Διευρύνοντας το ατομικό και συλλογικό βίωμα

Μετά τις συλλογές Φαγιούμ (2010) όπου οικοδομείται ποιητική της φωτογραφίας/μνήμης και Ορυκτό δάσος (2013) όπου συνυπάρχουν το παράδοξο/μυθικό και το πραγματικό/σύγχρονο, ο Θοδωρής Ρακόπουλος επιστρέφει στην ποίηση με τη συλλογή Στις εθνικές οδούς αφού προηγήθηκαν και πεζά έργα.

Ο Ρακόπουλος επαναπροσεγγίζει, πιο συνεκτικά, στοιχεία που διάσπαρτα απαντούσαν και στις προηγούμενες συλλογές δηλώνοντας έτσι το ενδιαφέρον του για θεματικές όχι άσχετες με το αντικείμενο της επιστημονικής του εργασίας (ανθρωπολογία με έρευνα πεδίου). Στις τρεις ενότητες («Θα σου πω μια ιστορία», «made in China», «Η άλλη ήπειρος») εναλλάσσονται ή συνομαδώνονται ποιήματα θεματικών πυρήνων όπως: ο μεταπολιτευτικός χωρόχρονος όπου η ελληνική κουλτούρα κατακλύζεται από το λαϊκό/χαμηλό και η ζωή αποδεικνύεται μελαγχολικά ψευδεπίγραφη σαν made in China -ο τίτλος της δεύτερης ενότητας- («η εφημερίδα», «μπόινγκ», «όταν η βία» και ιδίως «ποίημα για τον Μάικλ Ντάγκλας», «death by visual» «ο Σολωμός στ’ όνειρό τους».

Στα τέσσερα τελευταία η εθνική κουλτούρα με ήρωες λαϊκούς τραγουδιστές, τηλεπερσόνες και λαϊκιστές πολιτικούς του ’80 και ’90 συνιστούν έναν ιδιότυπο εθνικό ύμνο («Εθνικός Υμνος»), και το εθνικό/λογοτεχνικό παρελθόν «ενός κρατικού σχηματισμού» με «απαίσιες χιλιετηρίδες» δεν έχει σήμερα αντίκρυσμα˙ τα σύνορα και η εδαφική (απο)δέσμευση από/σε ένα κράτος με επίκεντρο τα Βαλκάνια, το Λεβάντε και ιδίως την Κύπρο.

Εδώ σκιαγραφείται το κυπριακό τραύμα της διαίρεσης και η πολιτισμική/γλωσσική μείξη («Στο χωριό των Μαρωνιτών», «εδώ είναι το ταξίδι»)˙ η αντίθεση Βορρά-Νότου («taxes and death»). Ακόμη: μη ανθρώπινο-ανθρώπινο και η διαπλοκή τους («αστική πανίδα», «οι μαύροι βούβαλοι», «γενική λειμωνία»), στατικότητα-κινητικότητα/ταξίδι (έννοια παρούσα στο Φαγιούμ και στο Ορυκτό δάσος), παγκόσμιο-εθνικό/τοπικό ( στο «United States of Albania», η ειρωνική κριτική στην εθνικιστική στάση κρατών και στην πολιτική των συνόρων, ιδίως με το στίχο «Αυτός ο χώρος είναι δικός τους και δικός μας» όπου «το χώμα» από τον στίχο του Ρίτσου αντικαθίσταται από το ευρύτερο «χώρος», απομακρυσμένο από το έθνος/κράτος/πατρίδα).

Τα 14 ποιήματα και ο τίτλος της πρώτης ενότητας επισημαίνουν τον κυρίαρχο αφηγηματικό τρόπο της συλλογής συνεχίζοντας τον αρχικό στίχο του Ορυκτού δάσους «Είναι ο μύθος που μας συνέχει». Η επιλογή της αφηγηματικότητας συνάπτεται συχνά με πεζά ποιήματα προκρίνοντας την παρουσία μιας ιστορίας όπου συμβαίνει κάτι με συνέπειες/προεκτάσεις που μπορεί να μην είναι ορατές αλλά γι’ αυτό ακριβώς το ποίημα λειτουργεί και μετά την ανάγνωση («γενική λειμωνία»).

Η στατική αναφορά στα μη ανθρώπινα όντα, στους νεκρούς και τα πνεύματα στο πρώτο ποίημα («αστική πανίδα»), η «έκκεντρη» παράθεση ηρώων/θυμάτων μιας κουλτούρας/τρόπου ζωής και, στο επόμενο ποίημα («πάγος»), η αφήγηση ενός ρατσιστικού περιστατικού της παιδικής ηλικίας με την ενήλικη κατάληξή του δίνουν, αν και όχι φανερά, τον τόνο της συλλογής. Κομβικό είναι επίσης και το «TOTALISING SYSTEM» της δεύτερης ενότητας (το μόνο με κεφαλαία): «Εστησαν τον τοίχο./Δεν υπάρχει τίποτα/που να μένει εκτός./όσοι μείναμε απέξω/θα μιλάμε ο ένας/στον άλλον χωρίς ήχο:/με σήματα Morse».

Την κίνηση/ταξίδι στηρίζει κυρίως «η άλλη ήπειρος» της τρίτης ενότητας: σύνθεση από χώρες όπου ταξιδεύουν η φωνή εκφοράς και ο συνεργάτης «Γιάκομπ» στο πλαίσιο ενός χρηματοδοτούμενου πλην αδιέξοδου/ατελέσφορου πρότζεκτ και όπου το τοπικό μαζί με το δυτικοποιημένο παρουσιάζονται στον δυτικό ερευνητή («μαλαισιανό τραγούδι», «treasure island», «στην κοιλιά του κήτους», «όπου η έρευνα υποσκάπτεται από τον κύριο Μητρούση»).

Ο Ρακόπουλος στη νέα συλλογή χρησιμοποιώντας τους δοκιμασμένους τρόπους του βαθαίνει τις θεματικές και τον ιδιαίτερο τόνο του. Εξακολουθεί να καταθέτει ιστορίες που δεν αφορούν το κλειστό ατομικό βίωμα αλλά συναρμόζουν την εμπειρία με το θεωρητικό υπόβαθρο (προβληματικές όπως τα σύνορα, η μεταποικιοκρατία, η απεδαφοποίηση, η νομαδικότητα) που αξιοποιείται γόνιμα, καταθέτει εικόνες/ιστορίες και ασκεί κριτική χωρίς συναισθηματικά φορτισμένο, καταγγελτικό αλλά με το (γνώριμο) συχνά αποστασιοποιημένο ύφος του. Ετσι, το ποίημα, και με τη χρήση του απλού, καθημερινού λεξιλογίου, κατορθώνει να «αρπάξει» τον αναγνώστη στον φαινομενικά απλό, στο βάθος όμως σύνθετο, κόσμο του.