Οταν ήταν μικρός, στην Ανατολική Γερμανία, οι γονείς του του έκαναν ωραία δώρα. Ενα από αυτά ήταν ένα πυροσβεστικό όχημα. Το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να πάρει ένα σφυρί και να το σπάσει. Και μετά έπιασε να το ξανασυνθέσει. «Κάπως έτσι δουλεύω, πρώτα καταστρέφω και μετά από τα ερείπια δημιουργώ κάτι καινούργιο».
Αυτή ήταν η διευκρίνιση που έδωσε ένας από τους παγκοσμίως σπουδαιότερους Ευρωπαίους σκηνοθέτες και επίτιμος προσκεκλημένος του φετινού Φεστιβάλ, ο Φρανκ Κάστορφ, για τη «Μήδεια» που θα παρουσιάσει σε παγκόσμια πρεμιέρα 21-22 Ιουλίου στο αργολικό θέατρο. Με λίγα λόγια, θα παρουσιάσει «τη Μήδεια του Κάστορφ».
Μυώντας μας στους συνειρμούς που θα συνθέσουν την παράσταση, αναφέρθηκε στο έργο που έγραψε ο Ευριπίδης στην παρακμή του Χρυσού Αιώνα και σε ένα αντρικό κοινό -καθώς οι γυναίκες τότε δεν είχαν ισότιμη συμμετοχή στη δημοκρατία- παρουσίασε μια γυναίκα, τη Μήδεια, η οποία δεν δέχθηκε τον κυνισμό του άντρα της όταν εκείνος της είπε ότι θα έπρεπε να είναι και ευχαριστημένη που θα ζήσει εξόριστη επειδή αυτός θέλησε να φτιάξει την… καριέρα του. Τη γυναίκα που θυσίασε πατρίδα, πατέρα και αδελφό για να είναι μαζί του. Και ο Ευριπίδης την τοποθετεί ως μια θεά μέσα στον κόσμο που πηγαίνει προς τους ουρανούς πάνω στο χρυσό άρμα του προγόνου της θεού Ηλιου, αφήνοντας πίσω της έναν κόσμο που φλέγεται.
«Μια πραγματική γυναίκα» όπως είπε ο ιστορικός διευθυντής της Φολκσμπίνε, δίνοντας και την εκδοχή του Σενέκα που τη θέλει μια θεά της εκδίκησης, μια μάγισσα που από το άρμα πετάει στον Ιάσονα και τα παιδιά τους – μια εκδοχή της Μήδειας που έχει σκηνοθετήσει στο παρελθόν. Φωτίζοντας τον κυνισμό και μια σύγκρουση στη μάχη του φύλου και της εξουσίας που επιβιώνει 2.500 χρόνια μετά, ο Κάστορφ μιλά για ένα «πολύ φεμινιστικό θέμα για να στοχαστούμε πάνω στο τι σημαίνει γυναίκα», ένα θέμα που γράφτηκε σε μια δημοκρατία που έφτανε στο τέλος της.
Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε χθες στους δημοσιογράφους εξομολογήθηκε και μια σειρά συνειρμών που είχε και που συντείνουν τελικά στον χαρακτηρισμό «Μήδεια του Κάστορφ» για ό,τι σκοπεύει να παρουσιάσει. Συνειρμοί που περιλαμβάνουν από τη δημοκρατία που ξεκίνησε στη Γαλλική Επανάσταση και τη Χάρτα των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου μέχρι τη σχέση της δημοκρατίας με την Παρισινή Κομμούνα και μετά τον Ρεμπό και τη σχέση του με τον Βερλέν. Αλλά και τα δύο ποιήματά του «Δημοκρατία» και «Εκποίηση», όταν πρώτος ο Ρεμπό διατυπώνει την έννοια της αγοράς σε συνάρτηση με τη δημοκρατία, ανιχνεύοντας τις απαρχές του γαλλικού τρόπου σκέψης για τον καπιταλισμό και την εξαγωγή του μέσω της αποικιοκρατίας σε όλον τον κόσμο. Κριτικός παρέμεινε πάντως ο Κάστορφ απέναντι στη δημοκρατία που επικρατεί, του δικαιώματος να είσαι καταναλωτής και «να αγοράζεις», δημοκρατία την οποία, όπως είπε, διαχειρίζεται μια ολιγαρχία. Είχε πολλά άλλωστε να προσάψει στους κρατούντες προς αυτήν την κατεύθυνση.
Ενδιαμέσως έθιξε τη δαιμονοποίηση της γυναίκας και τους Γερμανούς λογοτέχνες που θεώρησαν ότι η αρχαία γραμματεία έχει τελειώσει. Και παρομοίασε τον Ευριπίδη με μια σφαίρα πάνω σε μια θάλασσα υδραργύρου που μπορεί να βυθιστεί αλλά πάντα θα βρίσκεται στην επιφάνεια. Προϊδεάζοντας για τη διακειμενικότητα του έργου που ετοιμάζει αναφέρθηκε στα τρία έργα του αγαπημένου του αλλά και συμπατριώτη του, Χάινερ Μίλερ, «Ρημαγμένη όχθη – Μήδειας υλικό – Τοπίο με Αργοναύτες», που επίσης θα χρησιμοποιήσει στο έργο καθώς ο ίδιος εμπνέεται -όπως και ο Μίλερ- περισσότερο από το θυμικό παρά από τον κόσμο των ιδεών, έναν κόσμο όπου οι συνειρμοί έρχονται σαν κεραυνοί.
Πώς δουλεύει αυτός ο διάσημος καινοτόμος σκηνοθέτης και βέβαια ιστορικός διευθυντής του «Θεάτρου του Λαού» (Φολκσμπίνε); «Οταν ήμουν καλλιτεχνικός διευθυντής στο Βερολίνο, οι ηθοποιοί πρόσεχαν πόσα βιβλία αφήνω πάνω στο τραπέζι, οπότε αν είχα πολλά, καταλάβαιναν ότι η παράσταση θα διαρκέσει πολύ και θα είχαν μεγάλο κείμενο να μάθουν και μου έκλεβαν τα βιβλία», είπε.
Στη συνέντευξη, μας είπε και πολλές ιστορίες για να εκφράσει αυτό που ήθελε. «Ρώτησαν τον Μίλερ τι ακριβώς ήθελε να πει με τη Μήδεια που έγραψε για τη σχέση πολιτικής και τέχνης. Και είπε πως δεν μπορούμε να μεταφράσουμε παράλληλα την πολιτική και την τέχνη, είναι διαφορετικά πράγματα. Οταν όμως μετατρέπουμε μια ιδέα σε πίνακα, εικόνα, τότε αυτός ο πίνακας είτε κρέμεται στραβά είτε εκρήγνυται. Αυτό που προτιμάω είναι να αφήσω την ιδέα, τον Ευριπίδη, να εκρήγνυται. Οπως το διατύπωσε ο Ζενέ, ο κόσμος δεν είναι ωραίος και τότε αυτό που μας μένει είναι μια λαχτάρα για να είναι ωραίος και αυτή η λαχτάρα είναι ό,τι ονομάζουμε επαναστατικότητα. Είναι αυτή η γυναίκα που πηγαίνει προς τους ουρανούς και αφήνει πίσω της έναν κόσμο να φλέγεται… Μια πραγματική γυναίκα».
Οσο για την πρωταγωνίστρια; «Οι γυναίκες γεννάνε το κείμενο, την ομορφιά και τη λαχτάρα για ζωή, οπότε η κάθε μια με τον δικό της τρόπο, τις αμφιβολίες της… Εχουμε τη Μήδεια ως αρχή, ως ιδέα. Τη μητριαρχία στην Ελλάδα, τις Αμαζόνες, το έργο του Κλάιστ “Πενθεσίλεια”. Κι εδώ έχουμε πέντε γυναίκες… Σε κάθε γυναίκα υπάρχει η δυνατότητα μιας Μήδειας, οπότε όλες είναι Μήδειες, αλλά κάθε φορά με κάτι το διαφορετικό. Θα τις υποδυθούν πέντε ηθοποιοί (σ.σ. Στεφανία Γουλιώτη, Σοφία Κόκκαλη, Μαρία Ναυπλιώτου, Αγγελική Παπούλια, Ευδοκία Ρουμελιώτη) με μια διαφορά στην ερμηνευτική τους προσέγγιση – γιατί κάθε άνθρωπος καταλαβαίνει αλλιώς αυτόν τον ρόλο. Κι έτσι αποφασίσαμε να προχωρήσουμε προς μεγάλη δική μου χαρά και προς ταλαιπωρία ίσως του κοινού. Οπως έγραψε και ο Μπρεχτ “-Πάνω σε τι δουλεύετε αυτή τη στιγμή, κύριε Κ.; -Είναι πολύ δύσκολο να σας απαντήσω. Δουλεύω πάνω στις πλάνες μου. Οπότε σας έχω προειδοποιήσει”».
Αλλωστε, όπως είπε αστειευόμενος ο Κάστορφ αναφερόμενος στις ιστορικές πια αποδοκιμασίες στη «Μήδεια» του Βασίλιεφ το 2008 στην Επίδαυρο, «για τη δική μου παράσταση θα λένε “του Βασίλιεφ ήταν καλύτερη…”».
Μίλησε όμως και για τη ρηξικέλευθη τέχνη του. Και τόνισε ότι «η τέχνη είναι ένας μαραθώνιος που μπορεί στο τέλος να πεθάνεις αλλά πρέπει να έχεις τη δύναμη να αντέξεις. Να λειτουργούν το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο. Και στο τέλος να γίνεσαι όλο και πιο ριζοσπαστικός, μοναχικός, να εκπλήσσεις τον εαυτό σου και να θυμάσαι πράγματα που δεν ήξερες ότι ήξερες…».
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:
Επίδαυρος | 21 & 22 Ioυλίου, παγκόσμια πρεμιέρα
Σκηνοθεσία Frank Castorf • Σκηνικό Aleksandar Denic • Κοστούμια Adriana Braga-Peretzki • Μουσική William Minke • Φωτισμοί Lothar Baumgarte • Βίντεο Andreas Deinert • Διεύθυνση καλλιτεχνικής παραγωγής Sebastian Klink
Παίζουν (αλφαβητικά) Στεφανία Γουλιώτη, Σοφία Κόκκαλη, Μαρία Ναυπλιώτου, Αγγελική Παπούλια, Ευδοκία Ρουμελιώτη, Αινείας Τσαμάτης, Νικόλας Χανακούλας, Νίκος Ψαρράς
