Ισως είναι η πιο μικρή έκθεση που περιοδεύει διεθνώς αυτήν την περίοδο, χωρίς βεβαίως να υπολείπεται σε ενδιαφέρον, ποιότητα και αξία. Μόλις πέντε έργα, συγκεκριμένα τρεις πίνακες και δύο γλυπτά του Χουάν Μιρό (1893-1983), καθώς και μια σειρά φωτογραφιών από τον φίλο του Joakim Gomis, είναι ικανά να αποκαλύψουν τα «μυστικά» των τελευταίων χρόνων της δημιουργικής πορείας του σπουδαίου καλλιτέχνη, τον τρόπο με τον οποίο τελειοποίησε τη δική του χαρακτηριστική γλώσσα. Γεμάτο χρώμα, ποίηση και κίνηση το σύμπαν του Μιρό.
Αυτός ακριβώς, «Σύμπαν Μιρό», είναι και ο τίτλος της περιοδεύουσας έκθεσης που κάνει στάση στο Ινστιτούτο Θερβάντες στην Αθήνα, σε συνεργασία με το Ιδρυμα Juan Miro στο πλαίσιο της ισπανικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Eχει ήδη παρουσιαστεί σε Ρώμη, Βερολίνο, Δουβλίνο, Βρυξέλλες, Παρίσι, Νέο Δελχί, Πουέρτο Ρίκο και Μεξικό.
Πρώτα από όλα η έκθεση μας υπενθυμίζει πώς να προφέρουμε σωστά, δηλαδή Τζουάν στα Καταλανικά, το μικρό όνομα του μεγάλου Ισπανού δημιουργού, που γεννήθηκε στη Βαρκελώνη το 1893. Και ασφαλώς δεν πρέπει να ξεχνάμε και όσα τον καθόρισαν, τους υπερρεαλιστές στο Παρίσι της δεκαετίας του 1920, τη γνωριμία του με τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία 1940 και ότι η Πάλμα ντε Μαγιόρκα έγινε καταφύγιο στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν εκείνος απολάμβανε τη φήμη του. Εκεί όπου ο φίλος του αρχιτέκτονας Τζουζέ Λιουίς Σετ σχεδίασε το ατελιέ των ονείρων του –αργότερα θα σχεδίαζε και το κτίριο του Ιδρύματος Μιρό στη Βαρκελώνη–, εκεί όπου δημιούργησε τα έργα της περιόδου 1969-76, τα οποία εκτίθενται τώρα στην Αθήνα.
Πρόκειται για τρεις πίνακες ζωγραφικής με «πινελιές κίνησης», στα οποία κυριαρχεί το κενό, όπως επισημαίνει η επιμελήτρια της έκθεσης, Βερονίκ Ντιπά. «Παρά τις διαφορές στη μορφή, τα τρία ζωγραφικά έργα έχουν κοινό σημείο τη χρήση του ίδιου χρωματικού φάσματος, που περιορίζεται στα αρχικά χρώματα, συνοδεία του μαύρου, το οποίο εδώ αποκτά δομική λειτουργία».
Στο «Γυναίκα και πουλιά» (1969) «τα ίχνη της κίνησης δείχνουν μια σαφή επιρροή της απωανατολίτικης καλλιγραφίας», παρατηρεί η ξεναγός μας στην έκθεση. Στο «Κεφάλι, Πουλί» (1976) «αναπαριστά μια σκοτεινή μορφή, σωματώδη και στατική, απ’ όπου αναδύεται ένα διαπεραστικό και ανακριτικό μάτι». Ο ίδιος θεωρούσε το μάτι «μυθολογία»: «Ως μυθολογία αντιλαμβάνομαι κάτι προικισμένο με ιερό χαρακτήρα, όπως ένας μυθικός πολιτισμός», έλεγε ο ίδιος. Η «Ζωγραφιά» (1971-1973) πάλι, «είναι ένα έργο σε λευκό φόντο με πολύ έντονη την παρουσία του κενού, που μας παραπέμπει στις ονειρικές ζωγραφιές της δεκαετίας του 1920, όπου τα στοιχεία επιπλέουν σε μονόχρωμο φόντο», συνεχίζει η επιμελήτρια.
Με τη γλυπτική ο Τζουάν Μιρό αρχισε να ασχολείται μετά τα 35 του χρόνια, όταν με θορυβώδη τρόπο αποφάσισε τη «δολοφονία της ζωγραφικής», εισάγοντας τη χρήση «φτωχών» υλικών. Πηγή έμπνευσης των γλυπτών του είναι υλικά που έβρισκε στη φύση, όταν εκανε περίπατο, καθώς και αντικείμενα φτιαγμένα από ανθρώπινα χέρια, τα οποία συνέλεγε. Το γλυπτό με τίτλο «Γυναίκα» (1966), που εκτίθεται στο Ινστιτούτο Θερβάντες, «δημιουργήθηκε με βάση τη συναρμολόγηση μιας ημισελήνου που ισορροπεί πάνω σε μια δομή η οποία προέρχεται από ένα κατασκευασμένο αντικείμενο». Ενώ στο «Ανθρωπος» (1968), «τα πόδια του γλυπτού ξεκινούν από τα ίχνη του καλλιτέχνη σε πήλινο καλούπι, στο οποίο μετά χύθηκε ορείχαλκος. Ο Μιρό χρησιμοποιεί το σώμα του ως εργαλείο, όπως έκανε και στα ζωγραφικά του έργα με τα χέρια και τα πόδια του».
Η έκθεση «Σύμπαν Μιρό» επιβεβαιώνει πως ο πρωτοποριακός δημιουργός «στο τελευταίο στάδιο της δημιουργίας του, συνέχισε να είναι το ίδιο νεωτεριστής και πιο μαχητικός παρά ποτέ», επισημαίνει η Βερονίκ Ντιπά. «Μεταμορφώθηκε σε έναν καλλιτέχνη που επιδιδόταν σε πολλές τέχνες ταυτοχρόνως, ικανό να δουλεύει προς αντίθετες κατευθύνσεις, από την περιεκτικότητα στην ελαφράδα, από τα μεγάλα στα μικρά μεγέθη, από τη βία στην ποίηση».
? Πληροφορίες: Ινστιτούτο Θερβάντες / Σκουφά 31 / atenas.cervantes.es. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι 27/7. Ωράριο επισκέψεων: Δευτέρα – Παρασκευή: 10.00-19.00 και Σάββατο: 10.00-14.00. Είσοδος ελεύθερη.
