μαθητών του Δημοτικού Σχολείου Κοντακαίικων, με επίκεντρο τα ζώα του νησιού, σε επιλογή της Κατερίνας Γρέγου, και μία από το αρχείο της «Φωτονήσου» που θα εστιάσει στην απεικόνιση των γυναικών μέσα στα χρόνια. Τέλος, το φθινόπωρο θα πραγματοποιηθεί το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Για μια στιγμή…» σε επιμέλεια και σχεδιασμό της Κατερίνας Ζαχαροπούλου.

ℹ️ Art Space Pythagorion, Λιμάνι Πυθαγορείου, Σάμος. Διάρκεια: έως 25 Σεπτεμβρίου. Ωρες λειτουργίας: καθημερινά 10.00 – 13.00 και 19:00 – 24:00. Από 1η έως 25 Οκτωβρίου επίσκεψη κατόπιν συνεννόησης. Εισιτήριο: 2 ευρώ. Είσοδος ελεύθερη: παιδιά, μαθητές, φοιτητές, άνεργοι, άνω των 65.