Ακέραιος θρίαμβος ήταν για την ΕΛΣ η παρουσίαση της «Μήδειας» του Κερουμπίνι που παρακολουθήσαμε στην αθηναϊκή της πρεμιέρα την περασμένη Τρίτη, 25/4/2023, στο ΚΠΙΣΝ. Το καινούργιο ανέβασμα ήταν συμπαραγωγή του μοναδικού λυρικού μας θεάτρου με τη Μητροπολιτική Οπερα της Νέας Υόρκης (όπου και πρωτοπαρουσιάστηκε πέρυσι τον Οκτώβρη με διαφορετική διανομή), την Οπερα του Καναδά και τη Λυρική Οπερα του Σικάγου.
Οι έξι παραστάσεις (25, 27, 30/4 και 2, 4, 9/5), για τις οποίες, σημειωτέον, όλα τα εισιτήρια έχουν ήδη εξαντληθεί, αποτελούν μέρος του προγράμματος με το οποίο η ΕΛΣ τιμά τα 100 χρόνια από τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας, ανυπέρβλητης ερμηνεύτριας του πρωταγωνιστικού ρόλου στα νεότερα χρόνια (ΕΛΣ, Επίδαυρος, 1961). Τον όλον ήταν, επίσης, ενταγμένο στο πλαίσιο του επετειακού Ετους UNESCO Μαρία Κάλλας του υπουργείου Πολιτισμού.
Γραμμένη λίγο μετά τη Γαλλική Επανάσταση, η «Μήδεια» του Κερουμπίνι είναι ένα λυρικό έργο πολύ ιδιαίτερο και απολύτως κομβικό στην εξέλιξη της όπερας και, ταυτόχρονα, ανελέητα απαιτητικό για τους ερμηνευτές. Στην καθιερωμένη «ιταλογερμανική» μορφή παρουσίασής του είναι ένα περιπετειώδες ιστορικό παλίμψηστο, αρκετά διαφορετικό από την αρχική γαλλόφωνη «Médée» των Οφμάν/Κορνέιγ/Κερουμπίνι, με αμελοποίητους διαλόγους σε αλεξανδρινό μέτρο, που πρωτάκουσαν οι Γάλλοι το 1797. Στην παράσταση της ΕΛΣ η «Μήδεια» δόθηκε στην ιταλική μετάφραση του Τσανγκαρίνι με τα διαλογικά μέρη μελοποιημένα από τον Φραντς Λάχνερ (1855), στην αναθεωρημένη έκδοση από τον Φλάβιο Τέστι, βασισμένη στη χειρόγραφη παρτιτούρα που φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Στάνφορντ των ΗΠΑ.
Αναπόδραστα, κάθε νέο, σύγχρονο ανέβασμα της «Μήδειας» έρχεται να αντιπαραβληθεί και να αντιπαρατεθεί με την ιστορική, κλασική παράσταση της Κάλλας στην Επίδαυρο. Για να πείσει, οφείλει αφ’ ενός να διαθέτει μονωδούς πολύ υψηλού διαμετρήματος, αφ’ ετέρου σκηνοθεσία και αισθητική που να συνιστούν μια συνεκτική, συγκροτημένη νέα πρόταση. Η παράσταση που παρακολουθήσαμε στην ΕΛΣ τα διέθετε αμφότερα και, επιπλέον, ως ευγενής, κραταιός συμπρωταγωνιστής η θαυμαστά καλαίσθητη, πλούσια όψη της αιχμαλώτιζε αδιάλειπτα το βλέμμα στη ροή της δράσης!
Η σκηνοθεσία του Σκοτσέζου Ντέιβιντ ΜακΒίκαρ, που υλοποιήθηκε από τον Τζόναθαν Λόι, πρότεινε μια γραμμική, εμπνευσμένα θεατρική αφήγηση της ιστορίας, που συνδύασε την εικαστική γείωση στον ιστορικό χωροχρόνο σύνθεσης της όπερας (Ρομαντισμός, Γαλλία, παραμονές 1800) με αριστοτεχνικά εκσυγχρονισμένες σκηνικές αποδόσεις των κομβικών, κορυφωματικών συμβάντων της δράσης. Σ’ αυτό συνέτειναν τα σκηνικά του ίδιου του ΜακΒίκαρ, τα υπέροχα κοστούμια αισθητικής γαλλικού «αμπίρ» της Ντούι Λίτι, η ρητορικά στιλιζαρισμένη κινησιολογία του Τζο Μέρεντιθ, οι αριστοτεχνικοί θεατρικοί φωτισμοί της Πόλι Κόνσταμπλ και, βεβαίως, οι εξαίσιες βιντεοπροβολές της Σ. Κέιτι Τάκερ που διαπότισαν το οπερατικό θέαμα με το δέος της τραγωδίας.
Η παράσταση διέθετε την ευλογία μιας πολύ ισορροπημένης διανομής, αποτελούμενης από ξένους και Ελληνες μονωδούς! Η Ιταλίδα δραματική κολορατούρα υψίφωνος Αννα Πιρότσι διέθετε φωνητικά μεγέθη -δυναμικές, εύρος, χροιές, τεχνική, αντοχές!- που της επέτρεψαν να υπηρετήσει την απάνθρωπα δύσκολη παρτιτούρα της κερουμπινικής Μήδειας γενναιόδωρα, καλαίσθητα, δίχως εκπτώσεις. Επιπλέον ανταποκρίθηκε και σκηνικά και πειστικά στα όσα όχι λίγα ζητούσαν ο γεμάτος μεταπτώσεις ρόλος και η σκηνοθεσία.
Η υψίφωνος Βασιλική Καραγιάννη ενσάρκωσε την ανυποψίαστη, άτυχη Γλαύκη με δροσιά και λυρική ελαφράδα, τραγουδώντας άριστα τις διακοσμητικές, δεξιοτεχνικές σελίδες που της εμπιστεύεται ο Κερουμπίνι, ανάμνηση του δύοντος μπαρόκ…. Πολύ καλοί υπήρξαν ο μπασοβαρύτονος Γιάννης Γιαννίσης ως επιβλητικός Κρέων και ο Ιταλός τενόρος Τζόρτζιο Περούτζι ως αμήχανος και τραγικός Ιάσων. Τέλος, αληθινή αποκάλυψη αποτέλεσε συνολικά η παρουσία της μεσοφώνου Νεφέλης Κωτσέλη στον ρόλο της Νέριδος: μεστή, υγιής, σαγηνευτικά ωραία φωνή αλλά και σκηνική παρουσία με δραματουργικό βάρος.
Η Ορχήστρα και η Χορωδία της ΕΛΣ υπό τον γνωστό μας πλέον Γάλλο αρχιμουσικό Φιλίπ Ογκέν έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους. Τις επιδόσεις τους χαρακτήρισαν ακρίβεια, προσήλωση, συνοχή, εστιασμένος ήχος, συναίσθηση του ύφους της μουσικής και -για την Ορχήστρα- θαυμάσια απόδοση σολιστικών σελίδων ειδικά από τα ξύλινα πνευστά (φλάουτο και φαγκότο) στη συνοδεία των μονωδών.
Μια αριστουργηματική παράσταση που τίμησε επάξια και με σύγχρονη προσέγγιση την Κάλλας και την οποία θα θυμόμαστε για καιρό!
