Ενα εικαστικό… βουνό αποβλήτων στην Εσπλανάδα

Πέρυσι, η αφρικανική καλλιτεχνική κολεκτίβα NEST προκάλεσε αίσθηση στην Documenta 15 του Κάσελ με τη μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση «Return to Sender» (Επιστροφή στον Αποστολέα), ένα περίπτερο φτιαγμένο από μεγάλα δεμάτια μεταχειρισμένων ρούχων, τα οποία οι εύπορες χώρες της Δύσης στέλνουν στην Αφρική. Ωστόσο, η πλειονότητά τους καταλήγει σε χωματερές, δημιουργώντας ένα μείζον περιβαλλοντικό πρόβλημα.

Η πρώτη εκδοχή αυτής της εικαστικής εγκατάστασης μετά το Κάσελ, ένα εντυπωσιακό «βουνό αποβλήτων», έρχεται στην Αθήνα, στην Εσπλανάδα του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, από τις 26 Απριλίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου, σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης. Με μια διαφορά γεμάτη σημασία: είναι φτιαγμένη από υφάσματα και ρούχα που έχουν συλλεχθεί από την Ελλάδα και προορίζονταν για ανακύκλωση ή επανάχρηση στη βιομηχανία, όπου και θα καταλήξουν μετά την παρουσίαση.

Το «Return to Sender» μάς μεταφέρει σε ένα δυστοπικό τοπίο αποβλήτων. Η εγκατάσταση με τους τόνους παλιών ρούχων καταδεικνύει τις διαστάσεις της ανεξέλεγκτης κατανάλωσης στον Παγκόσμιο Βορρά, ενώ συγχρόνως φωτίζει τις αυστηρές νομοθεσίες, οι οποίες επιβάλλουν ρητά τη μεταφορά και την εναπόθεση των υφασμάτινων αποβλήτων στον Παγκόσμιο Νότο ως μέρος της υποτιθέμενης ανθρωπιστικής βοήθειας.

Το έργο υλοποιήθηκε έπειτα από πρόσκληση του ΚΠΙΣΝ προς το ΕΜΣΤ, στο πλαίσιο της ετήσιας υπαίθριας εγκατάστασής του. Η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου, δήλωσε ότι πρότεινε αυτό το έργο με σκοπό «να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη στην Ελλάδα για τις αρνητικές συνέπειες της λεγόμενης “γρήγορης μόδας” (fast fashion), δηλαδή των ρούχων αμφίβολης ποιότητας, που παράγονται πολλές φορές σε δυσμενείς συνθήκες εργασίας, αγοράζονται από τους καταναλωτές πολύ φθηνά, φοριούνται για λίγο και πετιούνται γρήγορα.

Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της βιομηχανίας της μόδας είναι ένα θέμα που πρέπει να συζητηθεί περισσότερο στη χώρα μας και οι καταναλωτές πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι τα φθηνά ρούχα δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντικό αλλά και πολιτικό πρόβλημα, καθώς η εύπορη Δύση συνεχίζει να αποθέτει τα ανεπιθύμητα απόβλητά της στον Παγκόσμιο Νότο και τις φτωχότερες χώρες».

Το «Return to Sender» περιλαμβάνει την προβολή ενός βίντεο μέσα στην εγκατάσταση για την περίπλοκη κατάσταση γύρω από τα μεταχειρισμένα ρούχα και υφάσματα στην Αφρική. Κατά την παραμονή τους στην Αθήνα, οι NEST θα προσθέσουν υλικό και απόψεις σχετικά με την τοπική πραγματικότητα, ενώ θα οργανωθεί ένα παράλληλο πρόγραμμα εκπαιδευτικών και σχολικών δράσεων, εργαστηρίων και ξεναγήσεων.

Η κολεκτίβα NEST ιδρύθηκε το 2012 και έχει έδρα το Ναϊρόμπι της Κένυας. Πέρυσι, η γερμανική πολιτιστική επιθεώρηση Monopol τους συμπεριέλαβε στον ετήσιο κατάλογο με τις 100 προσωπικότητες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του διεθνούς σύγχρονου πολιτισμού. Η πρακτική τους, έχοντας ως αφετηρία τη σύγχρονη αστική αφρικανική εμπειρία, διερευνά το ιστορικό, αποικιακό και μετα-αποικιακό παρελθόν των αφρικανικών κοινοτήτων και τα πιθανά τους μέλλοντα. Το 2013, η κολεκτίβα ίδρυσε το HEVA –το πρώτο στο είδος του χρηματοδοτικό ταμείο δημιουργικής επιχειρηματικότητας στην Αφρική. Και, το 2018, ξεκίνησαν το Strictly Silk, ένα πρόγραμμα που εξελίχθηκε σε έναν πολυμεσικό, ασφαλή χώρο για γυναίκες και nοn-binary άτομα.