«Η Αντιγόνη έχει τα πάντα: σύγκρουση, μεγάλες αφηγήσεις, ωδή στον έρωτα, σφοδρή αναμέτρηση ανάμεσα στην πολιτική απόφαση και τους άγραφους νόμους της καρδιάς και φράσεις όπως το «γεννήθηκα για να αγαπώ, όχι για να μισώ» ή εκείνη του Τειρεσία ότι «το μίσος ξεθεμελιώνει τις πόλεις», που από μόνες τους αποτελούν έναν πυρήνα για να ανθήσει κάτι». Κι έχει και κάτι ακόμα από το οποίο δεν γλίτωσε ούτε ο Χάρης Φραγκούλης: ένα δίλημμα αιώνιο που σε καλεί να αναμετρηθείς μαζί του.
Δεκατρία χρόνια μετά την πρώτη του δουλειά στο θέατρο, ο ξεχωριστός ηθοποιός, που δεν επαναπαύεται στα βραβεία, δεν αρκείται στους μεγάλους ρόλους που του χάρισαν εδώ και χρόνια τον τίτλο του κορυφαίου της γενιάς του κι αναζητά διαρκώς σε κάτι νέο τη θεατρική ηδονή, δουλεύει με μια ομάδα ερασιτεχνών πάνω στην Αντιγόνη – ενώ ταυτόχρονα συνεργάζεται σκηνοθετικά με τον Δημήτρη Παπαϊωάννου για το «ΙΝΚ» και σε κάποιες από τις παραστάσεις ερμηνεύει τον ρόλο που ο χορογράφος είχε δημιουργήσει αρχικά για τον εαυτό του (βλ. προηγούμενη σελίδα).
Ενας μεταφορέας, ένας ψυκτικός, δικηγόροι, φαρμακοποιοί και νέα παιδιά που έχουν τελειώσει δραματικές σχολές αλλά δεν έχουν δοκιμαστεί ακόμα στη σκηνή, αναζήτησαν στο κείμενο του Σοφοκλή το αντίδοτο στην πανδημία, μετέτρεψαν τις συναντήσεις τους σε εν δυνάμει θεατρική παράσταση, δούλεψαν με την πολυτέλεια του χρόνου που δεν έχει καμία θεατρική παράσταση κι ανέβηκαν στη σκηνή ξέροντας ότι το αρχαίο δράμα στον περίκλειστο θεατρικό χώρο είναι δυσεπίλυτος γρίφος και για τους πλέον έμπειρους.
Αυτή η μη τυπική σύνθεση της Αντιγόνης του Σοφοκλή, μια παράσταση ιδιαίτερης δύναμης, δροσιάς, έμπνευσης, σωματικότητας και αισθητικής που τόσο βαθιά συγκίνησε το κοινό, το οποίο επανειλημμένα γέμιζε την περσινή σεζόν το θέατρο «Θησείο», επέστρεψε στο θέατρο «Σφενδόνη» αυτή τη φορά (σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και μουσική Κορνήλιου Σελαμσή).
«Τα παιδιά αυτά δεν τα βρήκα, με βρήκαν. Hταν όλοι παλιοί μαθητές μου κι ήρθαν σε ένα σεμινάριο που διοργάνωσα λίγο πριν από την καραντίνα. Ξεκινήσαμε να δουλεύουμε και μετά, μας βρήκε ο κορονοϊός. Υπομένοντας, λοιπόν, τη δοκιμασία της καραντίνας αποφασίσαμε να συναντιόμαστε είτε σε χώρους ανοιχτούς είτε σε σαλόνια και να συνεχίσουμε την έρευνά μας για να αντέξουμε αυτό που συνέβαινε γύρω μας», λέει για την ιστορία αυτής της παράστασης ο Χάρης Φραγκούλης. «Το μικρόβιο της «Αντιγόνης» βέβαια με είχε τσιμπήσει από πολύ νωρίς. Από το δεύτερο έτος που τη διδαχτήκαμε στη σχολή όλο πήγαινα και ξαναπήγαινα σε αυτήν. Αν ψάχνεις να βρεις ένα κείμενο με το οποίο πάντα θα παλεύεις αλλά ποτέ δεν θα το κατακτήσεις, νομίζω ότι θα καταλήξεις και στην «Αντιγόνη»».
● Βογιατζής, Μαστοράκης, Καραθάνος, Χουβαρδάς, Μαρμαρινός, Καραντζάς. Τι σε έκανε να δουλέψεις με ερασιτέχνες μετά τόσο σπουδαίο σερί;
Επειτα από τρία χρόνια συνεχούς τριβής με το κείμενο η ομάδα έχει βυθιστεί σε τέτοια έξοχη λεπτότητα που πλέον δεν αναγνωρίζω καμία έλλειψη τεχνικής. Είναι σαν να έχουν φοιτήσει όλοι σε μια δραματική σχολή «Αντιγόνης». Το πιο αναπάντεχα συγκινητικό με αυτά τα παιδιά βρίσκεται πάντα στην πρώτη προσέγγιση που δεν ορίζεται από κανόνες, δεν έχει τεχνική για τη φωνή ή για τον τρόπο που στέκεται, δεν ακούει καμιά φωνή από κανένα θεατροκούτι. Αυτό σε κάποιες περιπτώσεις έβγαινε χάλια, άλλοτε καλύτερο, αλλά σε κάθε περίπτωση ξεδίπλωνε τη φαντασία μας. Ενα υπέροχο πεδίο αθωότητας. Αλλωστε αυτό που πιστεύω ότι διαχωρίζει τους ηθοποιούς δεν είναι ο τίτλος του επαγγελματία αλλά ο τρόπος που φλέγονται. Υπάρχει ο επαγγελματίας που δουλεύει με περιέργεια, τρόμο, ηδονή κι αγάπη με το υλικό του και υπάρχει κι ο επαγγελματίας που δουλεύει με τη συνήθεια, που πατάει στις ευκολίες του και εισπράττεις τη βαρεμάρα του μέχρι και στον τρόπο που αναπνέει.
● Και η μεγαλύτερη δυσκολία;
Συχνά δεν ήξερα πόσο να πιέσω για να υφάνουμε τις λεπτομέρειες. Πώς να πείσω πως η απραξία, ο χρόνος που πρέπει να γίνονται τα πράγματα, το μισό βήμα παραπάνω ή η υπερβολική κίνηση έχουν νόημα και δεν είναι παραξενιά μου. Την πρώτη χρονιά, λοιπόν, παρατηρούσα χοντροκομμένες κινήσεις, αλλά ήξερα πως, αν πιέσω παραπάνω, θα φτάναμε σε ένα επιβεβλημένο αποτέλεσμα βίας κι όχι ωρίμανσης ή κατανόησης.
● Είσαι σκληρός με τους μαθητές σου;
Δεν ξέρω… Πάντα ζητάω παραπάνω από αυτά που μπορεί κάποιος. Αναρωτιέμαι όμως αν ζητάω πολλά παραπάνω. Μικρός αθώωνα τον εαυτό μου με το επιχείρημα πως δεν ζητάω ποτέ από τους άλλους πράγματα που δεν απαιτώ από εμένα. Ομως αυτό είναι λίγο ύπουλο. Είναι σαν να θέλεις όλοι να ζήσουν τη ζωή σου. Το να πιέζω κάποιον επειδή στο παρελθόν έχω αντέξει την πίεση των πιο απαιτητικών σκηνοθετών ή επειδή φέρομαι βάναυσα στον εαυτό μου είναι μια ναρκισσιστική παγίδα. Οσο πιο γρήγορα αφήνουμε πίσω μας τη φράση «εγώ γιατί το αντέχω;» τόσο πιο γρήγορα βρίσκει χώρο η συνεννόηση.
● Προτιμάς να είσαι σκηνοθέτης από ηθοποιός;
Σε καμία περίπτωση. Μου είναι δύσκολο να σκέφτομαι ότι κάποιος παλεύει κι εγώ είμαι έξω από αυτή τη φωτιά. Απλώς συνειδητοποιώ με τα χρόνια πως η σκηνοθεσία μού έμαθε να μαλακώνω και να φροντίζω περισσότερο τον εαυτό μου που κάποτε τον κοπανούσα ανελέητα.
● H ελληνική κοινωνία έχει σήμερα περισσότερο ανάγκη Αντιγόνες ή Κρέοντες;
● Μα αυτοί θα μας διχάσουν κι άλλο. Αντέχει άλλο διχασμό η κοινωνία;
Αλλο δίλημμα, άλλο διχασμός. Ο διχασμός έρχεται από ανθρώπους που δεν έχουν διλήμματα, που τα ξέρουν όλα, που γνωρίζουν πού οδηγούμαστε, ποιος φταίει, τι πρέπει να συμβεί, ποιος είναι ο ένοχος. Τα διλήμματα είναι πάντοτε χρήσιμα, αλλά γύρω μου βλέπω μόνο αμετακίνητους, πεισμένους ανθρώπους. Κι όμως! Πρέπει να διαλέγουμε ξανά και ξανά και ξανά ανάμεσα στην ανυπακοή της Αντιγόνης και την εξουσία του Κρέοντα. Αρκεί να μην καταντήσουμε να λέμε: «Δεν χρειάζεται να διαλέξω, ξέρω ποιος φταίει!».
● Οι σύγχρονες αναγνώσεις επιμένουν πως το τραγικό πρόσωπο αυτής της ιστορίας είναι ο Κρέων. Συμφωνείς;
Φυσικά. Το σκοτάδι της πλάνης είναι δικό του. Αυτή είναι η ηρωίδα κι εκείνος το τραγικό πρόσωπο με τη συγκλονιστικότερη μετάβαση και τον σκληρότερο δρόμο: από το όλα στο τίποτα.
? Πληροφορίες: Θέατρο «Σφενδόνη», Μακρή 4, στάση Μετρό Ακρόπολη, τηλ. 694 5054160. Δευτέρα-Τρίτη 21.00. Εως 10 Ιανουαρίου. Εισιτήρια: €15 και €12.
