Τέμπη 2023: Πώς και με ποιους «θα γίνουμε τελικά Ευρώπη»;

Τρεις εβδομάδες μετά το δυστύχημα των Τεμπών, ο κ. Σκέρτσος έθεσε το ερώτημα του τίτλου σε άρθρο του. Προφανώς η ελληνική κοινωνία κινείται σε δύο «ταχύτητες», με μια μειοψηφία να κινείται σε ευρωπαϊκούς ρυθμούς και την πλειοψηφία να οπισθοδρομεί. Η κατάσταση του σιδηροδρομικού συστήματος, που γέννησε το δυστύχημα, αντικατοπτρίζει το χάσμα αυτό καθώς ο σιδηρόδρομος αποτελεί υποδεέστερη επιλογή χαμηλού κόστους.

Ο πολυθρύλητος εξευρωπαϊσμός απαιτεί αλλαγές, αξιοποιώντας τις ευρωπαϊκές/διεθνείς βέλτιστες πρακτικές. Θα ανέμενε κάποιος ο συμπαθής υπουργός εκτός διαπιστώσεων να συνεισέφερε στην εφαρμογή θεμελιωδών πρακτικών που αναπτύχθηκαν προ δεκαετιών για την αποτελεσματική διερεύνηση δυστυχημάτων. Αντιθέτως, και σε σύγκρουση με την ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία, η κυβέρνηση προέβη στη σύσταση ad hoc επιτροπής, το πόρισμα της οποίας πέρασε απαρατήρητο.

Η ανάλυση του εκτενούς πορίσματος, που βρίθει στοιχείων που δεν έχουν σχέση με το δυστύχημα, καταδεικνύει ότι ο σκοπός της αποφυγής ανάλογων περιστατικών μέσω της ανάλυσης των δεδομένων και της υλοποίησης σχεδίου ιεραρχημένων δράσεων πιθανότατα, για πολλοστή φορά, δεν θα επιτευχθεί.

Εκκινώντας από τη σύσταση της επιτροπής, σημειώνεται πως, παρ’ ότι, σύμφωνα με το Ν. 5014 (21/01/2023), η διερεύνηση σιδηροδρομικών ατυχημάτων διεξάγεται από την υφιστάμενη Επιτροπή Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων, αυτή δεν κινητοποιήθηκε, με την ad hoc επιτροπή να εκκινεί τη διερεύνηση εβδομάδες μετά το δυστύχημα με αποτέλεσμα να μην έχει πρόσβαση σε πλήθος κρίσιμων στοιχείων.

Περνώντας στο περιεχόμενο του πορίσματος, εξαιρέθηκε για αδιευκρίνιστο λόγο η πυρκαγιά που προκλήθηκε, που αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους μηχανισμούς απωλειών και τραυματισμών, ενώ δεν αναφέρθηκε καν ότι προηγήθηκε έκρηξη.

Η επιτροπή αφιέρωσε μεγάλο μέρος του πορίσματος στον πίνακα ελέγχου του Σταθμού Λάρισας, χωρίς όμως να αναζητήσει τους λόγους για τους οποίους ο σταθμάρχης επέλεξε τη μη αυτόματη χάραξη της πορείας της αμαξοστοιχίας IC62. Επιπρόσθετα, δεν καταγράφηκε η χρησιμότητα των κλειδιών που παρέμεναν στους αντίστοιχους διακόπτες χωρίς να αναφερθεί αν αυτά ήταν επί των διακοπτών κατά τη χάραξη της πορείας και πιθανότατα αυτό επέτρεψε τη μη αυτόματη χάραξη. Τέτοιοι διακόπτες εγκαθίστανται σε σημεία ελέγχου ώστε αυτά να χρησιμοποιούνται σε ειδικές περιπτώσεις κατόπιν εξουσιοδότησης από διοικητικό επίπεδο ανώτερο του χειριστή.

Το πόρισμα επικεντρώθηκε στον σταθμάρχη Λάρισας, αποφεύγοντας να εξετάσει την εμπλοκή της Hellenic Train που φέρει την άμεση ευθύνη για τους επιβάτες επί των συρμών της. Ενώ γίνεται εκτενέστατη αναφορά στην (αν)επάρκεια του σταθμάρχη Λάρισας και στους κανονισμούς του ΟΣΕ, δεν γίνεται καμία αναφορά στο σύστημα διασφάλισης επάρκειας του προσωπικού της εταιρείας, στις εσωτερικές διαδικασίες και στο αν αυτές τηρήθηκαν. Η κατάργηση του θεσμού του προϊστάμενου αμαξοστοιχίας που ήλεγχε τους μηχανοδηγούς καταγράφεται χωρίς να εξεταστεί ο λόγος για τον οποίο επήλθε η κατάργηση. Αντίστοιχη μηδαμινή σημασία δόθηκε στον επιθεωρητή σταθμαρχών με μια σύντομη αναφορά σε ένα από τα τελευταία κεφάλαια του πορίσματος.

Οσον αφορά το σύστημα επικοινωνίας GSM-R, διευκρινίστηκε ότι είχε ολοκληρωθεί η εγκατάσταση του παρατρόχιου εξοπλισμού ενώ δεν είχε ολοκληρωθεί η εγκατάσταση σε όλους τους συρμούς της Hellenic Train. Δεν καταγράφεται το αν οι μονάδες GSM-R είχαν εγκατασταθεί στους εμπλεκόμενους συρμούς, τους λόγους για τους οποίους δεν είχε ολοκληρωθεί η εγκατάσταση και η πρόνοια της σύμβασης σχετικά με την υποχρέωση και χρονοδιάγραμμα εγκατάστασης.

Η επιτροπή αφιέρωσε το εκτενέστερο κεφάλαιο στις διάφορες συμβάσεις χωρίς να εξετάσει το αν και πώς οι οργανισμοί (πρωτίστως η Hellenic Train) αξιολόγησαν τους κινδύνους που προέκυψαν από τη μη λειτουργία της πλευρικής σηματοδότησης στο τμήμα Λάρισα-Θεσσαλονίκη για 3,5 ολόκληρα χρόνια και των συστημάτων ETCS & GSM-R όπως υποχρεούνται να πράξουν προσαρμόζοντας τον τρόπο λειτουργίας ώστε ο κίνδυνος να είναι αποδεκτού επιπέδου.

Εφόσον η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) αποτελεί Αρχή Ασφάλειας, αναμενόταν ότι θα εξεταζόταν η ανταπόκρισή της στις υποχρεώσεις της. Αντιθέτως, η ΡΑΣ μένει στο απυρόβλητο, χωρίς να εξετάζεται η πολυετής ανοχή της στη μη λειτουργία της Επιτροπής Διερεύνησης όπως αυτή προβλεπόταν από το 2007, καταγράφοντας σε κάθε ετήσια έκθεσή της τη μη σύσταση της επιτροπής. Επίσης δεν εξετάστηκε για ποιο λόγο η ΡΑΣ ήταν σε θέση να διαπιστώσει κατά την κατόπιν εορτής αυτεπάγγελτη έρευνα ότι η παροχή εκπαίδευσης στους σταθμάρχες ήταν πλημμελής ενώ απέτυχε να το πράξει προ δυστυχήματος. Προκαλεί απορία το γεγονός ότι στο σχετικό οργανόγραμμα η ΡΑΣ εμφανίζεται να ελέγχει μόνο τον ΟΣΕ και όχι την Hellenic Train.

Τέλος, όπως αναμενόταν, η επιτροπή αφιέρωσε από τις 209 σελίδες του πορίσματος 9 γραμμές στην εμπλοκή του υπουργείου Υποδομών & Μεταφορών, παραθέτοντας ονομαστικά παραλείψεις αυτού.

*Διερευνητής Συμβάντων Δημόσιας Ασφάλειας